«Մենակ Չես Դու, Հա՛յ Երիտասարդ»
Անցեալ շաբաթ «Ազդակ»-ի մէջ տպագրուեցաւ Հայ երեսփոխանական պլոքի ներկայացուցիչ, երեսփոխան Յակոբ Բագրատունիին նամակը` ուղղուած հայ երիտասարդութեան: Յուզիչ էր կարդալ նման նամակ մը` այս դժուարին օրերուն. նոր սերունդը, այսօրուան տագնապներուն ու նոր մարտահրաւէրներուն դէմ յանդիման, պէտք ունի խրատի ու խօսքի: Խօսք, որ գօտեպնդիչ է ու համոզող: Միշտ չէ, որ այսօր հայ երիտասարդի կողքին իբրեւ ապաւէն ու պաշտպան կեցած են իր ծնողները: Միշտ չէ, որ ծնողներուն ներկայութիւնը համոզիչ ու օրինակելի է իրենց զաւակներուն համար: Այսօր աջակիցի ու ապաւէնի կարիք ունին նոյնիքն` ծնողները. հայ մարդը, մարդը ընդհանրապէս, այսօր իր լաւագոյն ժամանակները չ՛ապրիր: Մոլորեցնող են մեր օրերը, ազգային, համայնքային, ընկերային, բազում այլ խնդիրներ մեծ հարցականներու տակ դրած են հայ երիտասարդութեան միտքերը… Ո՞վ է այսօր հայ երիտասարդին կողքին կանգնած առաջին անձը: Ի հարկէ` մայրը: Հայրն ալ, բայց մօր, խելացի ու հայրենասէր մօր ներկայութիւնը շատ բան կը փոխէ երեխայի կեանքին մէջ: Հայրը կքած է ընտանիք պահելու ծանր բեռին տակ, մօր վրայ է այսօր զաւակները կրթելու եւ մայրական բնազդով զանոնք ճիշդ ուղղորդելու գործը: Իսկ մայրական բնազդը երբեք չի խաբեր:
Երբ կարդացի Յակոբ Բագրատունիին նամակը, անմիջապէս յիշեցի Գարեգին Նժդեհի` տասնամեակներ առաջ գրած մէկ գրութիւնը, որ նուիրուած էր հայ մայրերուն:
Մայրերու ամիս է. հայ մայրը կը փառաբանուի: Արժանի է: Իբրեւ շարունակութիւն Յակոբ Բագրատունիի` հայ երիտասարդութեան ուղղուած կոչին, կը հրատարակենք մեծն Նժդեհին ծանօթ գրութիւնը:
Մայրերի ափի մէջ պիտ փնտռել
ազգերի ճակատագիրը
Տկարութեան եւ կեղծիքի դէմ սկսածդ պայքարի մէջ մենակ չես դու, հա՛յ երիտասարդ: Դու պիտ ունենաս քո մեծ ու վճռական զինակիցը` հայ մայրը:
Ինչպիսի՜ աստուածային հաճոյք մարտնչողի համար` լսել խրախուսիչ ձայնը հայրենակրօն մօր: Ո՞վ չգիտի, թէ ազգային տագնապների օրերին, երբ հայրենասիրօրէն կը բաբախի տառապող կնոջ սիրտը, կորած չէ դեռ ամէն յոյս: «Միշտ էլ յիշենք, – ասում է գաղիական պատմութիւնը, – յիշենք, թէ մեր հայրենիքը ծնուած է մի կնոջ ստինքից, նրա սիրուց եւ արցունքներից, այն արիւնից, որ նա թափեց մեզ համար»:
Մօր ազդեցութիւնը, որպէս դաստիարակչուհին եւ հոգեւորիչը մարտնչող սերունդների, նրա հրաշագործ ազդեցութիւնը այն ժողովուրդների համար, ինչպիսին է մերը, կը մնայ միակ լծակը, որ պիտ բարձրացնի եւ մեր ազգային դատը, որի ծանրութիւնը այսօր սարսափեցնում է միայն անհայրենասէրներին: Բնութիւնը, ասուած է, կնոջ ձեռքով կը գրի տղամարդկանց սրտի մէջ: Ահա թէ ինչո՛ւ հայ կինը պիտ դառնայ հայրենապաշտութեան տաճարի Վեստեան Կոյսը, նշանակուած` անշէջ պահելու նրա սրբազան կրակը:
Հայուհին, որին կարելի է ճանաչել հազարաւոր օտարուհիների մէջ այն կնիքով, որ նրա ճակտին դրել է ձիգ դարերի տառապանքը, որ կարող է փոխարինել խաչափայտի առջեւ իր աստուածանման որդու վէրքերը սգացող Տիրամօրը, հայ կինը աւելի հերոսուհի, քան թախծութեան մայր պիտ լինի: Նրա շրթունքներից պիտի չպակասեն ժանտարքեան բառերը` ուղղուած մեր սերունդներին. «Եթէ յոգնած էք, դադար առէք, բայց մի՛ լքէք կռուադաշտը, մի՛ դասալքէ՛ք»: Նա միայն պիտի չողբայ վէրքերն իր Հայրենիքի, այլ եւ մեր սերունդներին անսահման սէր ու պաշտամունք պիտ ներշնչի դէպ այդ վէրքերը:
Նա աւելի պիտ սիրի եւ հպարտանայ, քան կարեկցի: Նրա հայրենասիրութիւնը եւս աստուածային կրակ, բոց ու ջերմութիւն, պիտ արթնացնի թմրած առիւծը իր ժողովրդի մէջ, պիտ բարձրացնի մեր առօրեայ կեանքի թափը, պիտ քաղցրացնի ու հեշտացնի անձնազոհութիւնը: Ոգիացած հայրենասիրութիւն, որից ժողովուրդները ստեղծում են մի հրաշագործ ուժ, անհրաժեշտ` հայրենիքների անկախութեան ու հզօրութեան համար:
Յաճախ վիրաւոր, բայց հոգեպէս անպարտելի, միայն նման ժողովուրդներն են յաջողում պատմութեան մէջ:
Յաջողում են նրանք, որոնք ծանօթ չեն յուսահատութիւն կոչուած տկարութեան: Իսկ չեն յուսահատւում ժողովուրդները, որովհետեւ մարդկութեան ընտանիքի բոլոր անդամները, մեր մտաւորականութեան որոշ մասից զատ, գիտեն, որ մէկի հայրենի հողը չի կարող միւսի համար մնայուն հայրենիք դառնալ, որ դա, Յաւիտենական Արդարութեան Օրէնքի ուժով, վաղ թէ ուշ, վերադարձւում է իր տէրերին, եթէ այդ վերջինների մէջ չի նուազել սէրը դէպ հարազատ երկրամասը: Իսկ սէր եւ նուիրում դէպ Հայրենիքը, ներշնչում եւ սնուցանում է հայրենասէր մայրը: Ահա թէ ինչո՛ւ մեր իրականութեան մէջ ՄԱՅՐ անունը պիտ դառնայ ու մնայ սրբազան մենաշնորհը միայն եւ միայն հայրենակրօն մայրերի, եւ ոչ թէ` բոլորի:
Իրենց որդիներով պիտ ճանաչել եւ գնահատել կանանց: Անհայրենասէր ու անարի որդիների մայրը, անկախ` իր հասարակական դիրքից, մեր կեանքում պիտի չվայելի յարգանք: Ամէն ինչ` սէր, խնամք, ակնածանք հայրենասէր մօրը: Եւ ամէն ինչ հայրենասէր մօրից` հերոս որդիներ, յաղթական դափնիներ, անկախ Հայրենիք: Իտէալ մայրեր ունենանք երջանիկ Հայրենիք ունենալու համար: Այլապէս, քանի դեռ հայրենաշունչ մայրը կը մնայ որպէս «բացակայող աստուածութիւն» հայ ընտանիքների համար, թուրքը պիտ շարունակի իր արնոտ խրախճանքը մեր սգաւոր Հայրենիքում:
Կան ժողովուրդներ, որոնք դեռ հեռու են անկախութեան եւ քաղաքակրթութեան բարիքները վայելելու բախտից, որովհետեւ կնոջ ազդեցութիւնը տկար է նրանց մէջ: Մի ժողովրդի բարքերը, գովելի թէ պարսաւելի, կախում ունեն մայրերից: Մայրը միշտ էլ իր հոգուց մի բան տեղափոխում է իր զաւակների կրծքի տակ: «Ո՛չ իմաստասէրներ, ո՛չ էլ թագաւորներ օգնութեան կանչենք Հայրենիքին, այլ` մայրական ազդեցութիւնը միայն»: Կը կասկածիմ այն մօր հայրենասիրութեան մասին, որի զաւակները հայրենասէր չեն: Կ՛ողբամ հայրենասիրութիւնը այն ընտանիքների, որոնք հոգեւոր Հայրենիքի մանրանկարը չեն: Կը գարշիմ այն բոլորի հայրենասիրութիւնից, որոնք դեռ թուրքերէն կը խօսեն: Թրքախօս Հայ, հայրենասէ՞ր! … Ողորմելի, փափկամարմին, ծոյլ հայրենասիրութիւն, որ իր մայրենի լեզուն իւրացնելու ճիգն իսկ չի փորձում: Անհեթեթութիւն: Լա՛ւ է համր, քան թրքախօս լինել: Սպարտան կը հասցնէր հայրենապաշտ եւ աներկիւղ մարտիկներ, որովհետեւ մայրերի ցանկութիւնն էր` նման սերունդ տալ Հայրենիքին: «Կեանքի ընկեր ընտրենք կանայք, որոնց կաթը արիւն լինէր, որոնց ծնունդը` հերոս եւ վրիժակ». այսպէս կ՛երգէր հին գաղիացին:
Հայ կինը:
Սրա միջոցաւ հոգեփոխենք հայ ընտանիքը: Այդ վերջինի միջոցաւ` հայութիւնը: Սկսենք հայ կնոջից. աշխատենք անդուլ, մինչեւ որ սրա կաթը դառնայ հայրենապաշտութեան սրբազան կաթը: Հայրենապաշտօրէն դաստիարակենք հայ կինը եւ նրան թողնենք մեր մատաղ սերնդի դաստիարակութեան գործը: Հայ կնոջ միջոցաւ դարձի եւ զգաստութեան հրաւիրենք գաղութահայութեան ազգայնօրէն տկարացած տարրերը: Նրա պաշտպանութեան ու գուրգուրանքին յանձնենք մեր մայրենի լեզուն, Եռագոյնը, անկախութեան Մայիսը, սրբութիւնները մեր ցեղի: Ապագան վտանգուած մեր որբախնամ ժողովուրդը, մէկ էլ կրկնենք, չկորչելու համար հրամայողաբար պիտ դառնայ արիադաւան եւ արիախնամ: Հայ կնոջից սպասենք հոգեբանական այդ հրաշքը: Ունենանք առիւծածին մայրեր, որոնց արիական որդիները աւելորդ դարձնէին Հայաստանը պաշտպանող արուեստական ամրութիւնները:
«Իր ճակատագրի դարբինն է ամէն մի ժողովուրդ: Այն օրը, երբ հայ մայրը իր շուրջը կը հաւաքի իր որդիներին եւ կ՛ուսանի Հայաստանը` որպէս վերին դաւանանք ու հաւատ, այդ օրը միայն անպարտ կը դառնայ հայի ապագան»:
Պատրաստեց՝ ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