ԼԵՒՈՆ ՏԷՐ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ ՏԱՐՕՐԻՆԱԿ ԽՈՍՏՈՒՄՆԵՐՈՎ ԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ Կ’ՈՒԶԷ ՎԵՐԱՆՈՒԱՃԵԼ

Խօսինք յոգնեցնող զգացական հայրենասիրութենէ պահ մը հեռանալով:

Նախկին նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեան, իշխանութեան վերադառնալու փորձի ձախողութենէն ետք, շարունակեց պայքարը` մրցակցութիւններու եւ դժգոհութիւններու ալիքին վրայ:

Գաղտնիք չէ. հանրային կարծիքի յիշողութիւնը կարճ է: Զանգուածներուն համար անմիջականի ճնշումը հզօր եղած է միշտ, ինչ որ յաճախ կ’առաջնորդէ հաւկուրութեան, մարդիկ գիտակցաբար, կամ անգիտութեամբ, անցեալի դասերէն չեն օգտուիր` քաղաքական հասունութեամբ ընթանալու համար: Եւ պատեհապաշտ քաղաքական գործիչներ, բոլոր մակարդակներու, կ’օգտագործեն այդ կարճ յիշողութիւնը: Այս տկարութիւնը չարաշահելով կորսուած վստահութիւնը վերագտնելու խուսանաւումը, ինչպէս Լեւոն Տէր Պետրոսեան կ’ըսէր` «մանեւր»ը, արհամարհանք է դժուարութիւններու մատնուած ժողովուրդին հանդէպ, աւելի պարզ` չարաշահում ակնկալութիւններու եւ յոյսերու:

Ներկայ իշխանութիւններու թերացումները, ազգային եւ քաղաքական սխալներն ու խարխափումները արդարացնելու միտում չունինք: Ընդհակառակն. կը խորհինք, որ անոնք շարունակութիւնն են վերանկախացման առաջին շրջանին որդեգրուած ուղեգիծի եւ խարխափումներու. թրքամէտ քաղաքականութիւն, անպատիժ եւ սանձարձակ իւրացում եւ կողոպուտ` ազգային հարստութիւններու: Դեռ նոր կը գրէի խոստացուած եւ երբեք չիրականացած «աուդիտ»ի մասին` յիշեցնելով, որ խորհրդային հաւասարութեան եւ հաւաքական աղքատութենէ դուրս եկող Հանրապետութեան մէջ ինչպէ՞ս յայտնուեցան հսկայական հարստութիւններու տէր մարդիկ: Ալի Պապայի քարայրնե՞ր կային Հայաստանի մէջ…

Խօսքով եւ ճառով կարելի չէ վերագտնել կորսուած կուսութիւնը:

Հանրային կարծիքին պէ՞տք է յիշեցնել, թէ ինչո՛ւ, ի՛նչ պայմաններու մէջ Լեւոն Տէր Պետրոսեան հեռացաւ-հեռացուեցաւ իշխանութենէ:

Քիչ մը աւելի ետ երթալով` պարկեշտ հռոմէացի ծերակուտականի պարեգօտ հագած Լեւոն Տէր Պետրոսեանի երկրորդ նախագահական ընտրութեան պայմանները եւ իր զինակիցներու յայտարարութիւնները պէտք է յիշել եւ յիշեցնել: Զարմանալի է, որ Հայաստանի Հանրապետութեան մամուլը չի լուսաբաներ հանրային կարծիքը` մօտաւոր պատմութեան տխրեցնող էջերը բանալով: Երկրորդ նախագահական ընտրութեան առաջին հանգրուանին, իր գործակիցներու խոստավանութեամբ, Լեւոն Տէր Պետրոսեան չէր ընտրուած, բայց չէր ուզած երկրորդ հանգրուանի երթալ, եւ Վազգէն Սարգսեան յայտարարած էր, որ եթէ Վազգէն Մանուկեան ձայներու հարիւր տոկոսն ալ ստանար, թոյլ պիտի չտային, որ ան նախագահ դառնար:

Այս պայմաններուն մէջ իշխանութեան տիրացած-պահած Լեւոն Տէր Պետրոսեան, այսօ՛ր, իրաւունքներ վերականգնելու, ժողովուրդէն կողոպտուածը վերադարձնելու խոստում-կարգախօսով հրապարակ իջած է: Իր անմիջական գործակիցին` Վանօ Սիրադեղեանի խաղքութիւնները եւ կողոպուտը ինչո՞ւ թոյլ տուած էր, ինչպէ՞ս չէր տեսած: Ոչ միայն Վանօ Սիրադեղեանի: Աւելի առաջ դեռ կար Եսայի Ստեփանեանը, եղան ուրիշներ, յետխորհրդային շրջանի միլիոնատէրեր, որոնք ազգային-պետական ինչքը սեփականացուցին: Պարկեշտ եւ անկաշառ «աուդիտ»ը նոր ժամանակներու հայոց պատմութիւնը հասկնալու, գրելու եւ գնահատելու առատ նիւթ կրնայ հայթայթել:

Դեռ կարելի է խօսիլ «վանտալիզմ»ի մասին: ՀՅԴ-ի տպարանի աւերման եւ կողոպուտի մասին, հին գիրքերու եւ նորերու փճացման… Իր դէմ յարուցուած դատի մասին, որուն երբեք չներկայացաւ` ինքզինք օրէնքէն վեր դասելով: Իշխանութենէն դժգոհ իր հետեւորդներուն պէտք է յիշեցնել իրողութիւնները… Նաեւ բոլոր անոնց, մտաւորականներ եւ կուսակցութիւններ, որոնք ներկայ իշխանութեան դէմ պայքարելու համար առաջնորդ կը փնտռեն, կամ կը կարծեն գտած ըլլալ:

Հայաստանի Հանրապետութեան ներկայ իշխանութիւններու թրքամէտ քաղաքականութեան արմատները հարկ է փնտռել` առանց արդարացման խուսանաւումներու եւ սուտուփուտ գործնապաշտութիւններու: Խորհրդային անփոփոխ քաղաքական վարքագիծ մը կայ, որ կը տեւէ: Խորհրդային իշխանութիւնները միշտ ալ ըսած էին, որ Թուրքիայէն հողային պահանջ չունէին: Խորհրդային Հայաստանը ըսած էր, որ ինք ամենայն հայոց կառավարութիւն չէր: Լեւոն Տէր Պետրոսեան ըսած էր, որ պատմութեան էջերը կարելի չէր վերստին գրել, եւ Ղարաբաղը կարելի չէր պահել, քանի որ միջազգային համայնքը մեզ այնքան կը խեղճացնէր, որ չէինք կրնար բանակցիլ անգամ: Եւ դեռ, հակառակ անոր, որ Թուրքիա սահմանները փակած էր, յատուկ արտօնութեամբ ինք Թուրկութ Էօզալի յուղարկաւորութեան գնաց, այն թուրք ղեկավարին, որ նոր 1915-ով սպառնացած էր հայերուն:

Կրկնուող (չ)իմաստութիւններով առաջնորդուողներ կրնան գտնուիլ, կան, երբ կը բարբառին, որ քաղաքականութեան մէջ չկան յաւերժական բարեկամներ եւ յաւերժական թշնամիներ: Բայց այլ իմաստութիւն մը կ’ըսէ, որ փորձուածը պէտք չէ փորձել: Եւ դեռ, թշնամիիս թշնամին բարեկամս է… Բոլոր պարագաներուն ալ, այս կարգի (չ)իմաստութիւնները կը վկայեն պատեհապաշտութեան կամ խարխափումի մասին:

Այսօր ի՞նչ փոխուած է Լեւոն Տէր Պետրոսեանի քաղաքական «կուրս»ին մէջ:

Անցեալի իր բացասականութիւնները հրաշիւք իմն ջնջուա՞ծ են, որպէսզի ան դառնայ վստահութիւն ներշնչող ղեկավար եւ յարգելի խօսակից բոլոր անոնց համար, որոնք հալածուած էին իր իշխանութեան տարիներուն: Նոր Հոգեգալստեան հրա՞շք պատահած է:

Կ’ըսեն որ հին կերպասով նոր հագուստ չի կարուիր: Այս պարագային` մօտաւոր անցեալի բոլոր բացասականութիւններով բեռնաւոր:

Հայաստանի Հանրապետութեան ընդդիմութիւնը աւելի լաւ ներշնչում կ’ունենայ, եթէ իր, եւ թերեւս ալ երկրի ճակատագիրը առաջնորդելու համար, ծնունդ տայ անբասիր եւ առաքինի ղեկավարի մը, որուն անձին օրինակը բաւարար ըլլայ զանգուած շարժելու: Ընդդիմութիւնը լաւ կ’ընէ, եթէ ցոյցերու ընթացքին պարզէ պատկերները Մահաթմա Կանտիի եւ Նելսըն Մանտելայի, որպէս հայելի, անոնց մէջ տեսնելու համար այն հայրենասէրը, որ անմիջական ներկայի մտմտուքը եւ կիրքը չ՛ունենար որպէս ուղեգիծ, այլ` ազգի ապագան, ի Հայաստան եւ սփիւռս աշխարհի:

Թէ Լեւոն Տէր Պետրոսեան կ’ուզէ ժողովուրդին վերադարձնել ժողովուրդէն կողոպտուածը, գէշ մտադրութիւն չէ: Բայց ինչո՞ւ օրին թոյլ տուաւ, որ այդ սանձարձակ կողոպուտը տեղի ունենայ: Ինք անգէտ չէր կրնար ըլլալ: Ստորագնահատած կ’ըլանք զինք, եթէ այդպէս խորհինք:

Քաղաքական ծանրակշիռ սխալները օճառի փրփուրով եւ խօսքի պղպջակներով չեն սրբուիր, նոյնիսկ երբ կը մեկնինք այն հաստատումէն, որ հանրային յիշողութիւնը կարճ է:

Իսկ ժողովուրդին խիղճը եւ յիշողութիւնը հանդիսացող իր անուան արժանի մտաւորականութիւնը ըսելիք չունի՞… որպէսզի ծուռ քանակով շիտակ գիծ քաշելու խաղին մէջ չիյնայ եւ չձգէ, որ ժողովուրդը իյնայ:

Յ. ՊԱԼԵԱՆ

30 Մարտ 2011,
Նուազի-լը-Կրան

 

Share this Article
CATEGORIES