Այնթապ Պապերուս Բնօրրանը

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ

Այնթապ, (Aintab, Ayntap), Աինթապ, Այնթապ Եփրատացւոց, Այնթափ, Այնթեփ, Անթեփ, Անթաբ, Անթապ, Անթէպ, Անթեպ Անտիոքա, Անտիոքա Ատթորիա, Անտիոք առ Եփրատաու, Անտիոք առ Տաւրոսիւ, Անտիոք Տաւրոսեան, Կազիանթեպ Կերպետիսոս, Հաթապ, Համթաբ, Հանթափ, Կազիանթեպ – Քաղաք Կիլիկիոյ շրջանը, անոր հարաւարեւելեան կողմը, Մարաշ-Հալէպ ուղեգիծի վրայ, Եփրատի վտակ` Սաճուրի ափին: Քաղաքը փռուած է դաշտաձեւ բարձրադիր հովիտի մէջ, շրջապատուած է կրաքարի, կաւիճի եւ մարմարի կազմութիւն ունեցող բլուրներով: Ունի առողջարար, մեծ մասամբ ցամաքային կլիմայ, խմելու եւ ոռոգելու առատ ջուր: Շրջակայքը կան խաղողի, պտղատու փարթամ այգիներ, պիստակի պարտէզներ եւ քարհանքեր: Յայտնի է ընտիր խաղողով, ծիրանով, խնձորով, պիստակով, ընկոյզով եւ այլ պտուղներով: Կը մշակուին նաեւ հացահատիկ, բամպակենի: Հռչակուած է որպէս առեւտրաարհեստաւորական կեդրոն:

Այնթապ թէեւ որպէս բնակավայր հին է, սակայն անոր մասին առաջին պաշտօնական տեղեկութիւնները կը հաղորդեն խաչակիրները 11-12-րդ դարերուն, որոնք այստեղ կառուցած են ամուր բերդ եւ վերածած են իրենց ռազմական յենակէտին: Ուրեմն, Անթաբ կամ Անթէպ անունը առաջին անգամ սկսած է յիշատակուիլ խաչակիրներու օրով: Ունեցած է հոծ հայ բնակչութիւն: Միջին դարերուն Այնթապ կը մտնէր Եդեսիոյ կոմսութեան մէջ, յետոյ կարճ ժամանակով անցած է Կիլիկիոյ հայոց իշխան Գող Վասիլի ձեռքը, զոր արաբ պատմագիրներ Պասիլ Էրմենի կը կոչեն: Այնուհետեւ քաղաքին տիրած են զանազան հրոսակներ:

1266-ին Կիլիկիոյ հայոց Հեթում Ա. թագաւորը երկու անգամ փորձած է ազատագրել Այնթապը, բայց  յաջողութեան չէ հասած: 14-րդ դարու սկիզբէն եղած է մեծ եւ շէն քաղաք` ժայռափոր, անառիկ միջնաբերդով, ունեցած է շուկայ եւ ընդարձակ այգիներ:

1404-ին Լենկթիմուրի (Թիմուրլենկ) զօրքերը զգալիօրէն աւերած, քարուքանդ ըրած են Այնթապը:

1516-ին քաղաքը գրաւած են օսմանեան թուրքերը:

Այնթապի եւ անոր շրջակայքը դեռ հին ժամանակներէն զգալի թիւ կազմած են հայերը, որոնք զանգուածաբար այստեղ տեղափոխուած են 14-րդ դարէն սկսեալ, Հայաստանի եւ Փոքր Հայքի տարբեր շրջաններէն (Մուշ, Մարաշ, Ատըեաման եւ այլն): Ոմանք այնպէս կ՛ենթադրեն, որ քաղաքը այդպէս անուանած են Ալաշկերտի հովիտի Անթափ բնակավայրէն ներգաղթած հայերը: Այստեղ խիստ կարեւոր կը նկատենք նշել, որ Անթափ (Անթէպ, Այնթապ) անուան մեր շրջանակին մէջ չենք հանդիպիր Քրիստոսի թուականի ԺԱ. կամ Ժ. դարէն առաջ, մինչդեռ Հայաստանի Անթափը անյիշատակ ժամանակներէ ի վեր գոյութիւն ունի:

Մինչեւ 18-րդ դարու վերջերը Անթէպ քաղաքի շրջակայքը կային մօտաւորապէս 100 գիւղեր, հայ բնակչութեամբ եւ հայախօս: Նշենք Այնթապի շրջակայքի կարգ մը տեղերու եւ գիւղերու անուններ, որոնք որոշ կերպով հայկական են. Կերճիկին – Կարճկան, Մազմախոր – ԲազմաԽոռ, Պէտիրքէնթ – Պետրոսի գիւղ, Քիլիսէճիք, Ճաղուտ, Վարդանըս եւ այլն:

19-րդ դարու վերջերը Այնթապ ունէր 43000 բնակիչ, որուն 16900-ը` հայեր: Այնթապի հայերը բարեկազմ, գեղեցկադէմ, ուրախ եւ զուարթ մարդիկ էին:

Այնթապ թէեւ անցեալին կը մտնէր Հալէպի նահանգին (վիլայէթի) մէջ, կեդրոնը` Այնթապ քաղաքը, սակայն 1919-էն ետք Հալէպի նահանգի կազմէն հանուած է եւ Այնթապի, Քիլիսի ու Հռոմկլայի գաւառներու հետ միասին կազմած է առանձին վարչական միաւոր:

20-րդ դարուն սկիզբները հայերու թիւը շուրջ 36000 էր: Հայերու հիմնական զբաղմունքը առեւտուրն ու արհեստագործութիւնն էր: Ոսկերիչներուն, որմնադիրներուն, ներկարարներուն, կաշեգործներուն, գորգագործներուն մեծ մասը հայեր էին: Այնթապցի կիներուն արտադրած ասեղնագործ, նուրբ ու ճաշակով ձեռագործները յայտնի էին յատկապէս Եւրոպայի ու Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ եւ բարձր գին ունէին:

Մինչեւ 1915 Այնթապի մէջ գոյութիւն ունէին հայկական վեց եկեղեցիներ, անոնցմէ ամէնէն յիշատակելին է Ս. Աստուածածին մայր եկեղեցին (այժմ մզկիթ` Գուրթուլուշ), որուն շինարարութիւնը ամբողջացած է 1873-1893 թուականներուն, կառուցած է արքունի ճարտարապետ Սարգիս պէյ Պալեանը, շինող վարպետը` Սարգիս Գատէհճեան, իսկ շինութեան վերահսկողութիւնը կատարած է Նիկողոս աղա Նազարեան:

Այնթապի մէջ գոյութիւն ունէր նաեւ 17 ուսումնարան, դպրոց ու վարժարան: Ստորեւ կը ներկայացնենք քանի մը հատը միայն.

– Ազգ. Ներսէսեան վարժարան (1856-1915)
– Վարդանեան թանգարան ընկերութեան վարժարաններ

ա.- Գիշերային (1867-1882)

բ.- Վարդանանց Մեսրոպեան սանուց վարժարան (1874-1878)

– Կիլիկիոյ գիշերօթիկ վարժարան (1873-1877)
– Ազգ. Հայկանուշեան վարժարան (1878-1915)
– Ազգ. Հայկազեան վարժարան (1883/1884-1915)
– Ադենական վարժարան

ա.- Որբանոց-դպրոց (1885-1886)

բ.- Երկրորդական վարժարան (1886-1915)

– Հռիփսիմեանց վարժարան

ա.- Նախակրթարան (1890-1905)

բ.- Մանկապարտէզ (1905-1915)

– Կրթասիրաց վարժարան (1898-1915)
– Վարդանեան մանկապարտէզ (1899-1915)
– Լուսինեան վարժարան (1909-1915)
– Կիլիկեան ճեմարան` գիշերօթիկ եւ ցերեկային բաժիններով (1912-1915)
– Կեդրոնական Թուրքիոյ քոլեճ (1876-1915)

Ստորեւ կը ներկայացնենք քանի մը դպրոցներու աշակերտութեան թուաքանակը:

