Ամերիկեան Պատկերներ. «Էֆ. Պի. Այ.» Իր Լրտեսներուն Արտօնած Է Երբեմն «Շրջել Կամ Առկախել Օրէնքը».

Ուաշինկթընի մէջ «Էֆ. Պի. Այ.»-ի կեդրոնատեղիին վրայ պաստառ մը կ՛ոգեկոչէ գրասենեակին հարիւրամեակը 2008-ին:

ԿԸ ԹՈՒԻ, ԹԷ ՀԱԿԱՍՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ՇԱՏ ԱՒԵԼԻ ԱՉՔԱՌՈՒ ԿԸ ԴԱՌՆԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐ ԵՐԿԻՐՆԵՐՈՒ ՄԷՋ: ԱՅՍՊԷՍ` ՄԻԱՑԵԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐՈՒ ԳԱՂՏՆԻ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒԹԵԱՆ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾՐԱԳԻՐՆԵՐԸ ԿԸ ՊԱՏՐԱՍՏԵՆ ՆԱԽԱՊԱՇԱՐՈՒԱԾ ԵՒ ՕՐԷՆՔԸ ԽԱԽՏԵԼՈՒ ՊԱՏՐԱՍՏ ԼՐՏԵՍՆԵՐ, ԱՅԼ ԽՕՍՔՈՎ` ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ԹՇՆԱՄԻՆԵՐ, ԻՆՉՊԷՍ ՑՈՅՑ ԿՈՒ ՏԱՅ ԱՄԻՍՆԵՐՈՒ ՎՐԱՅ ԵՐԿԱՐԱԾ ԾԱՒԱԼՈՒՆ ՔՆՆՈՒԹԵԱՆ ՄԸ ԱՐԴԻՒՆՔԸ: «ՈՒԱՅՐՏ» ԿԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԷ ՆՈՅՆԻՆՔՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՄԱԿԱՐԴԱԿԻ ՎՐԱՅ ՄՂՈՒՈՂ ՊԱՅՔԱՐԸ` ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐՈՒԹԵԱՆ ՔՈՂԻՆ ԵՏԻՆ ԿՐՕՆԱԿԱՆ ՄՈԼԵՌԱՆԴՈՒԹԵՆԷ ԲԽԱԾ ՑՈՒՑՄՈՒՆՔՆԵՐՈՒ ԴԷՄ:

«Էֆ. Պի. Այ.» իր լրտեսներուն յայտնած է, թէ երբեմն կրնան «շրջել կամ առկախել օրէնքը»` ահաբեկիչներ կամ ոճրագործներ փնտռելու իրենց աշխատանքին ընթացքին: «Էֆ. Պի. Այ.»-ի կողմէ խնդրայարոյց այլ ցուցմունքներ պարունակող նիւթեր ի յայտ եկած են` քննելէ ետք ահաբեկչութեան դէմ պայքարի անոր դաստիարակչական ծրագիրը: Այսպէս` «Էֆ. Պի. Այ.» կ՛արգիլէ իր գործիչներուն թօթուել «ասիացիներուն» ձեռքը եւ անոնց կ՛ըսէ, թէ արաբները հակամէտ են «Ճեքըլ էնտ Հայտի նման ջղագար տագնապներ դրսեւորելու»:

Ասոնք պարզապէս վրդովեցուցիչ քանի մը երեւոյթներ են, որոնք ի յայտ եկած են շուրջ 6 ամիս տեւած քննութենէ մը, որ կը վերաբերի «Էֆ. Պի. Այ.»-ի ահաբեկչութեան դէմ պայքարի դաստիարակչական ընդհանուր ձեւին: Քննութեան արդիւնքներուն հրապարակումէն ետք «Էֆ. Պի. Այ.»-ի ոչ մէկ դաստիարակ ենթարկուած է կարգապահական պատիժի: Ոչ ալ մտածուած է նման անպատշաճ ցուցմունքներ ստացած լրտեսներ վերադաստիարակելու մասին: «Էֆ. Պի. Այ.» նոյնիսկ վերատեսութեան չէ ենթարկած լրտեսական այն տեղեկագիրները, զորս ստացած է նման դաստիարակութիւն ստացած գործիչներէ: Սակայն Ռիչըրտ Տըրպին անունով ծերակուտական մը կը համարձակի յայտարարել, թէ քննութիւնը ցոյց կու տայ հարցը «պատշաճ ձեւով դիմագրաւելու ձախողութիւնը»:

«Ասիկա ազդու միջոց մը չէ պաշտպանելու Միացեալ Նահանգները,- կ՛ըսէ Տըրպին: Ան ազդեցիկ ծերակուտական մըն է եւ մաս կը կազմէ ամերիկեան ծերակոյտին Իրաւական յանձնախումբին, որ կը վերահսկէ «Էֆ. Պի. Այ.»-ի գործունէութեան:- Ցնցիչ է այն իրողութիւնը, որ «Էֆ. Պի. Այ.»-ի դաստիարակչական ծրագիրներուն հետեւող անձերը նման բաներ կը լսեն: Այսպիսի ցուցմունքներ աւելի արդիւնաւէտ չեն դարձներ անոնց աշխատանքը, ոչ ալ աւելի ապահով կը դարձնեն Ամերիկան»:

Տըրպըն կ՛աւելցնէ. «Գէթ անոնք, որոնք գործուղուած են դէպի աշխարհի ամէնէն թէժ անկիւնները, պէտք է ետ կանչուին եւ փոխարինուին: Պիտի ուզէի, որ նման ցուցմունքներ ստացած լրտեսներ գէթ առիթը ունենային ստանալու իրենց համար օգտակար վաւերական եւ դրական տեղեկութիւններ»:

«Էֆ. Պի. Այ.»-ի կողմէ համակարգչային փաուըր փոյնթ ծրագիրով պատրաստուած դասընթացք մը, զոր Տըրպին նամակի մը կցելով ուղարկած է գաղտնի սպասարկութեան տնօրէնին` Ռոպըրթ Մուելըրի, ինչպէս նաեւ` ծերակոյտին իրաւական յանձնախումբին, կը բովանդակէ հետեւեալը. «Որոշ պայմաններու մէջ «Էֆ. Պի. Այ.» կարողութիւնը ունի շրջելու կամ առկախելու օրէնքը` այլոց ազատութեան սահմաններէն ներս սողոսկելու համար»: Տըրպինի համար անհաւատալի էր ասիկա: Ան «Էֆ. Պի. Այ.»-ի դաստիարակչական կեդրոնին յղած իր նամակին մէջ գրած է. «Ամէն անգամ որ կիրարկած ենք այս մօտեցումը, աւելի անապահով դարձած է երկիրը»: Ինչպէս «Էֆ. Պի. Այ.»-ի արձանագրութիւններէն քաղուած այլ հատուածներ, այս մէկը եւս որեւէ թուական չի կրեր եւ չի պարունակեր յաւելեալ որեւէ գրութիւն` բացատրելու համար, թէ ակնարկութիւնը ինչպիսի՛ «պայմաններու» կը վերաբերի:

«Էֆ. Պի. Այ.»-ի  բանբեր Քրիսթաֆըր Ալըն չի հերքեր արձանագրութեան վաւերականութիւնը: Սակայն կ՛ըսէ, թէ բոլոր արձանագրութիւնները ցոյց պիտի չտայ իրաւական յանձնախումբին, եւ թէ` ինք «անկարող է փաստելու» անոնց բովանդակութեան վերաբերող յաւելեալ տեղեկութիւններ, ներառեալ` թիւը այն լրտեսներուն, որոնք ստացած են նման դաստիարակութիւն:

«Քննութեան ենթարկուած են դաստիարակչական ծրագիրին առնչուող շուրջ 160 հազար էջերէ բաղկացած նիւթեր: Անոնց հազիւ մէկ առ հարիւրը կը բովանդակէ սխալ կամ ոչ ճշգրիտ տեղեկութիւններ եւ կ՛օգտագործէ նախատիպարներ,- յայտնած է Ալըն` ծերակոյտին իրաւական յանձնախումբին: – Սակայն սխալներ գործուա՛ծ են, եւ մենք կը սրբագրե՛նք այս սխալները: Այս քննութեան ընթացքին մենք անդրադարձանք, թէ մեզի կը պակսի կեդրոնացեալ գործընթաց մը` վստահ ըլլալու համար, թէ դաստիարակչական բոլոր նիւթերը վերատեսութեան ենթարկուած են եւ ի զօրու են: Այժմ կը փորձենք կամրջել այս վիհը, որպէսզի նման բաներ չպատահին դարձեալ»:

Ծերակոյտին իրաւական յանձնախումբը որոշած է  քննութեան ենթարկել «Էֆ. Պի. Այ.»-ի ահաբեկչութեան դէմ պայքարի դաստիարակչական ծրագիրը, երբ ի յայտ բերած է գաղտնի սպասարկութեան կողմէ իր լրտեսներուն փոխանցուած հետեւեալ դասերը. թէ` «սովորական» իսլամները բիրտ են, թէ` իսլամութիւնը իր հետեւորդներուն կը դաստիարակէ այնպէս, որ անոնք ձգտին «ցեղասպանութիւն» գործելու, եւ թէ`  «Էֆ. Պի. Այ.»-ի  լրտեսական բաժնի մեկնաբան մը իսլամութիւնը բաղդատած է «Սթար ուորզ» ժապաւէնին մէջ Մահուան Աստղին: Քննութեան իբրեւ արդիւնք`  «Էֆ. Պի. Այ.» իր դաստիարակչական ծրագիրէն ջնջած է հարիւրաւոր էջեր:

Աւելի ուշ  «Էֆ. Պի. Այ.» հրապարակած է իր սեփական ներքին քննութեան արդիւնքները: Վեց ամսուան վրայ երկարած քննութիւններէ ետք գաղտնի սպասարկութեան յայտարարութիւնը կ՛ըսէր, թէ` «դաստիարակչական ծրագիրը պիտի համապատասխանէ սահմանադրական սկզբունքներու», ինչպէս նաեւ` «շեշտը պիտի դրուի քաղաքացիական իրաւունքներու եւ քաղաքացիական ազատութիւններու պաշտպանութեան վրայ»: Անիկա նաեւ կը նշէ, թէ` «գրաւոր նիւթեր պէտք է ենթարկուին ուշադիր վերատեսութեան, վերահսկիչ պաշտօնէութեան մը կողմէ, որ պէտք է ունենայ առնչակից նիւթեր հասկնալու համապատասխան մակարդակ»:

Իբրեւ դասանիւթ «սխալ կամ ոչ ճշգրիտ տեղեկութիւններ պատրաստած ոչ մէկ անձ ենթարկուած է կարգապահական պատիժի: «Էֆ. Պի. Այ.»-ի բոլոր այն պաշտօնեաները, որոնք պատրաստած են սխալ, ոչ ճշգրիտ կամ նախատիպարներու վրայ հիմնուած նիւթեր, հարցաքննութեան ենթարկուած են,- կ՛ըսէ Ալըն:- Յստակօրէն անոնց ըսուած է, թէ ո՛ւր է սխալը իրենց պատրաստած նիւթերուն մէջ, եւ թէ` ինչո՛ւ անոնք ընդունելի չեն «Էֆ. Պի. Այ.»-ի դաստիարակչական ծրագիրին մէջ»:

Ասիկա չէր գոհացներ Տըրպինը:

Ան «Էֆ. Պի. Այ.»-ի տնօրէն Մուելըրի յղած է նամակ մը` առարկելով քննութեան արդիւնքները չհրապարակելու «Էֆ. Պի. Այ.»-ի քաղաքականութեան դէմ, վիրաւորական նիւթերուն պատասխանատուները կարգապահական պատիժի չենթարկելու անոր կեցուածքին, քննութեան բովանդակութենէն իսլամութեան եւ ամերիկացի իսլամներուն առնչուող «Էֆ. Պի. Այ.»-ի վերլուծումները զանց առնելու, ինչպէս նաեւ` մոլորեցնող ցուցմունքներ ստացած լրտեսները վերադաստիարակելու չկամութեան:

««Էֆ. Պի. Այ.» կը մերժէ հրապարակել անունները այն լրտեսներուն, որոնք ստացած են սխալ գիտելիքներ եւ չի դիմեր զանոնք վերադաստիարակելու քայլերու: Լուրջ վտանգ կայ, թէ նման լրտեսներ պիտի գործեն արաբ ամերիկացիներու եւ ամերիկացի իսլամներու մասին սխալ ենթադրութիւններէ մեկնած,- գրած է Տըրպին` Մուելըրի ուղարկած իր նամակին մէջ:- Ասիկա կրնայ վտանգել հակաահաբեկչական պայքարի ճիգերը եւ «Էֆ. Պի. Այ.»-ի լրտեսները մղել ընտրելու թիրախներ` հիմնուած անոնց կրօնական եւ ազգային պատկանելիութեան վրայ եւ ոչ` կասկածի ու յանցագործութեան»:

Հաւանական վնասներ պատճառող նման դաստիարակութեան օրինակ մը կարելի է գտնել «Յարաբերութիւններ հիմնել» ընդհանուր վերնագիրով դասընթացքին մէջ, որ կը թելադրէ` «երբեք չփորձուիլ թօթուել ասիացիի մը ձեռքը, երբեք աչքերը չսեւեռել ասիացիի մը վրայ, երբեք չփորձուիլ խօսիլ արաբ կնոջ մը հետ` նախքան անոր ընկերակցող արաբ տղամարդուն»:

Այլ նիւթ մը, որ կը կրէ «Հակակշիռ եւ զայրոյթ» վերնագիրը, «արեւմտեան միտքը» կը բաղդատէ «արաբական աշխարհի մտքին» հետ:  «Արեւմտեան» միտքը «կայուն» է եւ «զգացական պոռթկումները հազուադէպ են անոր մէջ», մինչդեռ, ի տարբերութիւն` «արաբական աշխարհին մէջ սպասելի են զգացական պոռթկումներն ու հաւասարակշռութեան կորուստը», կ՛ըսէ գրութիւնը, որուն տակ ուշադրութիւն գրաւող կէտ մը կը դնէ հետեւեալ հարցումը. «Ինչո՞ւ Ճեքըլ էնտ Հայտի նման ջղագար տագնապներ դրսեւորելը սխալ է»:

Միացեալ Նահանգներու մէջ բազմաթիւ իսլամներ պետութեան հսկողութեան տակ են սեպտեմբեր 2001-ի յարձակումներէն ի վեր, նոյնիսկ, երբ ոչ մէկ կասկած գոյութիւն ունի, թէ անոնք ոճիր մը գործած են: «Էֆ. Պի. Այ.» ստեղծած է «աշխարհագրական քարտէսներ», որոնք ցոյց կու տան, թէ Միացեալ Նահանգներու տարածքին իսլամներ ո՛ւր կը հաւաքուին եւ կ՛աշխատին, հեռու` ոճրային յատուկ հետաքննութիւններէ: Նիւ Եորքի ոստիկանութիւնը նմանօրինակ հսկողութեան տակ կը պահէ Նիւ Եորք քաղաքին իսլամ հաւաքականութիւնները, ինչպէս ի յայտ բերած է «Ասոշիէյթըտ Փրես»-ի կողմէ կատարուած լայն ուսումնասիրութիւն մը:

Տըրպին կ՛ըսէ, թէ Մուելըրի հետ հաստատած է «աշխատանքային դրական յարաբերութիւն մը», եւ թէ` կ՛ուզէ առիթ տալ անոր, որ պատասխանէ իր նամակին, նախքան Իրաւական յանձնախումբին կողմէ յաւելեալ քայլերու դիմելը` «Էֆ. Պի. Այ.»-ին պարտադրելու համար յաւելեալ միջոցառումներ: Սակայն ան զարմանք յայտնած է, որ «Էֆ. Պի. Այ.» իր լրտեսներուն սորվեցուցած է, թէ երբեմն ընդունելի է «շրջել կամ առկախել» օրէնքը:

«Չեմ կրնար երեւակայել, թէ իրապէս նման բան փոխանցուած է,- կ՛ըսէ Տըրպին եւ կ՛աւելցնէ, թէ «Էֆ. Պի. Այ.» ոչ մէկ ձեւով բացատրած է իրեն, թէ ինչպիսի՛ պայմաններ կրնան արդարացնել օրէնքէ դուրս գործելը:- Ասիկա կու տայ արտօնութիւն մը` գործելու այնպիսի ձեւով, որ ինքնին ապօրինի է եւ վստահաբար չի համապատասխաներ մեր արժէքներուն»:

 Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES