50 Տարի Առաջ (8 մարտ 1962)
Հայկական Քոնեաքը
Սպիտակ Տան Մէջ
Փարիզեան «Մաչ» շաբաթաթերթը իր վերջին թիւին մէջ հրատարակած է Մ. Նահանգներու նախագահ Ճ. Քենետիի կողմէ «Իզվեսթիա» թերթի խմբագրապետ եւ խորհրդային վարչապետ Ն. Խրուշչեւի փեսայ Աճուպէյին ի պատիւ Սպիտակ տան մէջ տրուած հացկերոյթին նկարագրականը, որուն տակ «Նուէր Հայաստանի քոնեաք» խորագրով աւելցուցած է հետեւեալ տողերը. «Տիկինները եւ պարոնները, բաժնուելէ առաջ, ամէնքն ալ ճաշակեցին հայկական քոնեաքը, զոր Աճուպէյ նուիրած էր Սալինկերին (նախագահին մամլոյ դիւանի պետը): Սալինկեր ալ իր կարգին, հայկական քոնեաքը հետը բերած էր Սպիտակ տուն:
Կեանքը Շթորայի Մէջ
Կաթողիկոսարանի եւ առաջնորդարանի կարգադրութեամբ մարտ 1, հինգշաբթի, Վարդանանց մեծ տօնին առթիւ, սուրբ պատարագ տեղի ունեցաւ «Աղբալեան» սրահին մէջ: Պատարագիչն էր Անթիլիասէն Եզնիկ վրդ. Բալայեան: Երգեցողութեան մասնակցեցան հայր սուրբին հետ եկած սարկաւագներ եւ դպիրներ:
Հակառակ շատ աննպաստ օդին` հաւատացեալներու խուռն բազմութիւն մը ներկայ էր Զահլէէն եւ Շթորայէն: Զահլէէն եկած էին նաեւ Հայ արծուիկները` իրենց վարիչով:
Պատարագիչ վարդապետը պատմականն ըրաւ Վարդանանց դիւցազնամարտին եւ ծանրացաւ օրուան խորհուրդին վրայ: Ժողովուրդին հասկնալի լեզուով ըրած քարոզը լաւ տպաւորութիւն թողուց:
Եկեղեցական արարողութիւններէն ետք կատարուեցաւ հոգեհանգստեան պաշտօն` Վարդանանց Նահատակաց եւ Զահլէի ու Շթորայի հին եւ նոր ննջեցեալներուն համար:
Գ.
Հայերը Պարսկաստանի Մէջ
Նոր Ջուղայի Հայկական Գիւղերը
Պարսիկ Լրագրողի Մը Տպաւորութիւնները
Թեհրանի պարսկական օրաթերթին` «Քէյհան»-ի աշխատակիցը` Նասեր Խոտապանթէ, այցելելով Նոր Ջուղա եւ շրջակայ հայ գիւղերը` հրատարակութեան տուած է իր ճամբորդական տպաւորութիւնները, կու տանք ստորեւ` քաղելով «Ալիք»-էն.
Ջուղա
Սպահանի «Ալի-Ղափու»-ի եւ «Մենար Ջոմբանի» չափ համբաւաւոր են եւ Ջուղայի ոլոր ու մոլոր փողոցներն ու պատմական վանքը:
Թէեւ առերեւոյթ կարմիր գինին ու սեւաչեայ հայուհիներն են համարւում Ջուղայի խորհրդանիշը, սակայն յար եւ նման այն ճշմարտութեան, որ իրաւ սպահանցիներին պիտի որոնել Շահ-Աբբասի երբեմնի աթոռանիստի պարիսպներից դուրս, այնպէս էլ Սպահանի տիպար հայերին պիտի գնալ գտնելու Ջուղայի ոլորապտոյտ փողոցներում միայն: Իսկ յետոյ հարկ է գնալ հայաբնակ գիւղերը եւ մօտիկից ծանօթանալ այս չարքաշ եւ սակայն ազնուական փոքրամասնութիւն իրական կենցավարութեանը:
Հայաբնակ Գիւղեր
Հայ շէները գտնւում են գլխաւորաբար Ֆարիտոնի շրջանում, որոնց թիւը հասնում է 11-ի: Այդ գիւղերից իւրաքանչիւրում յիսունից երեք հարիւր գեղջկական ընտանիքներ խաղաղ մի կեանք են վարում:
Առանց չափազանցութեան` Սպահանի հայաբնակ գիւղերը Իրանի ամենամաքուր գիւղերիցն են: Պիտի չկարծել, որ հայ գիւղերում ելեկտրականութիւն. ջրի խողովակ կամ կպրապատ փողոցներ կան, ո՛չ, հայ գիւղերն էլ, մեր միւս շէների պէս, զուրկ են ամենատարրական միջոցներից, բայց հայ գեղջուկները, որոնք իրենց խառնուածքով ու նկարագրով մաքրասէր են, ծայրայեղօրէն բծախնդիր են իրենց տների եւ գիւղերի մաքրութեան համար:
Հայ Գեղջուկի Յարկի Ներքոյ
Այցի էի գնացել հայկական «Նամակերտ» գիւղ: Կենսուրախ մի ծերունի ինձ հրաւիրեց գնալ իր բնակարանը, թէեւ խեղճ էր ու անարժէք նրա բնակարանային կարասին, սակայն փայլում էր մաքրութիւնից: Սեղանատունը կահաւորուած էր մեծ ճաշակով: Միջանկեալ ասեմ, որ սեղան-աթոռը անբաժան կահոյքն են բոլոր հայ տների: Հարուստ թէ աղքատ, ամէն հայ սեղանի շուրջ է նստում ճաշի…
Այն կարճ ժամանակում, որ ես գտնւում էի Դուրգէնի տանը, այնքան գուրգուրանք եւ հարազատութիւն ըմբոշխնեցիր, որ մոռացայ մէկ պահ իմ օտար յարկի տակ գտնուելու պարագան: Իմ գեղջուկ հիւրընկալիս հարց տուի հողային բարենորոգումների մասին: Նա իր անպաճոյճ եւ իւրայատուկ բարբառով, յարեց. «Թէ՛ հիմա եւ թէ՛ այն ժամանակ, որ մեզ հող կը տան, մենք մեր ոտքը մեր վերմակից դուրս չենք երկարի»: Մի ուրիշ հայ, որը գետնախնձոր էր ցանել իր կալուածում, այսպէս արտայայտուեց. «Այս աշխարհում ամենայն ինչ Աստծուն է պատկանում: Մենք էլ մեր կեանքում պիտի գործենք ու ապրենք եւ ոչ ոքի վնաս չհասցնենք»:
Բոլոր այդ շրջանում ես չքաւոր հայ գիւղացիների չհանդիպեցի եւ ոչ մէկ հայ գեղջուկ գանգատ ու բողոք չարտայայտեց ինձ: