«Հայ Գիրքի Տարուան» Ընդառաջ. Կասեցնելու Համար Հայ Գիրքի Մահաբոյր Նահանջը

ԵՐՈՒԱՆԴ Հ. ՔԱՍՈՒՆԻ

Իրեն համար «չափը` չափազանց» ընդունած հայ ժողովուրդը հակասական ծայրայեղութիւններու տէր է միաժամանակ: Որքան բարձրաձայն գովաբանէ Մեսրոպ Մաշտոցը, այնքան յամառօրէն կռնակ կը դարձնէ հայ գիր ու գիրքին: Իւրաքանչիւր Թարգմանչաց տօնին հազար մոմ կը վառէ թարգմանիչ սուրբերու յիշատակին, յաջորդ օր նոյն խաղաղ սրտով հազար գիրք շպրտելու իր դռնէն դուրս, կամ` ամուր կղպելու տան դուռը, որ յանկարծ հայ գիրք մը չսպրդի անոր արանքէն: Միակ բանը, որուն համար տեղ չկայ հայ տան մէջ, հայ գիրքն է: Հայ թերթը կը հետեւի անոր: Եւ ինքզինք համոզելու համար ան աչքերը փակած աշխարհին աշխարհը օրինակ կը բերէ. «Ո՞վ կը կարդայ այսօր»:

Այս իրականութեան ականատես ու լուռ համակերպութեամբ իրավիճակին, տասնամեակներ շարունակեցինք ու դեռ կը շարունակենք հայ գիրքի մահաբոյր նահանջին արթուն վկաները մնալ:

Հայ գիրքի համատարած նահանջի դարաշրջա՞ն է:

Նահանջը` Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ:

Դեռ երկու տասնամեակ առաջ Հայաստանը հայ գիրքի բերքառատ դաշտ էր, բազմահազար հնձուորներով: Բերքի բարիքներէն կ՛օգտուէր նաեւ սփիւռքը: Այսօ՞ր:

Քաղաքամայր Երեւանը, որ 2012 թ. գիրքի միջազգային մայրաքաղաք հռչակուած է, խորհրդային օրերուն երեսունհինգ գործող գրախանութներ ունէր, այսօր` միայն երեք, եւ` քանի մը կրպակներ: Գործող երեք գրախանութներէն մէկը` հայ-ռուսական սեփականութիւն, ուր ռուսերէն գիրքեր դրուած են վաճառքի: Եւ ի՞նչ է հայ հասարակութեան վերաբերմունքը հայ գիրքին հանդէպ… գրավաճառներուն իսկ վկայութեամբ, առաւելագոյն հետաքրքրութիւնը մանկական գիրքերու շուրջ է, ընթերցողներու որոշ թիւ մը պատմական վէպեր կը փնտռէ ու պատմագիտական գիրքեր, արձակը` պատմուածք ու վէպ, հազիւ ընթերցող ունի, իսկ բանաստեղծութիւնը… մի՛ հարցնէք:

Եւ թիւերը կը խօսին: Խորհրդային օրերուն, հայրենիքի մէջ հրատարակուած իւրաքանչիւր գիրք ու մամուլ տպաքանակ կը նշէր: Այժմ Հայաստանի մէջ լոյս տեսնող բազմաթիւ հրատարակութիւններ այդ սովորութիւնը չեն յարգեր: Ինչո՞ւ: Դժուար չէ պատասխանել, բայց անցնինք: 2010 թ. Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակչութիւնը լոյս կ՛ընծայէ նոյն համալսարանի հայ Ժողովուրդի պատմութեան ամպիոնի դասախօս, վաստակաւոր ու յարգելի պատմաբան Պետրոս Յովհաննիսեանի «Հայ ազատագրական շարժումները (15 դարի կէս-18 դարի վերջ)» խորագրով փոքրածաւալ (116 էջ) հատորը, մաքուր ու ճաշակաւոր տպագրութեամբ… միայն 200 տպաքանակով… Երեւանի պետական համալսարանին մէջ հայ ուսանող չէ՞ մնացած: Գրադարանէս վար կը բերեմ նոյն հարցերուն առնչուող պատահական քանի մը հատոր: Այսպէս, Վ. Ռ. Գրիգորեան, «Երեւանի խանութիւնը 18-րդ դարի վերջում», Երեւան, 1950, տպաքանակ` 1500: Վ. Ս. Պարսամեան, «Լեհահայերի մասնակցութիւնը Դաւիթ Բեկի ապստամբութեանը», Երեւան, 1962, տպաքանակ` 3000: Ա.Գ. Աբրահամեան, «Իսրայէլ Օրի», Երեւան, 1978, տպաքանակ` 5000: Անցած տարիներուն, կրկին Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակչութիւնը, «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնադրամի մեկենասութեամբ լոյս ընծայեց մեծանուն պատմաբան Նիկողայոս Ադոնցի «Երկեր»-ը` չորս հատորով, տպաքանակ` 500: 1987 թ. Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիան լոյս կ՛ընծայէր մեծահամբաւ ձեռագրագէտ եւ արուեստաբան Գարեգին կաթողիկոս Յովսէփեանի երկերը` «Նիւթեր Եւ ուսումնասիրութիւններ հայ արուեստի պատմութեան» խորագրով, երկու հատոր, 2000 տպաքանակով: Իսկ Խորհրդային Հայաստանի վերջին տասնամեակներուն` Հայկական հարցի եւ Հայոց ցեղասպանութեան նուիրուած աշխատասիրութիւնները լոյս տեսած են 7-20,000 տպաքանակով:

