50 Տարի Առաջ ( 30 մարտ 1962 )

Մեր Բարերարները

Գաղթականութիւնը, բնաւեր աստանդական կեանքը եղած է բաժինը հայ ժողովուրդին: Թառած` արեւելքը արեւմուտքին կապող բանուկ ճամբուն վրայ, իրենց քանդիչ աւերածութեամբ պատմութեան ծանօթ մոնկոլ-թաթարական հորդաները ոտակոխ են ըրած Հայաստան աշխարհը` պատճառ դառնալով, որ հոծ թիւով հայեր հեռանան հայրենի երկրէն:

Գաղթային այդ շարժման մէջ աչքառուն եւ զանգուածայինը անկասկած Անիի գաղթականութիւնն է եղած:

Եւ սակայն, որքա՞ն դժնդակ եղած են պայմանները գաղթող հայութեան համար, տակաւին հոն, ուր որ այդ գաղթականները մնայուն կայք մըն են ունեցած, առաջին իսկ իրենց մտահոգութիւնն է եղած եկեղեցիի, առաքելական հայ եկեղեցիի մը շինութիւնը, անխուսափելիօրէն կառուցելով նաեւ դպրատուն մը այդ եկեղեցիներուն քովիկը:

Ո՛ւր որ ալ երթաս, ի՛նչ երկնքի տակ ալ գտնես բուռ մը հայութիւն, անպայմանօրէն պիտի տեսնես հոգիի եւ մտքի այդ զոյգ վառարանները` եկեղեցին եւ դպրոցը:

Միլիոններու կը հասնէր արժէքը այն շէնքերուն, որոնք ազգային սեփականութիւնը կը կազմէին գաղթականացած հայ ժողովուրդին: Մի միայն Պեսարապիոյ մայրաքաղաք Քիշնեւի մէջ ռումանահայ գաղութը տասնեակ տարիներ դատ ու դատաստան ունեցաւ ռումէն կառավարութեան հետ` ազգին սեփականութեան իրաւունքը վերստանալու համար «Օկրատա Արմենիասքա» (հայկական կալուածներ) կոչուած մղոններ տարածութեամբ թաղամասերուն: Այդ թաղամասերը ինքնին գիւղաքաղաք մը կը կազմէին` եկամտաբեր բազմահարիւր շէնքերով օժտուած: Իջնելով դէպի հարաւ-արեւմուտք, Ռումանիոյ նախկին մայրաքաղաքներէն եւ այժմու մեծագոյն քաղաքներէն Եաշի մէջ, հայոց եկեղեցին գրկող թաղամասերը, իրենց եկամտաբեր շէնքերով, գաղթով հոն հաստատուած նախկին հայերու բարերարութեան ապացոյցները կը կազմէին: Պուքովինա նահանգին մէջ, Սուչովայի մօտիկը, Հաճկատար վանքին առընթեր, հազարաւոր հեկտար մշակելի հողեր սեփականութիւնը կը կազմէին վանքին ու եկեղեցիին, հոգ չէ թէ հազիւ տասնեակ մը ընտանիքներ միայն մնացած ըլլային հոծ հայութեամբ այդ գաղթականներէն:

Դժուար պիտի ըլլար թուումն մասանցը ընել գրեթէ ռումէն բոլոր քաղաքներուն մէջ գոյութիւն ունեցող Հայաստանեայց եկեղեցիներուն, անոնց յարակից դպրատուներուն եւ կալուածական հսկայ հարստութեանց, որ ազգային սեփականութիւն կը կազմէին:

Չենք ուրանար զոհաբերութեան անսահման պատրաստակամութիւնը, զորս ի յայտ բերած է լայն զանգուածը հայ ժողովուրդին` հանրային կարիքներու հասնելու համար: Հայ ժողովուրդը անմրցելիօրէն զոհաբերող ժողովուրդ է եղած եւ մանաւանդ ազգապահպանման նախանձախնդիր` ոեւէ ժողովուրդէ աւելի, հակառակ իրեն վիճակուած աննպաստ պայմաններուն:

Ընդունինք  սակայն, որ հայապահպանման կոթողական ձեռնարկներուն մէջ հայ հարուստը եւս աշխատած է միշտ առաջին գծին վրայ գտնուիլ: Պոլսոյ Զմիւռնիոյ, Թիֆլիսի եւ Պաքուի մեծահարուստ հայերը ունեցած են այնպիսի բարերարներ, որոնց նուիրատուութիւնները եկեղեցիներու, վարժարաններու եւ հիւանդանոցներու շինութեան «կոթողական» ձեռնարկներուն յաջողութիւնը ապահոված են:

Աւանդական առաքինութիւն մըն է հայուն յատուկ, որ շինարարական անհատական ոգին, ան ի յայտ բերած է նաեւ ազգային ինքնապաշտպանութեան մարզին վրայ: Հայը կառուցող է ամէն բանէ առաջ, մինչ իր շրջապատը, հայրենի երկրին օտարամուտ սեփականատէրերը` քանդող, աւերող են եղած: Եւ մեր գոյատեւման գլխաւոր յենարաններէն մէկը եղած է մեր աւանդապաշտութիւնը, որ կը մարմնաւորուի ազգային առաքելական եկեղեցիով եւ անոր կուշտիկը պպզած դպրատունով` մայրենի լեզուին պահապան:

Այս խորհրդածութեանց առիթ տուաւ մեր թերթին մէջ լոյս տեսած ոգեւորիչ այն լուրը, թէ պէյրութաբնակ ազգային մը, դեռ շատ երիտասարդ, Սուրէն Խանամիրեան, «կոթողական» նուէր մը խոստացած է լիբանանահայութեան` կառուցելով շէնք մը, ուր կարելի ըլլայ ունենալ նախակրթարան, միջնակարգ եւ բարձրագոյն վարժարան` քոլեճ: Մեր յիշողութեան մէջ թարմ է դեռ նոյնքան կոթողական նուիրատուութիւնը ազգային բարերարուհի, «ՄԱՅՐ» Սոֆիա Յակոբեանի, որ հանգուցեալ իր ամուսնոյն` Լեւոնի եւ ընդհանրապէս Յակոբեան գերդաստանին յիշատակը յաւերժացնելու համար, պատկառելի գումար մը տրամադրեց Աթէնքի արուարձաններէն մէկուն մէջ վարժարան մը կառուցանելու համար. իսկ այդ վարժարանական արդիական շէնքը կառուցուած է արդէն եւ հոն հայեցի դաստիարակութիւն ստացող երկսեռ հայ մանուկները առաւօտեան իրենց աղօթքի մրմունջներուն մէջ կը յիշեն անունը Յակոբեան գերդաստանին, իրենց թոթով լեզուով:

Քանինե՜ր ունինք սակայն, որոնք կրնային Սոֆիա Յակոբեաններ ու Սուրէն Խանամիրեաններ դառնալ ու արձանագրուիլ հայ ժողովուրդի յաւերժութեան ոսկեմատեանին մէջ եւ սակայն յումպէտս կը վատնեն իրենց հարստութիւնները` վաղանցուկ բաւարարութիւններու անձնատուր:

Բաւական պիտի չըլլար սակայն ունենալ արդիական յարմարութիւններով օժտուած վարժարաններ, եթէ ի վիճակի չըլլայինք հոն գտնուող մանուկներուն տալ կրթութիւն` հայեցի՛ կրթութիւն, նոյնքա՛ն արդիական չափանիշով:

«ԱՍՊԱՐԷԶ»

Share this Article
CATEGORIES