ՊՐԱՅԶԱ ԿԸ ԽՈՍՏՈՎԱՆԻ ԻՐ ՍԷՐԸ ԹՈՒՐՔԻՈՅ` ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՎ ԻՐ ՀԱԿԱՀԱՅ ԿԵՑՈՒԱԾՔԸ

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

Իմ կանխատեսումը, թէ Մեթիու Պրայզա պիտի հեռանայ արտաքին գործոց նախարարութենէն եւ պիտի զբաղի լոպիիստական գործունէութեամբ, ճիշդ դուրս եկաւ: Ազրպէյճանի մէջ իր դիւանագիտական կարճատեւ առաքելութիւնը կիսաւարտ ձգելով` Պրայզա անցեալ շաբաթ թրքական «Հիւրրիյէթ» թերթին հետ զրոյցի մը ընթացքին յայտարարեց, որ ինք պիտի զբաղի «մարդոց, կառավարութեան եւ սեփական ընկերութիւններուն ներդրումային մեծ ծրագիրներու մասին խորհրդատուութիւն տրամադրելով»:

Կը մնայ տեսնել, թէ արդեօք Պրայզայի ծրագրած «լոպիիստական» եւ «քարոզչական» գործողութիւնները` ի նպաստ թուրքերուն եւ ազրպէյճանցիներուն, իրաւական շրջանակի մէջ կը գտնուի՞ն, հաշուի առնելով այն փաստը, որ Միացեալ Նահանգներու օրէնսդրութիւնը սահմանափակումներ կը նախատեսէ պետական նախկին պաշտօնատարներու նկատմամբ: Կախուած ըլլալով գործունէութեան որոշիչ տեսակէն` արգելքը կրնայ ըլլալ մէկ կամ երկու տարիով: Այնուամենայնիւ, «բարձրաստիճան պաշտօնեաներու» պարագային, ինչպէս է օրինակ Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարարի օգնականի տեղակալ Պրայզան, կը գործէ ցմահ արգելքը: Անոր վստահաբար պիտի արգիլուի երրորդ մարդոց անունով յարաբերիլ արտաքին գործոց նախարարութեան իր նախկին գործընկերներուն հետ այնպիսի պաշտօնական հարցերու կապակցութեամբ, որոնց ինք առնչուած է իբրեւ պետական պաշտօնեայ:

«Հիւրրիյէթ» թերթին տուած իր հարցազրոյցին մէջ Պրայզա անձամբ կը հաստատէ իր հասցէին հնչած այդ մեղադրանքը, թէ ինք դրսեւորած է կանխակալ եւ ոչ արհեստավարժ մօտեցում, երբ ներգրաւուած էր ղարաբաղեան հակամարտութեան կարգաւորման հարցերով ԵԱՀԿ Մինսքի խումբին մէջ` իբրեւ ամերիկացի համանախագահ: Այդ ժամանակ զայն շարունակաբար կը քննադատէին հակահայ, ազրպէյճանամէտ եւ թրքամէտ ըլլալուն համար: Ծերակուտական Պարպարա Պաքսըր եւ Ռապըրթ Մենենտեզ, որոնք վեթօ դրին անոր` Ազրպէյճանի մէջ որպէս դեսպան նշանակման, եւ` Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբը, որ դէմ եկաւ նախագահ Օպամայի տհաս որոշումին` Պրայզան առանց ծերակոյտի հաստատման Պաքու ուղարկելու մասին, ներկայիս ամբողջութեամբ արդարացած դուրս եկան:

Անցեալին Պրայզայի ջատագովները զայն կ՛արդարացնէին` ըսելով, որ իբրեւ պետական պաշտօնատար անձ` ան պարտաւոր էր պաշտպանել նախագահին դիրքորոշումը` Հայոց ցեղասպանութեան եւ անոր առնչուող հարցերուն վերաբերեալ: Սակայն այժմ ան ազատ մարդ է. ինչո՞ւ կը շարունակէ թութակի պէս կրկնել այդ միեւնոյն` թրքամէտ եւ հակահայ լոզունգները: Արդեօք Պրայզան, կառավարութեան մէջ թէ անկէ դուրս, կը փորձէ դո՞ւր գալ իր հետագայ պատուիրատուներուն: Ապա թէ ոչ, ան ինչո՞ւ «Հիւրրիյէթ-ին փոխանցեց չափանիշ դարձած թրքական քարոզչութիւնը, որ իբր թէ քաղաքական գործիչները եւ խորհրդարանները պէտք չէ ներգրաւուին Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման հարցին մէջ: Թուրք եւ ազրպէյճանցի պաշտօնատարները սիրաշահելու նպատակով Պրայզա զայրոյթով կը քննադատէ Հայ դատի յանձնախումբը` ըսելով. «Այդ կազմակերպութիւնը, որ տապալեց իմ աշխատանքը, ընդմիշտ քննարկման մէջ պիտի պահէ այս խնդիրը: Սակայն ոչ թէ կառավարութիւնները, այլ անհատ մարդիկ պէտք է որոշեն, թէ ինչպիսի՛ բնութագրում պէտք է տրուի անոր… Թուրքիան կրնայ զգալի ազդեցութիւն ունենալ այդ խնդիրին վրայ… Ծայրայեղականները, որոնք տապալեցին իմ աշխատանքը, կ՛ատեն զայն: Անոնք չեն ուզեր բաց բանավէճ մը ունենալ… ազատ երկխօսութիւնը անոնց թշնամին է»:

Ողջունելով որոշ թուրքերու կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան հարցի բաց քննարկման պատրաստակամութիւնը` Պրայզա «օրինական» կը համարէ թրքական պաշտօնական տեսակէտը, թէ` «անիկա (Ցեղասպանութիւնը) պէտք չէ քաղաքական մակարդակով ճանչցուի որպէս ցեղասպանութիւն: Այս իրադարձութիւնները իբրեւ ցեղասպանութիւն կամ ոչ ցեղասպանութիւն որակելը, որեւէ երկրի մը ոեւէ քաղաքական գործիչի գործը չէ: Հասարակութիւնը պէտք է այդ մէկը ընէ, այլ` ոչ թէ մարդիկ, որոնք որոշումներ կը կայացնեն քաղաքական օրակարգի հիման վրայ: Ես անպարկեշտութիւն կը համարեմ ատիկա»:

Ապա Պրայզա շատ աւելի հեռու գնաց` լրիւ բացայայտելով իր թրքամէտ հայեացքները. «Ճշմարտութիւնը բոլորին կողմն է, յատկապէս` Թուրքիոյ: Ներկայիս այս խնդիրին (Հայոց ցեղասպանութեան) շուրջ քննարկումը իրօք միակողմանի է: Այն անձը, որ այլ տեսակէտ կը բարձրաձայնէ, կը համարուի Ցեղասպանութիւնը ժխտող, ինչ որ անմիջապէս կը նշանակէ, թէ դուն դէմ ես մարդու իրաւունքներուն: Եթէ կը կարծէք, որ ցեղասպանութիւն կատարուած է, ապա կրնաք հաւասարապէս քննարկել այն հարցը, որ, բառին նեղ իմաստով` ցեղասպանութիւն իրականացուած է նաեւ շատ այլ ազգերու նկատմամբ, ինչպէս, օրինակ, արեւելեան Անատոլիայի մէջ թուրքերու եւ մահմետականներու նկատմամբ: Եկէ՛ք` խօսինք այլ խումբերու նկատմամբ իրականացուած վայրագութիւններուն մասին: Եկէ՛ք` խօսինք բոլորին մասին: Եկէ՛ք` ըլլանք արդար եւ աչք չփակենք միւսներու տանջանքներուն վրայ»:

Այնպէս կը թուի, թէ վերջապէս Պրայզա իրականացուցած է Պոլիս ապրելու իր կեանքի երազը: 2005-ին Անգարա կատարած իր այցելութեան ընթացքին, Միացեալ Նահանգներու դեսպանատան ծառայողը զինք տեղական լրագրողներուն մօտ իբրեւ «Թուրքիոյ վաղեմի բարեկամ» ներկայացնելէ ետք, Պրայզա առանց ամչնալու յայտարարեց. «Այնքա՛ն ոգեւորուած եմ դարձեալ Թուրքիա գտնուելով: Շատ առումներով Թուրքիան կարծէք իմ երկրորդ տունս ըլլայ… Որքա՛ն երկար մնամ ձեր հիասքանչ երկիրը, չեմ բաւարարուիր: Յոյսով եմ, որ շատ շուտով ու յաճախակի կը վերադառնամ»: Այդ ժամանակ ես գրեցի յօդուած մը, որով յոյս յայտնեցի, որ` «Պրայզա շուտով կ՛իրականացնէ իր երազը եւ մնայուն կը հաստատուի Թուրքիա»: Այժմ անոր փափաքը իրականացած է: Անցած շաբաթ «Հիւրրիյէթ»-ը յայտնեց, թէ անցեալ ամիս, Պաքուէն հեռանալէ ետք, ան հաստատուած է Պոլիս: «Չէք կրնար պատկերացնել, թէ որքա՛ն երջանիկ եմ Պոլիս գտնուելուս համար… Նայեցէ՛ք ինծի: Ես ամուսնացած եմ թուրք կնոջ հետ», բացագանչեց Պրայզա:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի
հրատարակիչ եւ խմբագիր

Թարգմանեց`
ԿԱՐԻՆԷ ԳԷՈՐԳԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES