Քեզ Երբեք Չենք Կրնար Մոռնալ

Յ. ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ

Աւելի քան քառասուն տարիէ ի վեր, առաջին անգամն է, որ Ուսուցիչի տօնին առիթը չունեցայ պրն. Միքայէլեանը շնորհաւորելու եւ «վարձքդ կատար» ըսելու:

Քառասուն օր առաջ Ս. նշանականներ, խանամիրեանականներ, ուսուցիչներ փութացած էին Ս. Նշան Մայր եկեղեցի` իրենց յարգանքի տուրքը մատուցելու մեր իրականութեան մէջ յիսուն տարի շարունակ ծառայած անձի մը, որուն մակդիրը «պարոն» էր, իսկ անունը` Գէորգ Միքայէլեան:

Պրն. Միքայէլեանը ճանչցայ վաթսունական թուականներու սկիզբը` Ս. Նշան վարժարանին մէջ, երբ տակաւին նախակրթարանի առաջին դասարաններու աշակերտ էի: Ան մեր դպրոցի ընդհանուր հսկիչն էր, հանրածանօթ` իր սուլիչով: Խիստ էր, իսկ շուքը` ծանր: Չէինք համարձակեր նուազագոյն սխալն իսկ գործելու: Բայց միաժամանակ բարի էր. այդ օրերուն պատիժը թելադրականութիւն ունէր եւ սխալը սրբագրելու առիթ կը հանդիսանար: Կը սիրէինք զինք ու կը փորձէինք իր շուրջը ըլլալ, խաղալ, խնդալ, բակը մաքրել, արժանանալու համար իր գնահատանքին:

Կարճ ժամանակուան մը համար ան մեկնեցաւ Քանատա, ու զգացինք իր ձգած բացը: Դպրոցը նոյն կարգապահութիւնը չունէր: Երբ վերադարձաւ, արդէն քանի մը դասարան բարձրացած էինք եւ բախտը ունեցանք զինք ունենալու իբրեւ հայերէնի ու հայոց պատմութեան ուսուցիչ: Գրատախտակին վրայ գունաւոր կաւիճով դրոշմուող իր բացառիկ ձեռագիրը այնքան տպաւորիչ էր, որ մինչեւ այսօր կրնայ մրցիլ տեսողական նոր թեքնիքով դասաւանդութեան լաւագոյն ոճերուն հետ: Իր հմտութեամբ, բացատրելու բացառիկ կարողութեամբ, պրպտողի իր մտքով, աշակերտը լսելու եւ մտքին գրգիռները արթնցնելու իր ոճով, հաւաքական աշխատանք ծաւալելու իր հետապնդումով, մաքուր ձեռագիր ունենալու, ճիշդ ուղղագրութեամբ գրելու եւ ճիշդ հնչելու իր պահանջով ան եղաւ այն բացառիկ ուսուցիչը, որ հայոց լեզուին նկատմամբ ունեցած իր պաշտամունքով յաջողեցաւ մեզ եւ մեզմէ ետք եկող հարիւրաւոր աշակերտներուն սիրցնել լեզուն եւ հայոց պատմութիւնը:

Երբ հասանք երկրորդական դասարաններ, զգացինք, որ պրն. Միքայէլեան ուսուցիչի իր հանգամանքին կողքին, նաեւ լաւագոյն ընկեր է մեզի: Մեր առօրեայ մտահոգութիւններուն բաժնեկից էր ան, ցուցմունքներ ու խրատներ տուողը: Նախաձեռնող է զանազան ոգեկոչումներու, հանդիսութեանց, տօնակատարութեանց, արուեստի ելոյթներու, թատրոնի, երգահանդէսի, ցուցահանդէսի, մարզական թէ այլ մրցումներու, ընկերային հանդիպումներու, դասարանային պտոյտներու: Կը փնտռէինք զինք երբ բացակայ էր, կը սիրէինք իր ներկայութիւնը: Ե՛ւ ուսուցիչ էր, ե՛ւ ընկեր:

Տարիներ ետք, երբ 1980-ին հրաւիրուեցայ ստանձնելու Սուրէն Խանամիրեան ազգային քոլեճի տնօրէնութիւնը, առաջին անձը, որ եկաւ կողքիս կանգնելու, ինքն էր` պրն. Միքայէլեանը, խումբ մը այլ ուսուցիչներու հետ, որոնք դեռ հինգ տարի առաջ իմ ուսուցիչներս եղած էին, երբ դեռ դպրոցական գրասեղաններու ետին էի: Ան արդէն վարչական պատասխանատուն էր մեր դպրոցին, աջ բազուկս, դպրոցին սիւնը, առանց որուն շատ բան պիտի պակսէր Խանամիրեան քոլեճէն: Քսան տարի շարունակ` մինչեւ իմ փոխադրուիլս Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան քոլեճ ու տարիքի բերմամբ իր իսկ փափաքով հանգստեան կոչուիլը, պրն. Միքայէլեան եղաւ լաւագոյն ուսուցիչը, որ վաթսունական թուականներու նոյն կորովով դասաւանդեց, սիրեց ու սիրցուց հայերէնն ու հայոց պատմութիւնը, սիրեց ու սիրցուց հայ դպրոցը, եղաւ լաւագոյն գործակիցը, որ պատերազմի ամէնէն  դաժան օրերուն կրակի ու ռումբի տակ տեւաբար ներկայ եղաւ դպրոցին մէջ, հասաւ անոր կարիքներուն, այցելեց աշակերտներուն, ծնողներուն եւ ուսուցիչներուն, օգտակար հանդիսացաւ անոնց, դիմեց բարերարներու ու բարեկամներու, օժանդակեց դպրոցի նիւթական դժուարութեանց ու միշտ մնաց յոյսով լեցուն, զուարթախոհ ու զուարթախօս, գուրգուրանքով առլցուն, լաւատես ու քաջ:

Պրն. Միքայէլեան ուսուցիչ չէր միայն, այլ մտաւորական էր ու բանասէր: Կը բաւէր հարցում մը ուղղել իրեն ու եթէ պատասխանը իսկոյն չտար, յաջորդ օրն իսկ կատարած կ՛ըլլար իր պրպտումը ու կու տար ճիշդ պատասխանը: Դպրոցի ազատ ժամերուն միշտ գիրք մը, հին թերթ մը, թուղթի կտոր մը ձեռքին մէջ պրպտում կը կատարէր: Խոր բծախնդրութեամբ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան մատենադարանը վերածած էր իր աշխատավայրին ու ոչ իսկ վայրկեան մը կը մսխէր: Նոյնիսկ բարեկամական ու ընկերային հանդիպումները հաճելիին կողքին կը վերածէր օգտակարի փնտռտուքի առիթի ու կը ծաւալէր մտաւորական խօսակցութիւն:

Ծնած ու որոշ շրջան ապրած ըլլալով Պոլիս, կը տիրապետէր թրքերէնին ու իբրեւ այդպիսին նաեւ քաջածանօթ էր Թուրքիոյ քաղաքական անցուդարձերուն: Մեր ժողովուրդին անծանօթ Մ. Գ.-ն ինքն էր, որ տարիներ ամբողջ «Ազդակ-Շաբաթօրեակ»-ի եւ մեր մամուլին մէջ կը ստորագրէր «Թուրքիոյ շուրջ» խորագիրով յօդուածներ: Այն օրերուն, երբ թրքական թէ թրքահայ աղբիւրներ գտնելը գրեթէ անհնար էր, ան իր յատուկ ձեւերով հնարքը ունէր տեղեկութիւններ ապահովելու եւ հանրային կարծիքը լուսաբանելու թրքական առօրեային մասին: Իբրեւ թրքագէտ ան ոչ մէկ ճիգ խնայեց թրքերէն դասաւանդելու բոլոր այն երիտասարդներուն, որոնք փափաք ունէին` աւելցնելով. «Սորվէ՛ թրքերէնը` ճանչնալու թուրքը, սակայն մի՛ խօսիր թրքերէն»:

Հաւատացեալ մարդ էր Գէորգ Միքայէլեան: Տակաւին մտքիս մէջ կը յամենայ Ս. Նշան եկեղեցւոյ դասին մէջ Մեծ պահոց օրերու հսկումի ժամերգութեան ընթացքին մութ կապոյտ շապիկ հագած մեր ուսուցիչը, որ «Նայեաց սիրով» շարականը կ՛երգէր իր աշակերտներուն կողքին, որոնք դպրաց դասին մաս կը կազմէին: Հաւատացեալ էր ու կը մղէր աշակերտները եկեղեցի յաճախելու ու իր ներկայութեամբ յաւելեալ լրջութիւն կու տար աշակերտութեան աղօթքին:

Այսօր պրն. Միքայէլեան հանգիստ կը ննջէ իր դամբարանին մէջ: Բազմահարիւր իր աշակերտներուն անունով Ուսուցիչի տօնին զուգադիպող իր քառասունքին կը խոնարհիմ իր շիրիմին առջեւ` ըսելով.

«Վարձքդ կատար, սիրելի՛ ուսուցիչ, քու ցուցաբերած հոգածութիւնդ ու գուրգուրանքդ մեծցուց մեզ, եւ ժողովուրդդ մեծցաւ քեզմով»:

Պրն. Միքայէլեան, քեզ երբեք չենք կրնար մոռնալ:

 

 

Share this Article
CATEGORIES