Քանի որ կը խօսինք հայագիտական հրատարակութիւններու մասին, ըսենք որ Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիային կողմէ հրատարակուած «Պատմա-բանասիրական հանդէս»-ի 1989 տարուան երկրորդ համարը աշխարհ եկած էր 1710 տպաքանակով: Այսօր մէկը կը համարձակի՞ ըսել, թէ ի՛նչ է նոյն հանդէսին վերջին համարին տպաքանակը:

Բան մը կ՛ըսե՞ն թիւերը:

Խօսինք համընդհանուր հետաքրքրութիւն եւ օգտակարութիւն ունեցող հրատարակութեան մը մասին` «Հանրագիտարան»-ը: «Հայկական սովետական հանրագիտարան»-ը, տասներեք հատոր, լոյս աշխարհ եկաւ 100,000 (հարիւր հազար) տպաքանակով: Ապա կը ծրագրուի «Հայկական համառօտ հանրագիտարան»-ի մը հրատարակութիւնը (չորս հատոր), որ կը նպակադրէր ազգային առումով սրբագրել եւ ամբողջացնել «ՀՍՀ»-ը: «Հայաստանի համառօտ հանրագիտարան»-ի Ա. հատորը լոյս կը տեսնէր «Հայկական Խորհրդային հանրագիտարան»ի գլխաւոր խմբագրութեան հսկողութեամբ, 1990 թ., «տպաքանակ` 150,000 (1-ին թողարկում 1-20,000)»: Բ. հատորը լոյս կը տեսնէ «Հայկական Հանրագիտարան»-ի գլխաւոր խմբագրութեան հսկողութեամբ, 1995 թ., 10,000 տպաքանակով: Գ. հատորը, նոյն խմբագրութեան հսկողութեամբ, 1999 թ., 5000 տպաքանակով: Դ. հատորը կը հրատարակուի «Հայկական հանրագիտարան-հրատարակչութիւն» անուան տակ, 2003 թ., 3000 տպաքանակով:

Ի՞նչպէս կ՛արձանագրուի նահանջը:

Եւ` այլ խօսուն օրինակ մը: «Բանաստեղծուհի ազատամարտիկ» Յասմիկ Ղարայեանի երբ հարց կու տան, թէ` «2011 թուականը ձեզի համար յոբելենական էր, ինչո՞վ առանձնայատուկ էր»: Կը պատասխանէ. «Ինծի համար տարին բարեբեր էր, արդէն հրատարակած եմ բանաստեղծութիւններուս հերթական` «Վիրաւոր աղաւնի» խորագրով ժողովածուն: Գիրքը 300 էջով է, տպաքանակը` ընդամէնը 50: Պատճառը կարծեմ պարզ է» («Զարթօնք», 28 յուլիս 2011 էջ 4):

Իսկ ի՞նչ է պատճառը:

Հապա՞ մամուլը: «Գարուն» ամսագրի (որուն էջերուն մէջ կազմաւորուեցան մերօրեայ շնորհալի բազմաթիւ գրողներ) հաւաքածոյի կազմուած վերջին հատորը իմ մօտս կ՛ընդգրկէ 1980 թ. 7-12 համարները: Բոլոր համարները լոյս տեսած են 60,544 (վաթսուն հազար հինգ հարիւր քառասուն չորս) տպաքանակով:

Նորօրեայ Հայաստանի մամուլի տէրերն ու պատասխանատուները կրնա՞ն հրապարակել իրենց հրատարակութիւններուն տպաքանակները:

Երեւանը 2012 թ. գիրքի միջազգային մայրաքաղաք է: Այդ առիթով Հայաստանի մէջ ձեռնարկուած հայ գիրքի գունաթափ ու հազիւ շնչող գովազդը բան մը կը փոխէ՞ կացութենէն: Կը մնայ յուսալ եւ սպասել:

Հայաստանի մէջ արձանագրուած հայ գիրքի այս նահանջին ականատես, ի՞նչ է հայ սփիւռքին կեցուածքը հայ գիրքին հանդէպ: Դժբախտաբար սփիւռքի մէջ ընդհանրացած չէ հրատարակուած հատորներուն կամ մամուլի ներկայացուցիչներուն տպաքանակը նշել: Լիբանանահայ գաղթօճախի եռուն օրերուն ծանօթ հեղինակի մը անունը կրող հատորը լոյս կը տեսնէր մինչեւ հազար տպաքանակով: Այսօր հայ գիրքի տպաքանակը կը տարուբերի 300-500-ի միջեւ: Միայն նօսրացած լիբանանահայութիւնն իսկ նկատի առած, ողորմելի է այս տպաքանակը, որ կը խօսի հայ մարդուն` հայ գիրքէն փարսախներով հեռացած ըլլալուն մասին:

Հայ գիրքի ճակատագիրը տարբե՞ր էր հարիւր տարիներ առաջ: Դժուար թէ: Վարուժան, որուն առաջին քերթողագիրքին` «Սարսուռներ»-ուն հրատարակութիւնը Վենետիկի Մխիթարեաններուն մօտ առանձին տխուր պատմութիւն մըն է, նշուած հատորէն որոշ թիւով օրինակներ կը ղրկէ Ա. Չօպանեանին` զանոնք Փարիզի մէջ վաճառքի դնելու…: Ըստ երեւոյթին, Չօպանեան չի յաջողիր իրեն վստահուած գիրքերուն բոլորը սպառել: Վաճառուածներուն փոխարժէքը երկտողով մը կը ղրկէ հեղինակին, որ 4 ապրիլ 1907 թ. Կանտէն կը պատասխանէ.

«Սիրելի Պ. Չօպանեան,

«Ստացայ քարտը եւ դրամը: Շնորհակալ եմ այն հոգին եւ խնամքին, զոր ա՛յնքան ազնուօրէն ցոյց տուիք «Սարսուռներ»-ու մասին: Մնացածը, հոգ չէ, ուղարկեցէք ինծի: Իմ քով եւ այլուր ծախուածներն ալ նկատի առնելով` կը տեսնեմ,  որ իրաւցնէ մեր ժողովուրդը, ինչպէս որ պէտք է,  դեռ չի հետաքրքրուիր գեղարուեստով, ըլլայ նոյնիսկ քաջալերելու համար: Դրամը չէ, երբե՛ք, որ կը խթէ զիս,   առ այժմ ատոր պէտք չունիմ,  եթէ հօրս վիճակը չմտածեմ դեռ, այլ` արժանապատուութեան չգիտեմ ի՛նչ մըն է, որ կողս կը խածնէ: Այս ինծի աններելի պիտի գտնէի` մխիթարուելով խակութեամբս գրական ասպարէզին մէջ, եթէ ձեր բոլորիդ, ո՛վ մեծեր,  խարդաւանուած ճակատագիրը զիս չզայրացնէր եւ հիմակուընէ չներշնչէր ինձ վտանգը, որ իտէալներուս կը սպառնայ: Մտադիր եմ, եթէ ապագան չլքէ զիս, ուրիշ ոեւէ հատոր մը ձրի բաժնել, փոխանակ իր արժէքին` կողքին գրելով «Անգին»: Կը տեսնեմ, որ կը ժպտիք: Յիրաւի, մեր քերթողները` աւելի լաւ ինքզինքնին իբրեւ նուիրական աւածոյ (զոհ, Ե.Հ.Ք.) ի սպաս դնեն ժողովուրդին, քան թէ իրենց միսն ու արիւնը մէկ-երկու ֆրանքի ծախեն` առանց ծախելու» (Դանիէլ Վարուժան, «Նամականի», Երեւան, 1965, տպաքանակ` 10,000 -, էջ 100):