 

Դպրոցներ18801885189019121914
Ազգ. Ներսէսեան վարժարան200394
Հռիփսիմեանց վարժարան65550
Ազգ. Հայկանուշեան վարժարան389480
Ադենական վարժարան127227
Որբանոց-դպրոց6550

 

Վարժարաններու կողքին կը գործէին նաեւ մշակութային զանազան ընկրութիւններ, միութիւններ եւ լսարաններ, ինչպէս` «Այնթապի կրթասիրաց ընկերակցութիւն», «Այնթէպի եկեղեցասիրաց միութիւն», «Այնթապի ՀԲԸ Միութիւն», «Ուսումնասիրաց մարմնամարզական ակումբ» եւ այլն:

Այնթապի մէջ հրատարակուած են նաեւ «Ենի Եոմուր» եւ «Հագիգաթ» հայատառ թրքերէն թերթերը: 1886-ին Վարդանեան կրթարանը կը հրատարակէր «Մենտոր» կիսամեայ հանդէսը` երկլեզու, հայերէն եւ թրքերէն:

Այնթապ քաղաքը մեր ազատագրութեան պայքարի պատմութեան մէջ ունեցած է իր իւրայատուկ տեղը: Այնթապցի հայերը երբեք անտարբեր չեն գտնուած մեր ազատագրական պայքարներուն հանդէպ: Ազատասէր եւ գիտակից հայ երիտասարդութիւնը միշտ հետեւած է հայ ժողովուրդին հետ կապուած բոլոր անարդարութիւններուն, մէկ կողմէ Օսմանեան կայսրութեան խժդժութիւններուն հայ ժողովուրդի հանդէպ եւ Ապտիւլ Համիտի յաջորդական ջարդերուն, միւս կողմէ` Խրիմեան Հայրիկին Եւրոպա ճամբորդութիւնը եւ Սասունի, Մուշի եւ այլ շրջաններու մէջ մղուող ազատագրական պայքարին, որոնք մղիչ պատճառ պիտի ըլլային, որ այնթապահայութիւնն ալ իր կարգին անդամագրուէր ձեւով մը յեղափոխական շարժումին` սատար կանգնելու Հայ դատին: Այս առնչութեամբ նկատելի որոշ եռուզեռ մը կը սկսի, երբ Այնթապ մուտք կը գործեն Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը (ՀՅԴ), Սոցիալ դեմոկրատ հնչակեան կուսակցութիւնը (ՍԴՀԿ) եւ Ռամկավար ազատական կուսակցութիւնը (ՌԱԿ), այս երեք կուսակցութիւններն ալ, որպէս կազմակերպութիւն, աւելի եռանդ կը բերեն այնթապահայութեան, քաղաքին մէջ կը սկսին ժողովներն ու յեղափոխական պատրաստուածութեան գործունէութիւն:

Օսմանեան կայսրութիւնը դարերու ընթացքին, ինչպէս այլ ազգերու, յատկապէս հայերու նկատմամբ ալ վարած է թրքացնելու քաղաքականութիւնը: Հետեւաբար այնթապցիք ալ իրենց բաժինը ստացած են այս քաղաքականութենէն, երբ օսմանցի քիւրտեր գաղթել տուած են եւ հաստատած են զանոնք Այնթապի շրջակայքը: Միւս կողմէ, ստիպողաբար թրքերէն խօսիլ պարտադրած են նաեւ հայախօս այնթապցիին: Ակնյայտ է այն պատմական իրողութիւնը, որ օսմանցիք եւ իրենց որդիները` թուրքերը, պատժական տնօրինումներու կողքին, նոյնիսկ որդեգրած են նաեւ կտրել այն հայերուն լեզուները, որոնք կը յանդգնին շարունակել խօսիլ հայերէն:

1915-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ, Այնթապի հայերը տեղահանուեցան եւ քշուեցան Տէր Զօրի անապատը: Ա. Համաշխարհային պատերազմի ընթացքին Թուրքիոյ պարտութենէն ետք, մահէ մազապուրծ ազատած հայերու բեկորները վերադարձան հայրենի քաղաք: Սակայն թուրքերը շարունակեցին յարձակումները Այնթապի վրայ:

1918-ի Մուտրոսի զինադադարէն ետք, երբ թրքական զօրքերը լքեցին Կիլիկիան, Այնթապ վերադարձան 1915-ին քաղաքէն տարագրուած հայերուն մէկ մասը (շուրջ` 10 հազար) եւ սեբաստահայ գաղթականներ (8 հազար): Սակայն 1919-ի աշնան Այնթապի մէջ թուրք ազգայնական շարժման ծաւալումը եւ քաղաքը գրաւած ֆրանսական զինուորական իշխանութիւններուն երկդիմի քաղաքականութիւնը խիստ անապահով կացութիւն ստեղծեցին հայ բնակչութեան համար: Հայերը սկսան պատրաստուիլ դիմադրութեան:

Կիլիկիոյ մէջ տեղական հայկական իշխանութեան` Ազգային միութեան կից Ատուր Լեւոնեանի եւ Աւետիս Գալեմքերեանի գլխաւորութեամբ ստեղծուեցաւ զինուորական կեդրոնական մարմին, որ հաշուառման ենթարկեց զէնքն ու զինամթերքը, կազմակերպեց ռումբեր պատրաստելու գործը, սահմանեց գիշերային հսկողութիւն, այս մեծ գործին իր մասնակցութիւնը բերաւ նաեւ Ներսէս Ա. քահանայ Թաւուքճեանը: Տեղին է նշել, որ վերոնշեալ երեք անձնուրացները դասուեցան որպէս Այնթապի հերոսամարտի եռախորհուրդ սիւները:

Օգտուելով Մարաշի ֆրանսական զօրքերու նահանջէն, Այնթապէն ֆրանսական զօրամասերու մասնակի հեռացումէն` թուրքերը 1920-ի ապրիլ 1-ին յարձակեցան հայերու եւ հոն մնացած ֆրանսական զօրքին վրայ:

Այնթապի հայերը անխտիր, ձեռք-ձեռքի տուած, դիմեցին ինքնապաշտպանութեան` իրենց պատիւն ու ինչքերը պաշտպանելու համար: Դիրքերը բաժնուեցան պաշտպանական 11 շրջաններու, ստեղծուեցաւ շուրջ 750 հոգիէ բաղկացած զօրախումբ, որ կապ հաստատեց ֆրանսական զօրքերուն հետ: Մարտերը շարունակուեցան մինչեւ մայիսի վերջը: Անգարայի մէջ 1920-ի մայիսի 30-ին ստորագրուած ֆրանս-թրքական զինադադարին համաձայն, ֆրանսական զօրքերը պէտք էր հեռանային Այնթապէն` հայ ազգաբնակչութիւնը փաստօրէն մատնելով կոտորածի վտանգի: Տեսնելով, որ ֆրանսական ուժերուն ապաւինիլ այլեւս կարելի չէ, հայերը որոշեցին թուրք-ֆրանսական հետագայ բախումներուն դէպքի ընթացքին պահպանել զինուած չէզոքութիւնը: Սակայն կռուող կողմերուն միջեւ յուլիսի 29-ին վերսկսած ռազմական գործողութիւնները եւ թրքական ոտնձգութիւնները Այնթապի հայերուն նկատմամբ` վերջիններս հարկադրեցին վերստին դիմել ինքնապաշտպանութեան, որ շարունակուեցաւ մինչեւ 1921-ի փետրուար 8-ը:

Այնթապահայութիւնը իր ինքնապաշտպանութեան հերոսամարտին առիթով ունեցած է յատուկ քայլերգ մը, զոր գրած է Յարութիւն Աղայեանը, իսկ յօրինումը կատարած է Լեւոն Թ. Լեւոնեանը: Այս ստեղծագործութիւնը իրականացուած է 15 ՄԱՅԻՍ 1920-ին Այնթապի մէջ: Յարութիւն Աղայեանի ոտանաւորը թէեւ 12 համար է, սակայն քայլերգին համար յարմար նկատուած է 3 համար միայն: Զայն կը ներկայացնենք ստորեւ:

ՔԱՅԼԵՐԳ
ԱՅՆԹԱՊԻ ԻՆՔՆԱՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹԵԱՆ
ՀԵՐՈՍԱՄԱՐՏԻՆ

Հեռու կեցէ՛ք, դուք վախկոտներ,
Մենք նոր սերունդ նոր Հայկեան.
Մկրտուած ենք հայ արիւնով
Դիւցազներուն, որ ինկան:

Ձայնը ահեղ մեր ռումբերուն
Ի զէն հայեր կը գոռան.
Նահատակաց թարմ դիակներ
Հողին տակէն կը խայտան:

Ա՛խ, հայրենիք, դու Կիլիկիա,
Սրբէ՛ արցունքդ ալ յետին,
Զի քու սիրոյդ տառապանքիդ
Ապրիլ գիտցաւ այնթապցին:

Ֆրանսայի եւ Թուրքիոյ միջեւ 1921-ի հոկտեմբեր 20-ին Անգարայի մէջ կնքուած պայմանագիրէն ետք Այնթապի հայութիւնը ստիպուած եղաւ լքել իր հարազատ քաղաքը եւ սփռուիլ աշխարհով մէկ, մեծամասնութեամբ տարագրուեցան` Սուրիա, Լիբանան, Միացեալ Նահանգներ, Հարաւային Ամերիկա, անոնց մէկ մասը հետագային փոխադրուեցաւ Խորհրդային Հայաստան:

Ստորեւ կը ներկայացնենք Այնթապի ազգաբնակչութեան բաշխումը` ըստ Հալէպի սալնամէի (տարեցոյց)` 19-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 20-րդ դարու սկիզբը:

 

Ազգաբնակչութեան բաշխումը Այնթապցի Հայ
1868-ի մարդահամար23.2094.903
1872-ի մարդահամար57.9769.799
1883-1884-ի մարդահամարներ65.85817.090
1886-1887-ի մարդահամարներ88.68624.282
1892-1893-ի մարդահամարներ65.29111.561
1904-ի մարդահամար85.90112.146
1908-ի մարդահամար89.99414.379
1914-ի մարդահամար82.53830.076
1918-1919-ի մարդահամարներ55.53037.000
1920-1921-ի մարդահամարներ290008.000
1927-ի մարդահամար39.998

 

Այնթապ դարերու ընթացքին ունեցած է արժանավայել զաւակներ, նոյնիսկ Հայոց ցեղասպանութենէն ետք այնթապահայ շառաւիղներ քալած են իրենց նախահայրերուն ճամբայէն:

Հոս յարմար կը նկատենք ներկայացնել այնթապահայ փաղանգէն կարգ մը անուններ միայն` պարզապէս այս աշխատասիրութիւնը համապարփակ կատարելու միտումով:

Գրչագիր Յարութիւն տիրացու Գաթրճեան, մհտ. (մահտեսի) կամ տիրացու Արուին Յարութիւն Ղթրճի (Գաթրճեան), ԺԷ. եւ ԺԸ. դարերուն ապրած

Նիկողոս աղա Նազարէթեան (1843-1899)
Բժիշկ Գէորգ Քէլլէեան (1848-1912)
Բաբգէն Ա. աթոռակից կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ (Կիւլէսէրեան, 1868-1936):
Շահէ արքեպիսկոպոս Գասպարեան (1882-1935)
Սահակ քհնյ. Մոմճեան (1867-1915)
Աշուղ Իմանըմ Մեննուշ (?-1938)
Ատուր Լեւոնեան (1894-1963)
Աւետիս Գալեմքեարեան (1888-1961)
Ներսէս քհնյ. Թաւուգճեան (1870-1934)
Վեր. Գարա Գրիգոր Յարութիւնեան (?-1907)
Փրոֆ. վեր. Յովհաննէս Գ. Գրիգորեան (1855-1942)
Վեր. Յակոբ Պիւլպիւլեան (1859-1912)
Հրանդ Սիւլահեան (1871-1947)
Արաքսիա Ճէպէճեան (1880-1916)
Վեր. Եղիա Քասունի (1874-1959)
Փրոֆ. Գէորգ Ա. Սարաֆեան (1889-1975)
Գրիգոր Էքմեքճեան (1885-1974)
Զօրավար Արամ Գարամանուկեան (1910-1997)
Ներսէս Ն. Սիւլահեան (1897-1983)
Բժիշկ Ատուր Գապագեան (1895-1972)
Գրիգոր Պողարեան (1897-1975)
Սարգիս Յ. Չեմպերճեան (1890-1953)
Գէորգ Յ. Պարսումեան (1899-?)
Սահակ Նալպանտեան (1889-1961)
Սարգիս Պալապանեան (Պալաբան Խոճա, 1882-1963)
Բիւզանդ Թիւթիւնճեան (1911-1984)
Գէորգ Ա. Մոմճեան (1921-1993)
Բժիշկ Ռոպերթ Ճէպէճեան (1909-2001)

Վերոնշեալ անուններուն կողքին կարելի է յիշել նաեւ կարգ մը գերդաստաններ. օրինակ` Կրպոյեան, Նազարեան, Մահսէրէճեան, Չամիչեան, Քէյվանեան, Վարդանեան, Թիւթիւնճեան, Պալապանեան, Սերայտարեան, Սիւլահեան, Յարութիւնեան, Հալէպլեան, Պարսումեան, Խշուաճեան, Սանոսեան, այսպէս` անուններուն շարքը կ՛երկարի:

Այնթապ քաղաքը Թուրքիոյ տիրապետութեան տակ անցնելէ ետք անուանուեցաւ Կազի Անթեպ:

Հայոց ցեղասպանութենէն ետք, երբ այնթապցի հայը տարագրուեցաւ իր հայրենի բնօրրանէն եւ սփռուեցաւ աշխարհի տարածքին, գաղթական իրավիճակ առաւ դժուարութիւններով լեցուն, օտար երկրի մէջ հաստատուելու հարցը ծնունդ առաւ: Ուստի անոնց եղբայրական ձեռք երկարելու համար կազմուեցան այնթապցիներու հայրենակցական եւ այլ անուան տակ միութիւններ, թէեւ այդ տարիներուն միութիւններու թիւը շատ էր գործնական ու անմիջական շատ մը կարիքներու հասնելու համար, սակայն հետագային հետզհետէ դադրած են գործելէ եւ այսօր քանի մը հատը գործօն է, կամ կը գործէ` որպէս կրթական եւ մշակութային, կամ այլ միութիւններու մէջ:

Ստորեւ կը ներկայացնենք այնթապցիներուն հիմնած միութիւնները.

1.- Այնթապի ամերիկահայոց ուսումնասիրաց միութիւն, հիմնադրուած` 1915-ին, Պոսթըն, Միացեալ Նահանգներ:
2.- Այնթապի հայրենակցական միութիւն, հիմնադրուած` 1922-ին, Հալէպ: 1932-ին գործելէ դադրած:
3.- Այնթապի հայրենակցական միութիւն, 1922, Դամասկոս, Սուրիա:
4.- Այնթապի հայրենակցական միութիւն, 1923, Պէյրութ, Լիբանան:
5.- Ամերիկաբնակ այնթապցիներու միութիւն, հիմնադրուած` 17 օգոստոս 1924-ին, կ՛ունենայ 8 մասնաճիւղ` Պոսթըն, Շիքակօ, Նիւ Հէյվըն, Թրոյ, Նիւ Եորք, Քալիֆորնիա, Ֆրեզնօ, Լոս Անճելըս:
6.- Այնթէպի երիտասարդաց ընկերութիւն, հիմնադրուած` 6 յունիս 1924-ին, Պուէնոս Այրէս, Արժանթին:
7.- Արժանթինաբնակ այնթէպցիներու հայրենակցական միութիւն, հիմնադրուած` 18 փետրուար 1929-ին, Պուէնոս Այրէս, Արժանթին:
8.- Անթէպի հայրենակցական միութիւն, 31 հոկտեմբեր 1933, Միացեալ Նահանգներ:
9.- Այնթապցիներու ազգայնական միութիւն, հիմնադրուած` 12 մայիս 1935-ին, Պոսթընի մէջ:
10.- Հայաստանի` Այնթապ հայրենակցական միութիւն, կը հիմնուի Երեւանի մէջ, 1970-ին, Գրիգոր Պողարեանի նախաձեռնութեամբ, Այնթապի հերոսամարտի 50-ամեակը պատեհ առիթ նկատելով:

Կը գործէին նաեւ` «Այնթապի որբախնամ ընկերութիւն»-ը, «Հայ անթէպցիներու միութիւն»-ը եւ ուրիշներ:

Այստեղ կ՛արժէ նշել, որ 1924-ին Բերիոյ թեմի առաջնորդարանին կողմէ այնթապցիներուն տրամադրուեցաւ Ս. Քառասնից Մանկանց շրջափակին մէջ գտնուող նախկին մատուռը, որպէսզի գործէ իբրեւ Ս. Աստուածածին եկեղեցի (նախապէս գրչատուն եղած է): 1980-ական թուականներուն փոքր եկեղեցիին փոխարէն` աւելի մեծ հողամաս մը տրամադրուեցաւ Վիլլաներ թաղամասի մէջ, աւելի մեծ եկեղեցի մը կառուցելու համար, կոչուելով նոյնպէս Ս. Աստուածածին, ապրեցնելու եւ յիշատակելու Այնթապի Ս. Աստուածածին եկեղեցին:

Այնթապի գոյամարտի 50-ամեակին առիթով սփիւռքահայ հայրենասէր այնթապցիներու խնդրանքով եւ Այնթապի անունը վերակենդանացնելու միտումով ՀՍՍՀ Գերագոյն սովետի նախագահութեան 1970 սեպտեմբեր 10-ի հրամանագիրով, ՀՍՍՀ Մասիսի շրջանի Թազա գիւղ բնակավայրը վերանուանուած է Այնթապ, ՆՈՐ ԱՅՆԹԱՊ:

Ամէն տարուան  ապրիլի 1-ին այնթապահայերը կը տօնեն իրենց հերոսական ինքնապաշտպանութեան տօնը: Այս տօնը երբ մէկ կողմէն կը տօնուի սփիւռքի տարածքին, միւս կողմէ ալ` Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, վերածնած Նոր Այնթապը զայն կը տօնէ մեծ շուքով եւ սփիւռքէն յատկապէս մասնակցող այնթապցիներով:

Հուսկ, ինչպէս որ Այնթապի հայութիւնը իր ինքնապաշտպանութեան օրերուն, առանց կուսակցական, յարանուանական կամ այլ խտրութեան, միակամ եւ միասնական կերպով կազմակերպած եւ իրականացուցած է հակառակորդի դէմ իր ճակատումը, այնպէս ալ ամէնուրեք, նոյնիսկ հայրենի բնօրրանին բռնագրաւման ու անկէ հեռացումին 90 տարիներ անցած ըլլան, անոնք կը մնան միշտ իրարու միացած անքակտելի ձեւով, ո՛ւր ալ գտնուին, ի՛նչ պայմաններու մէջ ալ ըլլան, չեն ուզեր յատկապէս այնթապցի հայրենակից մը անտէր ու անօգ տեսնել:

Ահաւասիկ, այսօր ալ, այս համեստ ուսումնասիրական յօդուածով կը կարծենք, որ լոկ քանի մը կաթիլ աւիւն ներարկեցինք մեր հայրենակիցներուն սրտին եւ հոգիին, որպէսզի զիրար սիրելու, զիրար յարգելու զգացումի ջահը մնայ միշտ վառ, լուսաւորելու եւ ջերմացնելու մեր ամէն մէկ հայրենակիցի հոգին ու սիրտը, կապելու մեզ մեր արմատներուն եւ մեզի ժառանգուած սրբազան աւանդութիւններուն:

 


 

Share this Article
CATEGORIES