Գէորգ Միքայէլեանի Մահուան Քառասունքին Առիթով «Ես Ալ Ազգային Գործին Մաս Պիտի Կազմեմ»

ՆՈՐԱ ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ

– Այո աղջիկս, ինչպէ՞ս ես:

– Լաւ եմ պարո՛ն Միքայէլեան. յետմիջօրէին կրնա՞ք մեզ ընդունիլ, ընկեր Ճորճ Աբէլեանին հետ կ՛ուզենք ձեզի այցելել` առաջարկով մը:

– Անշո՛ւշտ, անշուշտ, Ճորճ Աբէլեանը կը ճանչնամ, իր գիրքերուն մէջ եղող պատմութիւններէն մէկուն հերոսը իմ ազգականս է: Առիթով մըն ալ հանդիպած ու խօսած ենք, յուսամ կը յիշէ զիս: Եկէ՛ք, եկէ՛ք, ուրախ կ՛ըլլամ:

Տան վայրին, ինքնաշարժի կանգնեցման կարելիութիւններուն, շէնքի մուտքին, յարկաբաժինի գտնուած բաժանմունքին, նոյնիսկ իրենց բնակարանի դրան աջ կամ ձախ ըլլալուն մասին յստակ եւ մանրամասն տեղեկութիւններ տալէ ետք կը փակէ հեռախօսը: Շուտով կը կապուիմ ընկեր Ճորճին` աւետելու, որ իր գրական աշխարհի հիմնական երազներէն մէկը իրականացնող ամէնէն լաւ թեկնածուն գտած եմ, ու պէտք է յաջորդ օրն իսկ այցելութեան երթանք անոր:

Կը համաձայնինք ու շատ դիւրութեամբ կը գտնենք պարոն Միքայէլեանին բնակարանը: Մեծ սիրով կը հիւրընկալէ մեզ` ընկեր Ճորճին փորձելով յիշեցնել, թէ իրենք նախապէս ո՛ւր հանդիպած են եւ ի՛նչ խօսած: Ընկեր Ճորճ կը դժուարանայ յիշել այդ բոլորը, սակայն հազիւ իր պատմութիւններէն մէկուն հերոսին վրայ կը կեդրոնանայ նիւթը, պարոն Միքայէլեան կը յայտնէ, որ ան իր ազգականն է, եւ արդէն մտերմութիւն կը հաստատուի երկուքին միջեւ:

Բազմաթիւ եւ բազմաբնոյթ նիւթերու տողանցքէն ետք ընկեր Ճորճ իրեն հետ բերած իր գիրքերը կը մակագրէ եւ զանոնք պարոն Միքայէլեանին յանձնելով` կը ներկայացնէ իր առաջարկը` «Ցկեանս նահատակութիւն» զոյգ հատորներէն կարգ մը պատմութիւններ ընտրել եւ զանոնք թրքերէն թարգմանել: Ընկեր Ճորճ կը հաւատար, որ իրական պատմութիւնները, առանց մեկնաբանութիւններու եւ վերլուծումներու, նախաբաններու եւ վերջաբաններու թուրք հանրութեան ներկայացնելը մեծապէս կը նպաստէ մեր դատին, մանաւանդ թուրք հանրային կարծիքին իր հարազատ լեզուով պատմութիւններ հրամցնելու եւ զայն Ցեղասպանութեան իրականութիւններուն ծանօթացնելու առումով:

Պարոն Միքայէլեան այս առաջարկին ի լուր իրեն յատուկ շարժումով մը` կզակը ափին մէջ առնելով եւ աչքին մէկը քիչ մը փակելով, կ՛ըսէ.

– Ընտրենք պատմութիւնները:

Ինծի համար երկու օրինակելիները` կողք կողքի նստած կը փորձեն ընտրութիւններ կատարել եւ ճշդել, թէ ո՛ր պատմութիւնները կ՛արժէ թրքերէնի թարգմանել, որո՛նք աւելի հետաքրքրական պիտի ըլլան թուրք ընթերցողին: Ընկեր Ճորճ այս աշխատանքը կատարելու ընթացքին յաճախ շփոթի կը մատնուէր, ուստի դիմեց օժանդակութեանս` խնդրելով, որ յուշեմ, թէ որո՛նք աւելի առաջնահերթ են: Կը փորձեմ երկուքին բացատրել, որ քանի մը պատմութիւն ընտրելով կ՛արժէ սկսիլ աշխատանքի` աւելի ուշ տեղի ունեցող հանդիպումներուն ընթացքին այլ պատմութիւններու մասին խօսելու եւ համաձայնելու կարելիութիւնը նկատի ունենալով:

Գրեթէ չեն համոզուիր, գործը պէտք է յստակ հիմերու վրայ դնել ու քալել:

Խորհրդանշական է պատկերը ինծի համար, լուռ կը դիտեմ իրենց ամբողջ կեանքը ազգին համար նուիրած երկու անձնաւորութիւնները, որոնցմէ մէկը իր ուրոյն տեղը ունի իմ աշակերտական յիշատակներուս մէջ, իսկ միւսը` «Ազդակ»-ի կեանքիս կապուած է ուղղակի: Երկու նուիրեալներ կողք կողքի նստած ազգային այլ նուիրեալ աշխատանքի մը կը ձեռնարկեն:

Պարոն Միքայէլեան ներս կ՛երթայ, ընկեր Ճորճ աչքով ունքով նշած կ՛ընէ, որ թարգմանական աշխատանքի փոխարէն մեր պարտաւորութիւններուն մասին հարցնեմ պարոն Միքայէլեանին: Ներքնապէս կը բարկանամ, սակայն յայտնի չեմ ըներ, արդեօք կարելի՞ է նման հարցում ուղղել անոր: Կը հաստատեմ, որ այդ հարցումը ո՛չ մէկ ձեւով ես կրնամ ուղղել ու խորհուրդ կու տամ, որ ինք հարցնէ:

– Պարո՛ն Միքայէլեան,- ուժերը կը հաւաքէ ընկեր Ճորճ,- այս թարգմանութիւններուն համար ի՞նչ պարտք ունինք քեզի:

– Երբ աւարտի թարգմանութիւնը, եւ գաք թրքերէն պատմուածքները առնելու, ճակտէդ համբոյր մը պիտի տաս, ի՛նչ պիտի տաս,- քիչ մը խիստ ու յանդիմանական ոճով կը պատասխանէ Միքայէլեան:

Ժպիտն ու յուզումը կը միանան ընկեր Ճորճին դէմքին վրայ:

– Դուն ազգիդ նուիրուած աշխատանք կը կատարես, ես ալ այս ազգային գործին մաս պիտի կազմեմ, այս մասին ալ նիւթ չընենք,- վճռակամօրէն կը շարունակէ պարոն Միքայէլեան:

Բարձր տրամադրութեամբ եւ անպայման կրկին հանդիպելու խոստումով կը բաժնուինք պարոն Միքայէլեանէն, որ անգամ մը եւս իր թրքերէնի իմացութիւնը հայութեան եւ անոր տարբեր ծրագիրներուն ի սպաս դնելու պատրաստակամութեամբ կը զարմացնէ ընկեր Ճորճը, սակայն ո՛չ զիս: Ներքուստ գիտէի, որ Ս. Խանամիրեան ազգային քոլեճի յարկին տակ սերունդներ դաստիարակած, բոլոր խանամիրեանականներուն աշակերտական յիշատակներու տետրակին առաջին էջերուն վրայ փորագրուած պարոն Միքայէլեանը պիտի չընդունէր ուրիշ կեցուածք որդեգրել: Հպարտութեամբ լեցուած էի ընկեր Ճորճին դիմաց, անսահմանօրէն ուրախ էր ան, երազը իրականութեան ճամբան բռնած էր, իսկ հպարտ էի ես` իմ ուսուցիչովս: Պարոն Միքայէլեանին դիմելու առաջարկը իմս էր, անոր վեհ կեցուածքին պատճառած հպարտութիւնն ալ իմս եղաւ:

Դժբախտաբար երեքով չհանդիպեցանք կրկին, թրքերէնի թարգմանուած պատմութիւն մը մեծ գուրգուրանքով ինծի յանձնեց պարոն Միքայէլեան, որ մերժեց բնագիրը տալ, այլ` պատճէնահանուածը, անկեղծօրէն յայտնելով իր այն մտավախութեամբ, որ կրնամ կորսնցնել զայն: Շատ տխրեցաւ ընկեր Ճորճին հիւանդութեան համար, նոյնիսկ խնդրեց, որ օր մը միասին անոր այցելութեան երթանք: Աշակերտական տարիներուս իր խստութեամբ զսպուածութիւն թելադրած ուսուցիչս բարեկամական տրամադրութեամբ խորհուրդս առաւ նորանոր պատմութիւններու մասին եւ անոնց միջեւ ընտրութիւն կատարելու գծով: Հոգիով ու սրտով աշխատեցաւ` միշտ ինծի վստահեցնելով, որ գիրքը լոյս պիտի տեսնէ, եւ ընկեր Ճորճ Աբէլեան, թէկուզ տակաւին հիւանդ ու ապաքինման վիճակի մէջ, պիտի ուրախանայ մեծապէս:

……………………………………………………………

Երեք էինք, եղանք երկու, իսկ այսօր այդ հանդիպումէն մնացած միակ կենդանին եմ…

Չեմ գիտեր, եթէ պարոն Միքայէլեան գիտցաւ ընկեր Ճորճին մահուան մասին, սակայն վստահ գիտեմ, որ այս երկու օրինակելի անձնաւորութիւններուն հանդիպումը` անդենական աշխարհին մէջ, եղաւ յուզիչ, որովհետեւ պարոն Միքայէլեան չհասաւ ամբողջացնելու թարգմանութիւնները, իսկ ընկեր Ճորճ Աբէլեան չհասաւ իր երազի իրականացման ուղիին հսկելու: Բայց ծրագիրը կը մնա՛յ` երազը իրականութիւն դարձնելու պարտքով:

Աշակերտական տարիներէս մինչեւ մեր այս վերջին հանդիպումները երկարող յիշատակներու շարքին մէջ տիրական կը մնայ այն իրականութիւնը, որ պարոն Միքայէլեան իր ունեցած ամբողջ ներուժով եւ կարողականութեամբ միշտ պատրաստ էր օժանդակելու ազգին ու անոր դատին` թէկուզ վարագոյրներու ետին տարուած աշխատանքով, թէկուզ ամէնէն դժուար պարտականութիւնները ստանձնելով` միշտ ըլլալով վճռական, գործին հաւատացող եւ իր շուրջինները եւս քաջալերող:

Հողը թեթեւ գայ վրադ, պարո՛ն Միքայէլեան, քու կեանքէդ ու գործէդ բխող օրինակներով կրնան դաստիարակուիլ սերունդներ:

 

 

Share this Article
CATEGORIES