Թէ հայ «հասարակութիւնը» ի՞նչպէս կը դիմաւորէր հայ գիրքը այդ օրերուն, տարի մը ետք, այդ մասին կը վկայէ Ա. Չօպանեան: Վարուժանի «Ջարդը» «Անահիտ»-ի մէջ հրատարակելէ ետք, Չօպանեան զայն լոյս կ՛ընծայէ գիրքի ձեւով, եւ այդ առիթով, 17 փետրուարի, 1908 թ. Փարիզէն կը գրէ հեղինակին.

«Սիրելի բարեկամ,

«Ձեր նամակն ստացայ:

«Ուրախ եմ, որ գոհ էք մնացեր «Ջարդ»-ի տպագրութենէն: Գիրքի ձեւով շատ սիրուն եղաւ: Քանի մը օրէն կը ստանաք, վերջին պահուն պ. Տողրամճեան իմացուց ինծի, թէ 450 է տպուեր, եւ ոչ 500, նշանակութիւն չունի, մեր public-ը կը ճանչնամ, եթէ 450-ը ծախուի, արդէն մեծ բան է» (նոյնը, էջ 262):

Դառնանք մեր օրերուն, եւ` հարցումը. ո՞ւր եւ ինչպէ՞ս կը սպառի գիրքը: Երեք կամ հինգ հարիւր տպաքանակ ունեցող հայերէն գիրքէն քանի՞ն կը վաճառուի: Անհատ հեղինակները, որոնք անձնապէս հոգացած են հրատարակութեան ծախսը, գիտեն պատասխանը: Նուազագոյնը հարիւր, բայց անպայման աւելին նուէր կը մակագրուի, մէկ քանի տասնեակ կը վաճառուի, ու մնացեալը հանգիստ կը ննջէ պահեստանոցին մէջ: Ու բախտաւոր է հեղինակը, եթէ յարմար պահեստանոց մը ունի:

Եւ հոս` վիճակագրութեան հարցը: Սփիւռքահայ գաղութներու ազգային գետնի վրայ դիմակալած տագնապի, տեղքայլի եւ, ուրեմն, նահանջի գլխաւոր պատճառներէն մէկը վիճակագրութեան բացակայութիւնն է: Արտասանուած ճառերուն, սուտ ու իրաւ գովաբանութիւններուն, երբեմն-երբեմն խոստովանուած յուսախաբութիւններուն եւ ընկրկումներուն տակ ոչ մէկ վիճակագրական տուեալ կը յայտնաբերուի, թէկուզ` ամբողջականին յարաբերական մօտեցումովը տրուած հարցերուն:

Վերադառնանք հայ գիրքին ու խօսինք Լիբանանի մէջ հրատարակուող հայ գիրքի եւ մամուլի տպաքանակի վիճակագրական տուեալներուն մասին: Այսօր ո՞վ գիտէ, թէ Լիբանանի մէջ քանի՞ հայ ընտանիք կ՛ապրի, եւ քանի՞ն հայախօս է: Ասկէ մեկնած, եթէ հաշուենք 2011 տարուան ընթացքին վաճառուած հայերէն գիրքերուն թիւը եւ ունենանք մամուլի հատավաճառի եւ բաժանորդագրութեան ամբողջական պատկերը, եւ հարց տանք, թէ ի՞նչ կ՛ըսեն այդ թիւերը` համեմատած Լիբանանի մէջ բնակող հայախօս հայ ընտանիքներու թիւին, այն ժամանակ միայն կը յստականայ, թէ ո՛ւր է հայ գիրքին ու մամուլին տեղը լիբանանահայ կեանքին մէջ: Ու գուշակ ըլլալու կարիք չկայ ըսելու, թէ պատկերը, որ պիտի յստականայ, պիտի պատմէ հայ գիրքի մահաբոյր նահանջին մասին:

Հապա՞ եթէ այդ համեմատութիւնը կատարուի ամբողջ սփիւռքի մէջ բնակող հայ ընտանիքներու թիւին հետ…

