ԱԿՆԱՐԿ. ՅԱՒԵԼԵԱԼ ՃԻԳԵՐ ՓՈԽՀԱՏՈՒՑՄԱՆ ՊԱՀԱՆՋՈՎ

Թուրքիոյ եւ Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարներուն միջեւ կայացած հանդիպումը եւ անոր առիթով կատարուած յայտարարութիւնները հայկական հայեցակէտերէ դիտուած խորհրդածութիւններու առիթ կու տան:

Նախ, հանդիպումին համար ընտրուած ժամանակը Ֆրանսայի ծերակոյտին կողմէ օրինագիծի որդեգրումէն անմիջապէս ետք կը նախանշէ, որ Անգարան հակակշիռ գործողութիւն կազմակերպելու քայլ կ՛առնէ. աւելի կը համոզուինք այս վարկածին, երբ մտաբերենք, որ Պրիւքսել մեկնումը մերժող թուրք արտաքին գործոց նախարարը փոխարէնը կ՛ընտրէր Մոսկուան` անոր հետ քննարկելու համար ռազմավարական նշանակութիւն ունեցող խնդիրները:

Այս սիւնակներէն քանի մը անգամ ընդգծուեցաւ այն մտավախութիւնը, որ Ֆրանսայի օրինագիծի քուէարկութիւններուն դիմաց Անգարան փորձ կը կատարէ ղարաբաղեան հարցին ուղղութեամբ առաւելներ ձեռք ձգելու. անկարելի պիտի ըլլար անշուշտ մտածելը, որ արցախեան խնդիրին վերաբերող բաժին ներառուած պիտի չըլլար Տաւութօղլու-Լաւրով հանդիպումին ընթացքին:

Թրքական այս առաջադրանքին նախաբանը կը կատարէր նախարար Տաւութօղլու, երբ Մոսկուայի հանդիպումէն անմիջապէս առաջ կը յայտարարէր, որ Ֆրանսան եթէ պիտի շարունակէ մնալ Մինսքի խմբակի համանախագահութեան պաշտօնին վրայ, ապա Թուրքիան եւս պէտք է ստանձնէ համանախագահի պաշտօնը: Այս մէկը առաջին ինքնաառաջադրումը չէր Թուրքիոյ. Ֆրանսայի Ազգային ժողովի նոյն օրինագիծի ընդունման օրերուն այս տեսակէտը հնչած էր Անգարայէն. յստակ է, որ Ֆրանսայի մէջ պատահածին փոխհատուցում ստանալու մարտավարութիւնն է, որ կը կիրարկուի Անգարայի վարիչներուն կողմէ:

Փոխհատուցում ստանալու այս քաղաքականութեան մէկ կարեւոր օղակն է, որ կը կապուի շղթային, այս անգամ Մոսկուայի մէջ: Հայ քաղաքական միտքը լուսարձակները լայն պէտք է բանայ այն տեղեկատուութեան վրայ, որուն համաձայն, թրքական եւ ռուսական կողմերը ոչ միայն քննարկած են արցախեան խնդիրը, այլ նաեւ պայմանաւորուած են այդ ուղղութեամբ աւելցնելու գործադրուող ջանքերը:

Յստակ է, որ Մոսկուան թէ՛ Մինսքի խմբակի համանախագահի իր պաշտօնով եւ թէ՛ եռակողմ ձեւաչափով իր հրաւիրած միջնախագահական հանդիպումներով ստանձնած է գերակայ միջնորդի առաքելութիւն: Մոսկուայի գործադրելի ջանքերը աւելցնելը կրնայ հասկնալի դառնալ նման պարագայի. բայց երբ ո՛չ Մինսքի խմբակի միջնորդութեան ներառուած եւ ո՛չ ալ այս հարցին մէջ որեւէ միջնորդական առաքելութիւն ստանձնած Թուրքիան է, որ Ռուսիոյ պաշտօնական ներկայացուցիչին հետ կը պայմանաւորուի աւելցնելու գործադրուող ջանքերը, խնդիրը ընդգծուած ձեւով կը ստանայ մտահոգիչ բնոյթ: Տակա՛ւին. իբրեւ միջնորդ եւ իբրեւ համանախագահ ինքնաառաջադրուող Անգարան այս ձեւով կը ստանայ որոշ դեր Ռուսիոյ կողմէ. այս ա՛յն Թուրքիան է, որ ոչ թէ իբրեւ միջնորդ, այլ իբրեւ կողմ հովանաւորող, զինող, սպառազինող, զօրակցող, սահման փակող եւ նախապայմաններով առաջնորդուող երկիրն է, որ հիմա Ֆրանսայի օրինագիծին դիմաց միջնորդական առաքելութիւն կը պահանջէ:

Ռուսերէն միացեալ այս պայմանաւորուածութիւնը խլելու համար Տաւութօղլուն նախ խօսած է այլ նիւթի մասին: Յայտարարած, որ Թուրքիան թոյլ չի տար, որ իր տարածքը օգտագործուի Իրանի դէմ զինուորական որեւէ յարձակում կազմակերպելու համար: Դէպի Մոսկուա ուղղուած քաղաքական այս պատգամը փաստօրէն պարարտ ենթահող ծառայած է հետագային յայտարարուելիքին համար` «աւելցնել գործադրուող ջանքերը արցախեան հարցին ուղղութեամբ»:

Բառացի մեկնաբանութիւնը այս տեղեկատուութեան կ՛ենթադրէ, որ Անգարան, որ արդէն իսկ ջանքեր կը գործադրէ, յաւելեալ թափ պիտի տայ իր աշխատանքներուն: Եթէ նկատի ունենանք Անգարայի գործադրած ջանքերը այս ուղղութեամբ, ուրեմն պիտի մտածենք, որ Անգարան պիտի աւելցնէ իր նախապայմանային քաղաքականութիւնը ի գործ դնելու ջանքերը:

Եթէ օրինագիծը ստանայ օրէնքի ուժ եւ եթէ Ֆրանսան մնայ իր համանախագահութեան պաշտօնին վրայ, ապա այդ պարագային Տաւութօղլուն միեւնոյն հետեւողականութեամբ պէտք է մեկնի Ուաշինկթըն (Թուրքիոյ պահանջին համար վերջին համանախագահող երկիրը), այս անգամ ամերիկացի իր գործընկերը համոզելու, որ Թուրքիան պէտք է ստանձնէ Մինսքի խմբակի համանախագահութեան պաշտօնը: Թուրք նախարարը այս անգամ ուրիշ նախաբան պէտք է ընտրէ, որովհետեւ չի կրնար Իրանը հարուածելու համար տարածք չտրամադրելու յայտարարութիւն կատարել:

«Ա.»

Share this Article
CATEGORIES