Մենք Ենք` Մեր Ցաւերը. Պատգամ, Պատգամախօս, Պատգամաբեր (Լրջանալու Զգաստութեամբ)

ՊԱՐՈՅՐ ԱՂՊԱՇԵԱՆ

Եթէ արագ ակնարկ մը նետենք մեր մօտաւոր պատմութեան բառապաշարի գործածութեան անսխալականութեան, ճշդախօսութեան ու բառահիւսութեան վրայ, կը նկատենք, թէ մեր հեղինակները որքան նախանձախոյզ ու փափկանկատ եղած են` զայն անթերի ձեւով գործածելու, պահելո՛ւ:

Գրողը, հրապարակագիրը կամ պատմագիրը, իւրաքանչիւրը իր դիտանկիւնէն, աշխարհահայեացքէն ու կալուածէն մեկնելով, բառերը, յատկապէս իրենց ածականական, մակդիրական ու վերադիրական տարբերակներով, կը գործածէ համապատասխան լրջութեամբ, գիտակցութեամբ ու յանձնառութեամբ:

Ծայրայեղութիւն կամ մոլեռանդութիւն չկայ հոն, բայց մանաւանդ չկայ հաշուենկատութիւն կամ հաճոյախօսութիւն, որովհետեւ մտաւորականի պարկեշտութիւնը չ՛արտօներ նման ապիկարութիւն:

Մտաւորականութեան կոչումի հեղինակները, իրենց զանազան արտայայտամիջոցներով ու դրսեւորումներով, գործած են այդ հաւասարակշիռ նպատակասլացութեամբ` հարազատ մնալով իւրաքանչիւր բառի ճշգրիտ ու տեղին գործածութեան:

Այս է պատճառը, որ հայ ստեղծագործական միտքը, գրիչն ու գործիչը, բարձրագոյն պատասխանատուութեամբ ու նրբակերտութեամբ վերաբերած են հայոց լեզուի բառապաշարին հետ, բառագործածութեան օրինակելի ընտրանքով:

Նոյնն է պարագան խօսակցական կամ բանաւոր լեզուի բառապաշարին, յատկապէս` այն ազգային դէմքերէն, հանգամանաւոր ազգայիններէն, հեղինակաւոր անձնաւորութիւններէն, որոնք կրցած են, իրենց այս կամ այն ելոյթներուն մէջ, բառերը զետեղել իրենց հունաւորելի պարունակներուն մէջ:

Իսկ այսօր, իր ընդհանրութեան մէջ, կա՞յ այդ խստապահանջութիւնը, գոյութիւն ունի՞ գիտակցութիւն կամ չափանշային պահպանում հայոց լեզուի բառերը գործածելու ըստ պահանջի ու պայմանի կամ տեղադրելու` ըստ յարմարութեան ու պատշաճութեան:

Աւելի քան տարակուսելի է ատիկա` ի լուր այս կամ այն կողմէն լսուած ու կարդացուած խժալուրութիւններուն, որոնք կը հնչեն մերթ անգէտներէ, մերթ տգէտներէ, մերթ… «փոլիթիքոս»-ներէ, մամուլէն թէ բեմերէն:

Կը նշանակէ, թէ անկումային վիճակ մը կը տիրէ հայոց լեզուի բառային ընտրութեան ու գործածութեան մէջ` հասնելով քաոսային աստիճանի, որ երթալով կը խտանայ ու կ՛ընդլայնի` աղճատելով ոչ միայն լեզուն, այլեւ` վարկաբեկելով Հայ Ոսկեղնիկին ամէնէն նուիրական շերտերը:

Հարցը, մտահոգութիւնը կը վերաբերի, հաւասարապէ՛ս, արեւմտահայ եւ արեւելահայ գրական լեզուներուն եւ անոնց բառապաշարային գործածութեան, ուր, դժբախտաբար, կայ աննախընթաց եւ ահաւոր անտարբերութեան եւ անփութութեան ցաւալի վերաբերմունք մը:

Սակայն մեզ առաւելապէս շահագրգռողը արեւմտահայ լեզուի եւ անոր բառապաշարի ճակատագիրն է, քանի արեւելահայերէնը (թէեւ` ոչ նուազ մտահոգիչ) պետական լեզու է եւ կ՛ենթադրէ պետական պատասխանատուութիւն:

Մենք` սփիւռքահայերս, տարագիր հայութեան ժառանգորդներս, արեւմտահայ լեզուի ջահակիրները, ինչպէ՞ս պիտի կարենանք այս սքանչելի եւ անկրկնելի տարբերակը պահել, գուրգուրալ անոր վրայ` իր խօսակցական թէ գրաւոր գործածութեամբ:

Ցարդ թափուած ճիգերը, որքան գնահատելի ու դրուատելի, գիտաժողովներով թէ համագումարներով չկրցան «լուծում» մը բերել այս ազգային ԳԵՐԽՆԴԻՐԻՆ, վկա՛յ` մեր այսօրուան տխուր վիճակը իր զանազան բնագաւառներով (շրջանակ, միջավայր, կազմակերպութիւն, մամուլ, մասնագիտութիւն, կրթուժ եւ այլն), որոնք կը բոլորեն առնուազն մակընթացութիւններ:

***

Հրապարակագրական էջի սահմաններուն մէջ, այս արագ, բայց հատու խորհրդածութիւնը մեզ կ՛առաջնորդէ բառի մը, որուն անտեղի, անիմաստ եւ անհարկի գործածութիւնը, սկսած է «դդումի համ» տալ:

Ակնարկութիւնը կը վերաբերի ՊԱՏԳԱՄ բառ-եզրին, որուն գործածութիւնը, հիւանդագին կրկնութեամբ, այլեւս դարձած է անհանդուրժելի եւ անհամատեղելի, միանգամա՛յն:

Յայտարարութիւններ, ծանուցումներ, հրաւիրատոմսեր, թղթակցութիւններ, եւ այլն, որոնք, պատգամի հետքերով, պատգամախօսներ ու պատգամաբերներ «կը յայտնաբերեն»` (իբր թէ) համայնքը դաստիարակելով, լուսաբանելով, առաջնորդելով ու ղեկավարելով:

Իսկ ո՞վքեր են այս «պատգամ»-ներու պատգամախօսներն ու պատգամաբերները եւ ի՞նչ «պատգամ»-ելու համար:

– Եթէ կուսակցական է` պատգամ չ՛ըլլա՛ր:
– Եթէ կազմակերպական է` պատգամ չ՛ըլլա՛ր:
– Եթէ մշակութային է` պատգամ չ՛ըլլա՛ր:
– Եթէ ձեռնարկային է` պատգամ չ՛ըլլա՛ր:
– Եթէ դասախօսական է` պատգամ չ՛ըլլա՛ր:
– Եթէ հոսկէ կամ հոնկէ` պատգամ չ՛ըլլա՛ր:

Բայց, ի՞նչ կը տեսնենք, ու կը կարդանք. ամէնէն համեստ նախաձեռնութենէն մինչեւ ամէնէն զանգուածայինը «պատգամ» ունի, պատգամախօսի ու պատգամաբերի լեզուով, հոգ չէ թէ հոն ոչինչ կարելի ըլլայ գտնել անկէ:

Տաղանդաւոր բանաստեղծ ու գրականագէտ, բայց հայոց լեզուի հմուտ ու բառային արուեստին լաւագիտակ, մանկավարժ Վահէ Վահեան ամէնէն աւելի, կը խրտչէր հայոց լեզուն ու բառապաշարը «շահագործող»-ներէն, ընդ որուն` «պատգամ» բառը գործածելէն ու գործածողներէն, աժան-անաժան առիթներով:

Իրաւացի էր բանաստեղծ-լեզուագէտը, որովհետեւ գիտէր հայոց լեզուին գոհարեղէնութիւնը, գիտէր անոր անփոխարինելիութիւնը, գիտէր անոր արժէքը եւ, ամէնէն կարեւորը, գիտէր անոր գործածութեան արժեչափերը:

Պատգամը վերապահուած է կրօնական, եկեղեցական ու հոգեւորական դասերուն, որոնք իրենց հօտին, հաւաքականութեան կամ ժողովուրդին կու տան «պատուէր», «ուղղուածութիւն», «կողմնորոշում»` իրենց պատգամախօսի ու պատգամաբերի հանգամանքներով, հետեւաբար ոչ ոքի արտօնուած է հանդէս գալ «պատգամ»-ի, «պատգամախօս»-ի կամ «պատգամաբեր»-ի պատմուճաններով:

Խնդիրը երբեք այն չէ, որ «պատգամ» մատուցողները ի՞նչ եւ ինչպէ՞ս կու տան (ատիկա ուրիշ քննարկելի հարց մըն է), բայց կարելի չէ ընդունիլ, որ սովորական թէ ամբոխային, ընթացիկ թէ ամեակային միջոցառումներուն յայտնուին… «պատգամախօս»-ներ կամ «պատգամաբեր»-ներ, երբ իրենք պէտք ունին… «պատգամ»-ներու:

Հայ մամուլը, որ ամէնէն աւելի զգուշ ու սթափ պէտք է ըլլայ այս ուղղութեամբ, գէթ` անոր գիտակից հատուածը, պարտի այս սրբութիւնը յարգել` սկսելով… «պատգամ»-էն:

 

Պէյրութ, 27 դեկտեմբեր 2011

Share this Article
CATEGORIES