Եւ դեռ մինչեւ հոս Հայաստանը հաշուէ դուրս պահուած է:

Ե՞լքը: Համոզում, հաստատուն կարծիք պիտի կայացնել, որ գիրքը մշակութային բազմերես ու բազմիմաստ արտայայտութիւն ըլլալով հանդերձ, աշխատանքային եւ ատաղձային դրամագլուխ ընդգրկող վաճառքի իր է, ապրանք, որ շուկայ կը պահանջէ, իսկ շուկան` գովազդ ու վաճառող:

Վաճառո՞ղ: Հապա ինչո՞ւ են հայկական մշակութային միութիւնները: Լիբանանի մէջ կը գործեն հայկական ծանօթ չորս միութիւններ, որոնք հովանաւորուած են քաղաքական կուսակցութեան մը կամ ազգային տարողութեամբ միութեան մը կողմէ: Չորս գործող միութիւններ, որոնք նաեւ արմատ նետած են սփիւռքի հայկական գրեթէ բոլոր գաղթօճախներու մէջ: Հարցումը. մշակութային այս միութիւնները անդամակցութիւն ունի՞ն: Եւ ի՞նչ է հայկական մշակութային միութեան մը անդամին պարտաւորութիւնը, եթէ ան, այդ անդամը, հայ մշակոյթի խարիսխը եղող հայ գիրքը պիտի չգնէ, չկարդայ ու չնպաստէ անոր տարածումին: Ժամանակը չէ՞, որ նշեալ մշակութային միութեան վարչութիւնները որոշում կայացնեն իրենց անդամներէն տարեկան ճշդուած գումար մը գանձելու, որուն դիմաց որոշ թիւով նոր հրատարակուած հայերէն գիրքեր փոխանցելու անոնց: Մե՞ծ է զոհողութիւնը: Հապա այդ ինչպէ՞ս է, որ գովազդուած երգահանդէսներու կամ ճաշկերոյթ-պարահանդէսներու (յաճախ երգիչով համեմուած) տոմսերը կարելի կ՛ըլլայ վաճառել երբեմն շշմեցնող գիներով, ու մինչեւ իսկ երբեմն 15-20,000 լիբ. ոսկի արժող տոմսով նետուելու սրահի մէկ խուլ անկիւնը, ուրկէ ո՛չ երգիչը կրնաս տեսնել, ու ոչ երգը ունկնդրել, անշուշտ տակաւին եթէ իրապէս արժէ ունկնդրել: «Հայ երգը» ու «երգերը», «հայ ստամոքսն» ու չես գիտեր ո՛ր ճաշարանատէրը սովամահութենէ ու սնանկութենէ փրկելու այս ի՜նչ զոհողութիւն: Այդ հանդիսութիւնները կազմակերպող վարչութիւնները չե՞ն կրնար նախաձեռնել այդ սրահները «խուռներամ» լեցնող բազմութիւններու գէթ քառորդին երգահանդէսի ամէնէն աժան տոմսի փոխարժէքով գիրք մը հասցնելու աշխատանքին:

Եւ հոս` ճշդում մը: Անսահման շնորհակալութիւն` նաեւ հրատարակչական գործի նախաձեռնող մշակութային միութիւններուն: Սակայն այդ բաւարար չէ: Չի բաւեր գիրքը հրատարակել, զայն պիտի հասցնել ընթերցողին: Զայն պիտի ծախել: Ծախել` գովազդին համար ալ ծախսելով:

Այսօր, մինչեւ յաճախորդին շուկայ երթալը, գովազգը արդէն իսկ վաճառքի ապրանքը «կը հասցնէ» յաճախորդին: Տարբեր պիտի չըլլայ եւ գիրքի պարագային:

Գիրքը ընթերցողին տանելու սկզբունքէն մեկնած ու մեկնած այն իրողութենէն, որ հայ աշակերտն ու ուսանողը այսօրուան ու վաղուան յաճախորդներն են հայ գիրքին, պիտի մտածել առաւելագոյն դիւրութիւնը ընծայել անոր` մատչելու հայ գիրքին: Եւ այդ միջոցառումներէն մէկն է շարժական գրախանութը: Պիտի ունենալ շարժական գրախանութ մը, որ այցելէ հայ դպրոց` հայ գիրքը հայ աշակերտին ու ուսանողին հասցնելու: Ամսական դրութեամբ նման միջոցառում մը վստահօրէն պիտի քաջալերէ հայ աշակերտն ու ուսանողը` ոչ միայն մօտէն ծանօթանալու հայ գիրքին, հետաքրքրուելու անով, այլեւ` գնելու: Ու վստահօրէն իւրաքանչիւր գնորդ ուղղակի կամ անուղղակի կերպով պիտի քաջալերէ դասընկեր մը, որ ա՛ն ըլլայ յաջորդ գնորդը:

Եւ հոս… կրկին գովազդը: Իւրաքանչիւր դպրոց այցելութեան շարժական գրախանութը նաեւ պիտի կատարէ գիրքերու գովազդը: Հարկ է պատրաստել գունազարդ, արուեստով ձեւաւորուած գովազդներ, ուր քանի մը տողով կը ծանօթացուի հեղինակը, ամփոփ կը տրուի գիրքին բովանդակութիւնը ու կը բացատրուի անոր հետաքրքրական բնոյթն ու այժմէական կարեւորութիւնը:

Եւ` ուսուցիչը: Ակնկալելի է, որ հայ ուսուցիչը ինք եւս ըլլայ շարժական գրախանութի յաճախորդներէն մէկը, եւ ըլլայ քաջալերող օրինակը աշակերտներուն:

Բայց ոչ միայն այսքան, հարց պիտի տալ, դպրոցին մէջ հայագիտական դասանիւթեր դասաւանդող քանի՞ ուսուցիչ իր դասաւանդած նիւթերուն առնչուած նախապէս կամ նոր լոյս տեսած հայերէն գիրք մը ձեռքին` դասարան կը մտնէ յայտարարելու, թէ ինք կարդացած է այդ գիրքը ու կ՛արժէ, որ իր աշակերտներն ու ուսանողները իրենք ալ կարդան:

Մեծ է ակնկալութիւնը նաեւ հայկական ռատիոկայաններէն: Հարց պիտի տալ. անոնք արդար եւ պահանջուած վերաբերմունքը ցոյց կու տա՞ն հայ գիրքին հանդէպ: Իրաւ, հայկական ռատիոկայանները շաբաթը քանի՞ ժամ կը տրամադրեն հայ գիրքին, երբ նոյն երգը, երբեմն տարբեր երգիչներու կողմէ մեկնաբանուած (չենք խօսիր անոնցմէ քանիին որակին ու մակարդակին մասին), շաբաթական, երբեմն օրական, կրկին ու կրկին կը ձայնասփռուին: Ակնարկելով հայ գիրքին` խօսքը այսպէս կոչուած «մշակութային ժամ»-երու մէջ պատահականօրէն յիշուած գիրքերու մասին չէ: Այլ` առանձին, հայ գիրքին տրամադրուած ժամին: Իբրեւ հաւատարիմ ունկնդիր Պի.Պի.Սի.ի` հաճոյքով կը հետեւիմ անոր` գիրքի նուիրուած ժամերու ձայնասփռումին, երբ յայտագրին սկիզբը կը ներկայացուի հեղինակն ու գիրքը, ապա տեղի կ՛ունենայ հարցազրոյցը ընթերցողներուն (անոնցմէ ոմանք աշխարհի տարբեր ծագերէն) եւ հեղինակին միջեւ: Յայտագիրը շաբթուան ընթացքին կը կրկնուի քանի մը անգամ: Եւ ըսել,  որ մարդիկ գիրք չեն կարդար, պարզապէս ծիծաղելի է: Ի՞նչ կ՛ընեն հայկական ռատիոկայանները: Ակնկալութիւնը. շաբաթական յայտագրին մէջ տեղադրել հայ գիրքի ժամ, հրաւիրել հեղինակը, ծանօթացնել հեղինակն ու անոր գիրքը, եւ ապա ունենալ հարցազրոյցը գիրքի մասին` քաջալերելով ընթերցողը, որ ինք ալ մասնակցի հարցազրոյցին: Եւ այս մէկը իրականացնելու համար նախապէս քանիցս գովազդել գիրքը, ճշդել անոր նուիրուելիք ժամը եւ հրաւիրել ընթերցողը, որ մաս կազմէ հարցազրոյցին: Հայ գիրքի ժամը շաբթուան մէջ կրկնել գոնէ անգամ մը եւս, ստեղծելու հայ գիրքի ժամի աւանդութիւնը, որ ունենայ իր գովազդային բաժինը:

Եւ ի՞նչ է հայ մամուլին դերը հայ գիրքը գովազդելու աշխատանքին մէջ: Նախ ճշդենք, որ հայ մամուլի բոլոր անդամները չէ, որ նոյն վերաբերմունքը կը ցուցաբերեն լոյս տեսած հայ գիրքի մը հանդէպ: Ապա շնորհակալութեամբ յիշենք այն փաստը, որ կան անոնք, որոնք հաւատարմօրէն, իրենց կարելիութեան ու կարողութեան սահմաններուն մէջ կ՛աշխատին ընթերցողին ծանօթացնել նոր հրատարակուած գիրքերը, եւ ուրիշներ, որոնք կը գրախօսեն` ցուցաբերելով իրենց մասնագիտական հետաքրքրութիւնը եւ հոգատարութիւնը հայ գիրքին հանդէպ: Եւ անշուշտ կան «Ստացանք» յայտարարութիւնները, ուր, դժբախտաբար, երբեմն գիրքին խորագիրն ալ կրնայ սխալ շարուած ըլլալ, եւ երբեմն, մինչեւ իսկ… խմբագիրը անտեսելով մամուլի օրէնքի կարգ անցած սովորութիւն մը, կը մերժէ

«Ստացանք»-ի տեղ յատկացնել ստացուած գիրքին: «Ստացանք»-ի համար գնահատանքի չափանիշներ կա՞ն:

Հոս ըսենք, որ լոյս տեսնող գրախօսականներէն ոմանք գովազդի բաժին մը ունին իրենց մէջ, ինչ որ եթէ արժանի է, անհրաժեշտ է: Բայց գովազդը ուղղակի շեշտադրում ու հրաւէր կը պահանջէ: Գովազդի հետաքրքրական ոճի մը կը հանդիպինք համաշխարհային տարածում ու վարկ ունեցող Մ. Նահանգներէն երկու շաբաթաթերթերու` «Թայմ»-ի եւ «Նիուզուիք»-ի մէջ, որոնք, յիշենք, գրական հանդէսներ չեն: Այս շաբաթաթերթերը իրենց գրեթէ իւրաքանչիւր համարին մէջ կը ներկայացնեն գրող մը կամ գիրքի մը գրախօսականը: Հռչակ վայելող հեղինակներէն ոմանք մինչեւ իսկ կ՛արժանանան համարի գլխաւոր նիւթը (cover story) ըլլալու պատիւին: Բայց աւելի՛ն: Տարուան մէջ երկու կամ երեք անգամ, ընդհանրապէս եղանակներու սկիզբը, անոնք կարդացէք կոչով, ստեղծագործական բազմաթիւ սեռերու խմբաւորումներով, տասնեակներով գիրքեր կը ներկայացնեն, գիրքի կողքի նկարով եւ բովանդակութեան ծանօթացումով, ըսելու որ այս եղանակին, ներկայացուած այս ցանկերէն ընտրեցէք ձեր նախասիրած գիրքերը ու կարդացէք:

«Կարդացէք»-ը գովազդ է եւ` դէպի ընթերցողը ճամբայ հարթող ուղենիշ:

***

Ժամանակն է ամբողջական նոր վերաբերմունք ցուցաբերելու հայ գիրքին հանդէպ, որ կը նշանակէ` հայ մտքի աշխատաւորին, որուն ասպարէզը նոյնպէս նիւթական, բարոյական, ժամանակի եւ քրտինքի զոհողութիւն ու ներդրում կը պահանջէ, ինչպէս որեւէ այլ ասպարէզի նուիրեալի: Եւ այս առումով նաեւ ժամանակն է դադրելու մտածելէ, թէ հայ մտքի աշխատաւորը հայ մշակոյթի դաշտին մէջ յաւիտենական կամաւոր ծառայող է:

Վերաբերմունքի նման փոփոխութիւն ոչ միայն արդարութիւն կ՛ընէ հայ մտքի աշխատաւորին, այլ իրաւունք կը շնորհէ հասարակութեան` պահանջելու աւելին, յատկապէս որակի առումով, ուր սիրողականի ու կամաւորի չքմեղանքը տեղ չեն ունենար այլեւս:

 

Share this Article
CATEGORIES