ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԷՆԻ ՍՈՒՐ ՏԱԳՆԱՊԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐԱՅԻՆ ՏԱՐԱԾՔԸ

Գ. ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ

Անաղմուկ, անշշուկ, անլսելիօրէն դանդաղ, բայց ստոյգ քայլերով արեւմտահայերէնը կը մօտենայ իր վերջալոյսի հանգրուանին, զինք կենդանի ու կենսունակ պահող արեւմտահայոց տակաւ արագացող նահանջին, անոնց մօտեցող մայրամուտին պատճառով:

Տարագրութեան մէջ ոչ միայն հայերէնագիտութիւնը (որ սերտօրէն առնչուած է հայոց պատմութեան մասին գիտելիքներու չափին հետ), նաեւ, ընդհանրապէս, հայագիտութիւնը կ՛ապրին սուր ճգնաժամ մը, ոչ միայն տարագիր արեւմտահայութեան տարականոն պայմաններուն պատճառով (հայրենի հողէ զրկուածութիւն, ազգային հաւաքական կեանքի առարկայական ու ենթակայական ալ բացակայութիւն. ենթակայական` ներքին երկփեղկումին իբրեւ  հետեւանք: Օտար մշակոյթներու համակողմանի ազդեցութիւն եւն…), այլեւ «համաշխարհայնացում»ի համայնակուլ խորշակին ծրագրեալ նախայարձակումին բերումով, որ Միացեալ Նահանգներու գլխաւորութեամբ, շինծու «արդիականութեան» մը (modernisme) դրօշին տակ, հնարովի «նոր» մեթոտաբանութիւններու պատրուակով եւ «գիտական» վերատեսութիւն կատարելու անհիմն պատճառաբանութիւններով, հիմնովին կը նենգափոխէ հոգեմտաւոր մշակոյթի ազգային ժառանգութիւն ունեցող, բայց այսօր փոքրաթիւ եւ անզօր ժողովուրդներու թէ՛ քաղաքական պատմութիւնը եւ թէ՛ մշակոյթի պատմութիւնը… նսեմացնելու համար այդ ժառանգութիւնը` զայն ժառանգած ժողովուրդներու աչքին, որպէսզի անոնց նոր սերունդներուն մէջ սպաննեն իրենց ազգային պատկանելութեան հպարտութիւնը… եւ ընդհակառակը, անոնց մէջ ստեղծելու ստորակայութեան բարդոյթ, պարտուողական ոգի, կամազրկութիւն ու զօրաւորին ենթարկուելու հիւանդ տրամադրուածութիւն… սատօ-մասոշիստական այլանդակութիւն: Եւ մեր ենթադրած չափէն շատ աւելի մեծ է թիւը այս խորշակին խլած արեւմտահայ զոհերուն, նոյնիսկ` մեր մտաւորականութեան շարքերուն մէջ:

* * *

Վերջին քսանամեակին «համաշխարհայնացում»-ով միաբեւեռացուած այս աշխարհակարգին մէջ հազուադէպ ովասիսներու վերածուած քաղաքական մտածողութեամբ, սթափ գրութիւնները կը կարդանք խորին ու հազուադէպ գոհունակութեամբ: Այդպիսի գրութիւն մը կարդացինք «Ազդակ»-ի ուրբաթ, 26 օգոստոս 2011 թուակիր համարին մէջ, զոր ստորագրած է Նիւ Եորքէն, փրոֆ. Սեդա Պարսումեան-Տատոյեան: Այս գրութիւնը հեղինակը ներկայացուցած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան կողմէ կազմակերպուած համագումարին, որուն նիւթն էր` «Արեւմտահայերէնի կացութիւնը այսօր. մարտահրաւէրներ եւ առաջադրանքներ»:

Փրոֆ. Սեդա Պ. Տատոյեանի այս հակիրճ խօսքը նշեալ համագումարին մէջ, իր խտացեալ բովանդակութեամբ, եւ մասնաւորաբար, իր տրամախոհական մտածելաեղանակով ու գիտական-փիլիսոփայական մօտեցումով, գրաւեց մեր մասնաւոր ուշադրութիւնը, քանի որ կը գտնուէինք քաղաքական մտածողութեամբ յագեցած խօսքի մը դիմաց:

Իր առաջին մեկնակէտային պարբերութեամբ արդէն այս խօսքը կը հաստատէր մեր վերը յիշած հիմնական յատկանիշը:

«Արեւմտահայերէնի կացութիւնը եւ տագնապը միաժամանակ արեւմտահայուն կացութիւնն ու տագնապն են: Այս է մեկնակէտը  եւ թեզը հակիրճ խօսքիս: Այսինքն,  իմ կարծիքովս, այս համագումարի նիւթին կորիզը արեւմտահայ վիճակին եւ ինքնութեան հարցն է:

Այս մեկնակէտը հեռու է բնազանցական մտածելաեղանակին յատուկ վերացականութենէն եւ տուեալ ժամանակէ մը եւ շօշափելի պայմաններէ դուրս, բռնազբօսիկ եւ անյարիր, լայն ու ազատ ընդհանրացումներ կատարելու կամայականութենէն, ինչ որ կը վկայէ անոր հեղինակին տրամախոհական (տիալեքթիք) մտածելու մեթոտին ու փիլիսոփայութեան մաթերիալիսթ դպրոցին յարումին մասին:

Որովհետեւ, կը գրէ ան, լեզուն, ոեւէ ժողովուրդի լեզուն` «ինք իր մէջ» անկախ եւ անջատ գոյացութիւն մը չէ, այլ տուեալ ժողովուրդի մը արտայայտութեան միջոցն է, այսինքն հետեւանքային երեւոյթ է, ո՛չ սկզբնական ու ինքնանպատակ, որ կապուած կ՛ըլլայ տուեալ ժողովուրդի իւրայատուկ պայմաններուն եւ կախեալ` ատոնցմէ: Եւ քանի որ արեւմտահայութեան գրեթէ հազարամեայ պատմութիւնը սփռուած է մեծ տարածութեան մը վրայ` Փոքր Ասիայէն ու Սեւ ծովէն մինչեւ Հնդկաստան, Կիլիկիայէն մինչեւ Սուրիա-Լիբանան ու Եգիպտոս, եւ Եւրոպայէն մինչեւ Ամերիկա եւ Ատլանտեանէն ալ անդին… լայն եւ անեզրական ընդհանրացումները կ՛ըլլան վերացական եւ հետեւաբար` անգործնական ու անօգուտ: Ուրեմն պէտք է հարցին քննարկումը կեդրոնանայ մասնաւոր, շօշափելի համայնքներու եւ ժամանակաշրջաններու վրայ: Տակաւին, պէտք է նկատի առնել նաեւ արեւմտահայ իւրաքանչիւր համայնքի ոչ միայն ներքին կարգ ու սարքին ազդակները, այլեւ` անոր վայելած կամ չվայելած յատուկ կարգավիճակները իր գտնուած երկրի օրէնսդրութեան ու սահմանադրութեան մէջ: Եւ ան շօշափելի կերպով կը յստակացնէ իր խօսքին սահմանները` «իմ մօտեցումս «խնդիրային» է, այսինքն պիտի փորձեմ բնորոշել արեւմտահայերէնի հարցին այն խնդիրային տարածքները կամ հանգոյցները, որոնք ուղղակի կ՛առնչուին արեւմտահայ վիճակին` Միացեալ Նահանգներուն մէջ», ուր ան կ՛ապրի եւ կը գործէ վերջին տասնամեակին, եւ ոչ թէ` ընդհանրապէս…, այսինքն անկախաբար կամ անջատաբար` շօշափելի համանքէ մը:

Այսպէս, փրոֆ. Տատոյեան` Միացեալ Նահանգներու մէջ, արեւմտահայ վիճակին եւ հետեւաբար անոր կապուած  արեւմտահայերէնի հարցին առնչուող որպէս խնդիրային տարածքներ կը նկատէ հետեւեալ վեցը. 1) գոյութենական, 2) աշխարհաքաղաքացիական,3) պատմական գիտելիքային (պակասին), 4) մասնագիտական լեզուի չգոյութեան, 5) Հայագիտական դպրոցներու դերին եւ 6) մշակութային դիւանագիտութեան (կամ` քաղաքականութեան):

Մեր ներկայ գրութեան մէջ մենք կ՛ուզենք պահ մը կանգ առնել միայն այս վերջին` վեցերորդ խնդիրային տարածքին վրայ, որ խիստ մեծ նշանակութիւն ունի, ոչ միայն Միացեալ Նահանգներու մէջ` հայերէնագիտութեան ներկայ տագնապին տեսանկիւնէն, այլեւ ընդհանրապէս` հայագիտութեան դիմագրաւած ճգնաժամին ու մարտահրաւէրին տեսանկիւնէն, ողջ տարագիր արեւմտահայութեան համար:

Կը մէջբերենք` ամփոփ, այս վեցերորդ խնդիրային տարածքին յատկացուած հատուածը փրոֆ. Տատոյեանի խօսքէն.

«6 – Միամիտ չենք հաւատալու համար, թէ ընկերային վիճակներ ԿԸ ՊԱՏԱՀԻՆ մեքենականօրէն կամ բնութեան օրէնքով: Ճիշդ չէ, որ Ամերիկա գացողը կ՛ըլլայ ամերիկացի: Մի՛շտ ալ կայ «ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԴԻՒԱՆԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ» մը, խօսքերն ու յայտարարութիւնները ՄԻԱՅՆ ՓՈՇԻ ԵՆ: (Այս եւ յաջորդող ընդգծումները մերն են, Գ. Տ.):

«Գոնէ Միացեալ Նահանգներու մէջ ԱՅՍՕՐ ԿԱՆ ԾՐԱԳԻՐ ԵՒ ԱՇԽԱՏԱՆՔ` ստեղծելու կատարուած իրականութիւն մը, իբրեւ հողը ՆՈՐ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԻ մը: Անիկա ԱՄԲՈՂՋՈՎԻՆ ԱՆՆՊԱՍՏ Է  թէ՛ արեւմտահայ եւ թէ՛ հայ պատմական ընթացքին եւ տրամաբանութեան. արեւմտահայերէնը իր առաջին եւ դիւրին զոհն է: Յայտնի են այդ դիւանագիտութեան ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՆԵՐԸ եւ ԳՈՐԾԱԴԻՐՆԵՐԸ:

«Հակազդելու միակ կերպը ՆԱԽ ԳԻՏԱԿՑԻԼՆ է անոր շօշափելի գոյութեան, ԱՊԱ` ՊԱՅՔԱՐԻԼ` հակածրագրերով, ինչպէս կ՛առաջադրէ այս համագումարը»:

Շնորհակալ ենք ու երախտապարտ` արիասիրտ փրոֆ. Սեդա Պ. Տատոյեանին` այս ահազանգը խիզախօրէն ու պարկեշտօրէն հնչեցնելուն համար, թէկուզ` զուսպ ու լուռ մղկտումով…: Մեր անկեղծ կարծիքով, այս համագումարը ոչինչ պիտի կորսնցնէր իր գործնական արժէքէն, եթէ նոյնիսկ անոր բեմէն հնչած ըլլար միմիայն այս ահազանգը, այսպիսի համոզկերութեամբ, որուն սո՛ւր կարիքը ունի «խաբուիլ սիրող» մեր ժողովուրդը` քաղաքական մտածողութեան ոլորտին մէջ իր թերաճութեան բերումով:

Իսկ ովքե՞ր են այդ յայտնի «դիւանագիտութեան» յայտնի ճարտարապետներն ու նոյնքան յայտնի գործադիրները, որոնց շարքին, դժբախտաբար, կը գտնուին նաեւ հա՛յ յայտնի «գործադիրներ»… մեզի համար ամբողջովին աննպաստ այդ սեւ ծրագրին ու աշխատանքին ետին:

Նախ, ինչո՞ւ «դիւանագիտութիւն» եւ ոչ` քաղաքականութիւն եզրոյթը կը գործածէ փրոֆ. Տատոյեան: Տարուած ենք մտածելու, որ ան քաղաքականութիւն եզրոյթը նկատած է շա՜տ անգոյն եւ ոչ բաւարար չափով մեղադրական, որուն արժանի են այդ սեւ ծրագիրն ու աշխատանքը: Հետեւաբար ան օգտագործած է «մշակութային դիւանագիտութիւն» արտայայտութիւնը չակերտներու մէջ, տողատակի անոր տալով` մշակութային աղուիսագիտութեան նշանակութիւն, նկատի ունենալով սեւ ծրագրին ու աշխատանքին մաքիաւելականութիւնը, եւ անպայման` զայն մեղադրելու անհրաժեշտութիւնը:

Մեր հասողութենէն վեր կը նկատենք Միացեալ Նահանգներու «մշակութային դիւանագիտութեան» կազմակերպական մութ կառոյցին ներքին ծալքերուն բացայայտումը: Բայց կրնանք որոշապէս տալ այդ սեւ ծրագրին ու աշխատանքին հրապարակային «անմեղունա՜կ» ու «գիտակա՜ն» պիտակներուն անունները, նաեւ` անոր հայ «գործադիրներէն» ոմանց անունները, որոնց անդրադարձած ենք անցեալին, երբ Խաչիկ Թէօլէլեան, Փարիզի «ՅԱՌԱՋ»-ին մէջ գովաբանութիւնը ըրած էր ամերիկեան սփիւռքագիտութեան եւ տարագիր արեւմտահայութիւնը կոչած էր «Անդր-ազգ» (Trans-Nation)… իբր թէ քար դնելով իր «ազգայնական» համոզումներուն վրայ, բարձրօրէն գնահատելուն համար ամերիկեան սփիւռքագիտութեան «նո՛ր», «արդիակա՜ն» եւ հարկաւ «գիտակա՜ն» մեթոտաբանութիւնը: Պարզ խօսքով, ամերիկեան այդ հակահայ սեւ ծրագիրն ու աշխատանքը առաջ կը տարուին կեղծ «ամերիկեան հայագիտութեան» եւ նոյնքան եւ աւելի կեղծ «սփիւռքագիտութեան» անուններուն տակ: Այս ամերիկեան «հայագիտութեան» առաջադրանքն է նսեմացնել հայ ժողովուրդը` նենգափոխելով անոր պատմութիւնը եւ անոր բնիկութիւնը ժխտելով իր պատմական օրրանին մէջ: Այս առաջադրանքի իրագործման նախապայմանը ըլլալով հայ ժողովուրդի ՊԱՏՄԱՀԱՅՐ Մովսէս Խորենացիի վարկաբեկումը, կասկածի տակ դնելու համար անոր պատմագիրքին տուեալները: Իսկ ամերիկեան «սփիւռքագիտութեան» յարաբերաբար նոր դպրոցին առաջադրանքն է` ի սպառ ջնջել տարագիր արեւմտահայութեան բեկորներուն հայու դիմագիծը, զանոնք վերածել անդր-ազգութեան` անդիմագիծ ու յարաշարժ եւ յարափոփոխ զանգուածի մը` որպէս աժան վարձու մարդուժ, զուրկ` ազգային ու մշակութային պատմական անցեալէ, պատմական յիշողութենէ, ազգային հպարտութենէ ու հայու արժանապատուութենէ, որպէսզի ան մոռնայ: Արեւմտահայաստանը, մոռնայ հոն վերադառնալու յոյսը եւ գոհանայ «ուր հաց` հոն կաց» նշանաբանով: Այս հայակործան առաջադրանքները ուղղուած են նախ` արեւմտահայութեան կենսական շահերուն դէմ, ապա նաեւ` հայ ընդհանուր պատմութեան ողջ ընթացքին ու տրամաբանութեան դէմ, ինչ որ կը նպաստէ թուրք-թաթարական կեղծարար քարոզչութեան, այսինքն Միացեալ Նահանգներու ՕԹԱՆ-եան դաշնակից զաւթիչ ու տարատնկեալ (trans-planted) պետութիւն Թուրքիոյ, քաջալերելու համար անոր նախ հակախորհրդային եւ ապա հակառուս նպատակները, որոնք միաժամանակ նպատակներն են Միացեալ Նահանգներու արտաքին քաղաքականութեան, այլեւ` հաստատումները (constants) Միացեալ Նահանգներու աշխարհաքաղաքական թիրախներուն:

Սակայն այս սեւ ծրագրին ու աշխատանքին «հակազդելու միակ կերպը ՆԱԽ ԳԻՏԱԿՑԻԼ Է անոր շօշափելի գոյութեան», կ՛ըսէ, իրաւացիօրէն, փրոֆ. Տատոյեան, որովհետեւ հայ քաղաքական մտածողութեան թերաճութեան պայմաններուն մէջ հայ մտաւորականներու մեծ խումբ մը եթէ ոչ «ճարտարապետը», բայց «գործադիրը» դարձած է այդ սեւ ծրագրին ու աշխատանքին` խիստ հաւանաբար չհաւատալով` այդպիսի սեւ ծրագրի ու աշխատանքի «շօշափելի գոյութեան», եւ այս վերջինները անվայել վերագրումներ կ՛ընեն այն սակաւաթիւ հայ մտաւորականներուն հասցէին, որոնք գիտակցած են այս սեւ ծրագրին ու աշխատանքին շօշափելի գոյութեան եւ` պարկեշտօրէն բացայայտած զայն: Այս սակաւաթիւներէն ամէնէն հետեւողականն է դոկտ. Արմէն Այվազեան իր երկասիրութիւններով ու յօդուածներով: Եւ ահա փրոֆ. Սեդա Պ. Տատոյեան կու գայ եւ մատը կը դնէ ճիշդ պալարին վրայ` զայն թարախաթափելու եւ վնասազերծելու դիտաւորութեամբ, մտաւորականի օրինակելի պարկեշտութեամբ մը, որ ճշմարտախօսութեան խիզախութիւնը կ՛ենթադրէ:

Իսկ թէ ովքե՞ր են այդ սեւ ծրագրին ու աշխատանքին հայ գործադիրները, ասոնցմէ յիշենք, ժամանակագրական կարգով, Նինա Կարսոյեանը, Ռոնալտ Սիւնին եւ Ռազմիկ Փանոսեանը, որոնց ամերիկացի ուսուցիչները եղած են` Ռոպըրթ Թոմսոն եւ Ճէյմս Ռասել:

Ընթացիկ տարուան յունիսի 27-էն յուլիսի 11 երկարող օրերուն Արցախի մէջ տեղի ունեցան, այսպէս կոչուած «Արցախի հասարակագիտական ամառնային դպրոց»-ի դասընթացքներ: Առարկութիւնը չունինք: Բայց այս «դպրոց»-ը նախաձեռնութիւնն է… «Ամերիկացիներ Արցախի համար» ամերիկեան հասարակական կազմակերպութեան, որուն նիւթաբարոյական աջակցութեան փութացած է կամ հարկադրուած է… Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան… Ամերիկայի Կեդրոնական վարչութիւնը :

Այս օտարաբո՜յր «դպրոց»-ի դասընթացքներուն հետեւելու ընդունուած էին շուրջ 30 ուսանողներ` Արցախէն եւ Հայաստանէն, «մրցութեան կարգով»… աւելի ճիշդ` զտումի ճամբով…, որոնք պիտի ենթարկուէին ամերիկեան հայագիտութեան ուղեղալուացումին, դասախօսներու ընտրուած խումբի մը կողմէ, հայ ուսանողներուն սորվեցնելու համար, թէ հայոց պատմահայրը` Մովսէս Խորենացին ստախօս մըն է, թէ` արցախեան ինքնորոշման շարժումը ծայրայեղ նացիոնալիստական «անջատողական» շարժում է, եւ թէ` ԱՍԱԼԱ-ն «ահաբեկչական» կազմակերպութիւն է, եւ ոչ թէ ազգային-ազատագրական… եւ այլն: Եւ այս բոլո՛րը` համաձայն ամերիկեան քաղաքագիտութեան «նոր» մեթոտաբանութեան, հակամարտութիւններու լուծման (Արցախի) «նոր» մօտեցումներուն եւ մշակոյթներու պատմութեան «արդիակա՜ն» ըմբռնումին: Այս «դպրոց»-ի քարոզիչ դասախօսները եղած են ամերիկահայեր եւ հայաստանահայեր: Մեզի ծանօթ է Հայաստանէն Էմիլ Դանիէլեանը, որ կը մերժէ «ցեղասպանութիւն» եզրոյթը գործածել` զայն նկատելով հակագիտական ու ծայրայեղ նացիոնալիստական… նախընտրելով` «1915 թ. զանգուածային սպանութիւններ եւ տեղահանումներ» ձեւակերպումը… որուն համաձայն է Թուրքիոյ զաւթիչ ու տարատնկեալ պետութիւնը, որ կը ժխտէ թէ՛ Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ թէ՛ Արեւմտահայաստանի զաւթումը: Ամերիկահայ այդ քարոզիչ-դասախօսներէն մեզի ծանօթ է Ռազմիկ Փանոսեան անուն «Երիտ. Սիւնի»-ն, որ կը կրկնէ իր աւագ գործընկերներու` Թոմսոնի, Ռասելի, Կարսոյեանի եւ Սիւնիի նենգափոխումները, եւ զանոնք գերազանցելով` արցախեան ինքնորոշումի իրաւունքին պահանջատիրութիւնը կը նկատէ «անջատողական» շարժում… որուն լիովին համաձայն է զաւթիչ «Ազէրպայճան»-ը, որ ինքնորոշման իրաւունքին կը հակադրէ հողային «ամբողջականութեան» սկզբունքը:

Տակաւին, յոռետեսութեան կը մղէ այն փաստը, որ այդ «դպրոց»-ի դասընթացքներու մեկնարկի հանդիսութեան ողջոյնի խօսքը ուղղած է… ԼՂՀ արտաքին գործոց նախարարութեան աշխատակիցներէն մին` Կարէն Կոստանդեան: Ափսոս չէ՞, որ ԼՂՀ պետական մակարդակի վրայ պաշտօնավարն անգամ տեղեակ չէ ամերիկեան հակահայ այս սեւ ծրագրէն ու աշխատանքէն: Ասիկա յուսաբեկումի եւ յոռետեսութեան տանող եւ աւելորդ անգամ մըն ալ, մեր քաղաքական միտքի թերաճութիւնը փաստող երեւոյթ մը չէ՞ արդեօք:

Ռազմիկ Փանոսեան տարիներ առաջ, 2006-ին, Քոլիւմպիա համալսարանի հրատարակչութենէն լոյս ընծայած իր գիրքով` «ՀԱՅԵՐԸ. թագաւորներէն եւ հոգեւորականներէն մինչեւ` առեւտրականներն ու կոմիսարները» վերնագրով յատուկ «մեթոտաբանութիւն»-ը (հայոց անցեալ պատմութիւնն ու մշակոյթը քանդելու…) կիրարկելով, սեւացրէքեան արշաւ մը շղթայազերծած է այն բոլոր հայ հեղինակներուն դէմ, որոնք պատմական տուեալներով փաստած են հայոց բնիկ այլ ոչեկուոր ըլլալը իրենց պատմական հողերուն վրայ: Եւ ինք լուռ կ՛անցնի անոնց բերած փաստերուն ու պատմական տուեալներուն վրայէն: Փանոսեան կասկածի տակ առած է հայ արքայատոհմերու ազգային պատկանելութիւնը` հիմնուելով լոկ աւատապետական ժամանակներու ընդհանուր երեւոյթ եղող խառն ամուսնութիւններու եւ պալատական սնոպիզմի բարքերուն յատուկ օտար լեզուներ գործածելու փաստերուն վրայ: Ան Արեւմտեան Հայաստանի փոխարէն` կը գործածէ չակերտեալ «կորուսեալ հողեր» ընդհանուր եւ անդիմորոշիչ արտայայտութիւնը եւ բառացիօրէն կը կրկնէ իր ուսուցչին` Ռոպըրթ Թոմսոնի վիրաւորանքը Մովսէս Խորենացիի դէմ, գրելով` «Մովսէս լկտի եւ կեղծաւոր խաբեբայ մըն է, իսկ անոր երկը` ոչ հաւաստի աղբիւր…»: Կարճ խօսքով, Փանոսեանի այս գիրքը թութակային կրկնութիւնն է իր ամերիկացի ուսուցիչներու հինցա՜ծ կեղծարարութեանց, որոնց կէտ նպատակն է նսեմացնել` հայ ժողովուրդը, անոր մեծերը, անցեալն ու ներկան, ողջ պատմութիւնն ու մշակոյթը, որպէսզի հայութիւնը հլու հնազանդ ենթարկուի Միացեալ Նահանգներու կամքին ու շահերուն:

Արդ, ո՞վ պիտի վերահսկէ ու հակազդէ ամերիկեան այս սեւ ծրագրին ու աշխատանքին` պաշտպանելու համար արեւմտահայերէնը եւ ընդհանրապէս հայագիտութիւնն ու սփիւռքահայութիւնը ամերիկեան կեղծումին դէմ: Հայաստանի պետականութի՞ւնը, որ տակաւին կայացած չէ, քանի որ հոն բացակայ է պետական մտածելակերպը, քաղաքական հասուն մտածողութիւնը, այլ հոն կը տիրէ սակաւատիրական (օլիկարշիք)  համակարգ։

Սփի՞ւռքը, տարագիր արեւմտահայութի՞ւնը արդեօք, որ տակաւին կը մնայ իր աւատապետական տրոհուածութեան վիճակին մէջ եւ չէ կազմակերպուած` կեդրոնական, ներկայացուցչական ու միակ լիազօր կառոյցի մը մէջ, որ տարագիր Արեւմտահայութեան համաշխարհային քոնկրեսը (ՏԱՀՔ) կրնայ ըլլալ միայն… որուն կենսական անհրաժեշտութեան մասին բարձրաձայնած ենք վերջին քառորդ դարուն, սակայն ձայն բարբառոյ յանապատի մնացած է, ափսո՛ս, դարձեալ մեր իրաւաքաղաքական մտածողութեան բացակայութեան ու համահայկականութեան մերժումին գլխաւոր պատճառներով:

Առանց այս կեդրոնական լիազօր մարմնի ստեղծումին սփիւռքը կրնա՞յ արդեօք շօշափելի կերպով լուծումներ գտնել Արեւմտահայերէնի առկայ սուր տագնապին: Բայց մենք ունինք նաեւ կառուցային այլ տագնապներ ալ: Այս բոլորին չենք կրնար շօշափելի եւ յուսալի լուծումներ բերել, եթէ չկարենանք վերջ մը դնել մեր անտիրական վիճակին:

 

Share this Article
CATEGORIES