ԼԵԶՈՒԱԿԱՆ ԳԱՂՏՆԻՔՆԵՐ. ԹՈՒԹԱԿԻ ՁԱԳԵՐԸ ԻՐԵՆՑ ԿԱՆՉԵՐԸ ԿԸ ՍՈՐՎԻՆ ԾՆՈՂՆԵՐԷՆ

Թութակ մը իր ձագերը կը կանչէ իրենց «անուններով»:

ԱՅՍ ԹՌՉՈՒՆՆԵՐԸ «ԽՕՍԻԼ» ԿԸ ՍՈՐՎԻՆ ԵՒ ԶԻՐԱՐ ԿԸ ԿԱՆՉԵՆ ԻՐԵՆՑ ԱՆՈՒՆՆԵՐՈՎ: «ՍԱՅԸՆՍ ՆԱՈՒ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ԶԱՐՄԱՆԱՀՐԱՇ ԵՐԵՒՈՅԹԸ:

Թութակները շաղակրատ թռչուններ են` լեզուական տպաւորիչ եւ մարդանման կարողութիւններով: Արու եւ էգ թութակները մեզի պէս մինչեւ իրենց կեանքին վերջը կը սորվին ձայներ արտաբերել: Այս նմանութիւններուն պատճառով` ուսումնասիրողներ երկար ժամանակ փորձած են գիտնալ, թէ արդեօք թութակի ձագերը կը սորվի՞ն իրենց առաջին կանչերը, թէ՞ անոնց արտաբերած ձայները բնատուր են: Գիտնականներ առաջին անգամ ըլլալով յաջողած են վայրի բնութեան մէջ ուսումնասիրել թութակի ձագերու կանչերը: Անոնք ի յայտ բերած են, թէ իրօք, ձագերը կը սորվին արտաբերել իրենց առաջին կանչերը եւ այս մէկը` իրենց ծնողներէն, այնպէս` ինչպէս մանուկները: Յայտնաբերումները մտածել կու տան, թէ թութակները գեղգեղող թռչուններէն աւելի լաւ օրինակ մըն են` ուսումնասիրելու համար խօսելու կարողութեան տիրապետելու մարդկային յատկանիշը:

Թութակներու այլ տեսակներու պէս` կանաչ պոչով մանրակազմ թութակները, որոնք կ՛ապրին Հարաւային Ամերիկայի տարածքին, կ՛արձակեն յատուկ կնիք մը կրող հաղորդակցութեան կանչ մը, որ կը կատարէ մարդկային անունի դերը, ինչպէս կը նկարագրեն գիտնականները: Այս տեսակի թութակները նման կանչերով կը ճանչնան իրենց կողակիցները եւ կը բնորոշեն իրենց ձագերը: Այլ ուսումնասիրութիւններ ցոյց տուած են, թէ վայրի թութակները յաճախ կը կապկեն մէկզմէկու հաղորդակցութեան կանչերը, այնպէս` ինչպէս մէկը կը կանչէ բարեկամ մը` իր անունով: «Արգելարաններու մէջ ապրող այլ տեսակի թութակներու վրայ կատարուած ուսումնասիրութիւն մը մտածել կու տայ, թէ այս թռչունները կը կրեն անուններ, զորս իրենց տուած են իրենց ընտանիքին անդամները», կ՛ըսէ Քոռնելի համալսարանէն թռչնաբան Քարլ Պերկ:

Սակայն Պերկ փափաքած է գիտնալ, թէ արդեօք թութակները վայրի բնութեան մէ՞ջ եւս կը կատարեն նոյնը, եւ` ինչո՞ւ: Արգելարաններու մէջ կատարուած ուսումնասիրութիւններ չեն կրնար առանձին բացատրել, թէ նման վարուելակերպեր ի՞նչ դեր ունին բնութեան մէջ, կամ թէ` ինչպէ՞ս եղափոխուած են անոնք: Սակայն վայրի բնութեան մէջ թութակները ուսումնասիրելը չափազանց դժուար է, որովհետեւ անոնք ընդհանրապէս իրենց բոյնը կը հիւսեն ծառերուն բարձրերը, ինչպէս կը բացատրէ Նիւ Մեքսիքոյի պետական համալսարանին մէջ միջավայրի հետ վարուելակերպի դասախօս Թիմոթի Ռայթ, որ նաեւ վայրի թութակներու մասնագէտ է:

Այս հարցը շրջանցելու նպատակով` Պերկ իր պաշտօնակիցներուն հետ քննած է Վենեզուելայի վայրի բնութեան մէջ ապրող կանաչ պոչով թութակները, որոնք կ՛ուսումնասիրուին 1987-էն ի վեր: Այս թութակները սովորութիւն ունին բոյն շինելու ցանկապատերու խոռոչներուն մէջ, հետեւաբար գիտնականները զետեղած են արուեստական 106 բոյներ, ուր թութակները փոխադրուած են իրենց կամքով: Տուփերը ուսումնասիրողներուն առիթ տուած են հասողութիւն ունենալու թռչուններուն, անոնց հաւկիթներուն եւ ձագերուն, ինչպէս նաեւ` ձայնագրելու եւ նկարահանելու այն, ինչ որ տեղի կ՛ունենար բոյներուն մէջ: Ուսումնասիրողները 24 տարի շարունակ հետեւած են թութակներու հազարաւոր ամոլներու եւ անոնց ձագերուն կեանքին, հետեւաբար ծանօթ են անոնց ընտանեկան ծառերուն:

Պերկ իր պաշտօնակիցներուն հետ փոխած է 12 ամոլներու հաւկիթներուն տեղը: Երբ ձագերը դուրս եկած են հաւկիթներէն, անոնց հոգ տարած են զիրենք հիւրընկալած ծնողները: Իբրեւ օրինակ` ուսումնասիրողները զանոնք բաղդատած են 8 այլ բոյներու մէջ իրենց կենսաբանական ծնողներուն հետ ապրող ձագերու հետ: Անոնք մտածած են, որ եթէ թութակներուն կանչերը բնատուր էին, ապա պէտք էր նմանէին իրենց կենսաբանական ծնողներուն կանչերուն եւ ոչ թէ` զիրենք հիւրընկալող ծնողներուն:

Ուսումնասիրողներու խումբը ձայնագրած է, ապա` վերլուծած այն կանչերը, զորս արձակած են կենսաբանական եւ հիւրընկալ ծնողներն ու ձագերը: Արդիւնքը, որ լոյս տեսած է «Փրոսիտինկզ աֆ տը Ռոյըլ Սոսայըթի աֆ Լանտըն Պի.» թերթին մէջ, ցոյց կու տայ, թէ ձագերը իրենց կանչերը կը սորվին ա՛յն ծնողներէն, որոնք կը մեծցնեն զիրենք: Այլ խօսքով` անոնց կանչերը ժառանգաբար չեն փոխանցուիր: «Ծնողները` հայրն ու մայրը կ՛ընձեռեն ուղեցոյց մը», որ հետագային միայն չնչին փոփոխութեան կ՛ենթարկուի ձագերուն կողմէ. այնպէս որ, իւրաքանչիւր ձագ կը զարգացնէ իրեն իւրայատուկ կանչը, ինչպէս կը բացատրէ Պերկ:

Աւելի ուշ, երբ ձագերը կը հեռանան իրենց բոյներէն, ծնողները կ՛օգտագործեն իրենց ձեւաւորած հաղորդակցութեան կապ մը յատկանշող կանչերը` գտնելու համար իրենց ձագերը, որովհետեւ զանոնք պէտք է կերակրեն յաւելեալ 21 օր: Նորափթիթ ձագերը կ՛ապաստանին թութակներու մեծ խմբաւորումներու մէջ, հետեւաբար անոնց ծնողները կարիքը ունին իրենց սեփական ձագերը ճանչնալու միջոցի մը, կ՛ըսէ Պերկ:

«Ուսումնասիրութիւնը շատ հետաքրքրական նախաքայլ մըն է ի յայտ բերելու համար, թէ ինչո՛ւ թութակները վայրի բնութեան մէջ կը հակազդեն մէկզմէկու կանչերուն,- կ՛ըսէ Ռայթ: Ասիկա մեծ խանդավառութիւն ստեղծող ուսումնասիրութիւն մըն է,- կ՛աւելցնէ Նիւ Եորքի Հանթըր համալսարանին մէջ կենսահոգեբան Օֆըր Չեռնիքովսքի:- Մտածել կու տայ այն հաւանականութեան մասին, թէ թութակները իրենց կանչերը կը սորվին այլ անասնատեսակներէ տարբեր ձեւով, եւ թերեւս` խօսիլ սորվելու իրենց կարողութեամբ նման են մանուկներուն»:

 Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES