Ազրպէյճան. Կուպայի Ցոյցին Պատասխանը` Պաքուի Մէջ Քաղաքական Հերթափոխութեան Աւետո՞ւմ

Իլհամ Ալիեւի նախագահութիւնը ստանձնելէն` 2003 թուականէն ի վեր առաջին անգամ Ազրպէյճանի մէջ ժողովրդային ճնշումը, մասնաւորաբար վերջին ցոյցը` հիւսիսային Կուպա քաղաքին մէջ, պատճառ դարձաւ, որ Պաքուի մէջ պաշտօնատարներ աչքերնին քթթեն, քիչ մը թթուին: Հարցումը հիմա այն է, որ քաղաքացիներու բողոքները արագօրէն դարմանելու, հատուցելու կառավարութեան ջանքերը բացառութիւն էին, թէ՞ նոր օրէնք:

Կուպայի մէջ 1 մարտի պոռթկումը կեդրոնական կառավարութիւնը մղեց պաշտօնանկ ընելու շրջանի կառավարիչ Ռաուֆ Հապիպովը, որ բացայայտօրէն հրահրած էր անկարգութիւնները` տեղւոյն բնակիչներուն մասին վիրաւորական յայտարարութիւններ ընելով:

Առ այժմ Պաքուի մէջ պաշտօնատարներ խստօրէն լուռ են ոստիկանութեան եւ ցուցարարներուն միջեւ տեղի ունեցած բախումներուն, ինչպէս նաեւ նախագահին կողմէ նշանակուած Ռաուֆ Հապիպովի պաշտօնանկութեան մասին: Պաշտօնանկութիւնը ինքնին նախընթաց զարգացում մըն է: Թէեւ` զարմանալի, քաղաքական դէտեր կ՛ըսեն, որ պաշտօնատարներ կարծես կը զգուշանան չարտօնուած ցոյցի կազմակերպիչները պատժելու, կամ` ճնշելու տեղական ինքնակառավարման մարմինները քննադատողները:

Զանգուածային այլ ցոյցի մը ընթացքին, ինչպէս` ապրիլ 2011-ի Պաքուի հաւաքը, իշխանութիւնները արագօրէն եւ ազդու գործեցին անոնց դէմ, որոնք գլխաւոր խռովարարները կը նկատուէին:

Կուպայէն խորհրդարանի անդամ Վահիտ Ահմատով, ոչ յանձնառու քաղաքական գործիչ մը, որ կարեւոր դերակատարութիւն ունեցաւ ցուցարարները համոզելու, որպէսզի ցրուին, հարցազրոյցի մը մէջ ըսաւ. «Նախագահ Ալիեւ յստակ հրահանգներ տուաւ, որ ցուցարարներուն դէմ զէնք պէտք չէ օգտագործուի»: Ահմետով նաեւ շեշտեց, որ բախումներու ատեն նախագահը մնայուն հաղորդակցութեան մէջ եղած է փոխադրամիջոցներու նախարար Զիա Մամմատովի հետ, որ Հապիպովի քաղաքական հովանաւորը կը նկատուի:

«Կուպա կը մնայ հանդարտ, թէեւ քաղաքին մէջ տակաւին կը շրջին եւ կը հսկեն ներքին գործոց նախարարութեան ուժերը», ըսաւ բնակիչ մը: Ան աւելցուց, որ ջրարձակ «թնդանօթներն» ու զրահապատ կառքերը աւելի ուշ քաշուած են:

Իրաւապահ մարմինները քրէական հետաքննութիւնն շղթայազերծած են անկարգութիւններու դրդապատճառներուն շուրջը, եւ մեծ թիւով դատախազներ եւ քննիչներ այժմ կ՛աշխատին Կուպայի մէջ:

Պաքու տեղակայուած կարգ մը ընդդիմադիր թերթեր հաղորդեցին, որ տեղական ոստիկանութիւնը ըմբոստութեան առնչութեամբ 25 բնակիչներ ձերբակալած է, սակայն ընդհանուր դատախազ Էլտար Սուլթանովի գրասենեակի բանբերը հրաժարեցաւ մեկնաբանելէ այս տեղեկութիւնները: Ան միայն ըսաւ. «Հանրութեան յաւելեալ տեղեկութիւններ պիտի տրուին հետաքննութեան ընթացքին մասին»:

Ըստ քաղաքացիական հասարակութեան տեղական գործիչի մը, քննիչները կը ստուգեն քաղաքի համացանցի ակումբները` բացայայտելու համար, որ ո՛վ եութիւպի վրայ հրապարակած է տեսերիզը, որուն մէջ Հապիպով ցոյցերը հրահրած խնդրայարոյց նկատողութիւնները ըրած է: Քննիչները նաեւ կը փորձեն գտնել, թէ ընկերային ցանցերու մէջ ո՞վ հրապարակած է յայտարարութիւններ, որոնք փողոցները իջնելու կոչ կ՛ընեն բնակիչներուն: Գործիչները չհաստատեցին ձերբակալութիւններու մասին տեղեկութիւնները:

Տեղական ինքնակառավարման մարմիններու ներկայացուցիչները հաստատեցին, որ ցոյցին օրը ձերբակալուածները ազատ արձակուած են: Հապիպովի առաջին տեղակալը` Սահիպ Մամմատով կը ծառայէ իբրեւ գործող կառավարիչ, մինչեւ որ նախագահ ալիեւ նոր մը նշանակէ: Այդ նշանակումին համար ժամկէտ չէ տրուած, բայց Ահմատով ըսաւ. «Ոեւէ նոր նշանակեալ պէտք է ատակ ըլլայ տեղւոյն բնակիչներուն հետ խօսելու եւ աշխատելու»:

Պաքուի մէջ 2 մարտին տեղի ունեցած խորհրդաժողովին ընթացքին, նախագահի վարչակազմի ղեկավարը` Ռամիզ Մեհտիեւ եւ այլ օգնական մը` Ալի Հասանով, մերժեցին պատասխանել Կուպայի դէպքերուն մասին լրագրողներու հարցումներուն: Երկուքը յաճախ անկեղծ արտայայտուողներ են, երբ հարցը կը վերաբերի ներքին զարգացումներու:

Նախագահի աշխատակազմի նախկին անդամ մը` Էլտար Նամազով, որ այժմ ընդդիմադիր գործիչ եղած է, կը հաւատայ, որ Կուպան կրնայ փոխուող ժամանակներու նշան մը ըլլալ: Ան ըսաւ, որ Արաբական գարունէն ետք (2011), Ազրպէյճանի պաշտօնատարները աւելի ներդաշնակ են հանրային կարծիքին հետ: Ընդդիմութեան այլ անդամները նոյնը պնդեցին:

«Ընդդիմութիւնը, քաղաքացիական հասարակութիւնը եւ մասնագէտներ վերջին տարիներուն ընթացքին շարունակաբար մտահոգութիւն յայտնած են Ազրպէյճանի մէջ ընկերային, տնտեսական եւ քաղաքական լուրջ հարցերու գոյութեան շուրջը` քաղաքացիական հասարակութեան (խումբեր եւ գործիչներ) հետ երկխօսութիւն սկսելու կոչ ուղղելով իշխանութիւններուն», ըսաւ Նամազով:

«Եթէ այսպիսի անկարգութիւն կրնայ պատահիլ Կուպայի մէջ, որ երկրի ամէնէն հարուստ շրջաններէն մէկն է, ապա ատիկա կրնայ որեւէ տեղ կրկին պատահիլ: Շատ աւելի աղքատ շրջաններ կան, լի` բազմաթիւ հարցերով եւ դժգոհութիւններով», աւելցուց ան:

Կուպայի երեսփոխան Ահմատով, իր կարգին նշեց. «Հապիպովի հետ հարցերը երկար ատենէ ի վեր կը կուտակուէին»: Առանց մանրամասնութիւններու մէջ մտնելու` ան աւելցուց.

«Առաջին անգամ չէ, որ Հապիպով կը վիրաւորէ տեղւոյն բնակիչները եւ կ՛անտեսէ Կուպայի ժողովուրդը: Եութիուպի վերջին տեսերիզը, որուն մէջ Հապիպով Կուպայի բնակիչները իբրեւ դրամով ծախուած դաւաճաններ կը բնութագրէ, պարզապէս կը փաստէ վերջնական փլուզումը»:

«Վերջնական փլուզումներու» կրկնութիւնը այլ վայրերու մէջ կանխելու բացայայտ փորձով մը Ազրպէյճանի պատկերասփիւռի կայանները 1 մարտին խուսափեցան պատկերասփռելէ Կուպայի մէջ տեղի ունեցած անկարգութիւններու մասին տեղեկութիւններ, կամ` ցուցադրելէ Հապիպովի վիրաւորական խօսքը: Այսուհանդերձ, շնորհիւ համացանցին միացած բջիջային հեռաձայններու տեսերիզներուն, Պաքուի բազմաթիւ բնակիչներ արագօրէն տեղեակ եղան մայրաքաղաքէն շուրջ 180 քմ. հիւսիս գտնուող Կուպա քաղաքի կացութեան:

Քաղաքական վերլուծաբան Էլխան Շահինօղլու` Պաքուի Ատլաս հետախուզական կեդրոնի տնօրէնը, ըսաւ, որ կառավարութիւնը այժմ կը դիմակալէ երկընտրանք մը, թէ ինչպէ՛ս պիտի արձագանգէ, ըստ իր բնութագրումին, բնակչութեան դժգոհութեան մակարդակին վերաբերող անակնկալ լուրջ պատգամի մը:

«Ցուցարարներու պահանջները անյապաղ կատարելու կառավարութեան քայլը ոմանց կողմէ, արդարեւ, կրնայ իբրեւ տկարութիւն նկատուիլ: Հաւանական է, որ այլ շրջաններու մէջ դժգոհ մարդիկ մտածեն, թէ իրենք այժմ կրնան ազատօրէն բողոքել, նոյնիսկ` բնակարաններ հրկիզել, եւ կառավարութիւնը ետքայլ կ՛ընէ: Ես չեմ գիտեր, թէ իշխանութիւնները այս դժուար, բարդ իրավիճակը ինչպէ՛ս կրնան լուծել», ըսաւ Շահինօղլու:

«Ալիեւի վարչակազմը իրեն համար կրնայ առաւել մեծ դժուարութիւններ յարուցել` պաշտօնազրկելով ժողովրդականութիւն չունեցող կառավարիչներ եւ կեդրոնական կառավարութեան պաշտօնատարներ` փտածութիւնը շրջանցելու եւ քաղաքացիական հասարակութեան կազմակերպութիւններուն մերձենալու ուղղութեամբ աւելի արդիւնաւէտ քայլեր առնելով: Բայց ես վստահ չեմ, որ կառավարութիւնը ատոր համար բաւարար քաղաքական կամք ունի», ըսաւ Շահինօղլու:

ՇԱՀԻՆ ԱՊՊԱՍՈՎ

«Եուրէյժիանեթ»

Share this Article
CATEGORIES