Ազրպէյճան` Ներքին Բախումներու Սեմին
Քաղաքագէտ Լեւոն Մելիք-Շահնազարեան լրագրողներուն հետ ունեցած հանդիպումին ընթացքին դիտել տուաւ. «Ազրպէյճանի մասին մեր իմացածը մի մեծ թերութիւն ունի` այդ երկիրը համարում ենք մի մոնոլիտ (մէկ ամբողջութիւն, Ա.)` 9 միլիոն թշնամիով: Իրականում դա այդպէս չէ: Ճիշդ հակառակը, մենք սահմանի այն կողմում ունենք բաւական շատ բարեկամներ»:
Ան նշեց, որ ներկայիս Ազրպէյճանի մէջ ապրող բնիկ ժողովուրդներուն պատկերը ճիշդ այնպէս է, ինչպէս որ էր Արցախի մէջ մինչեւ 1988 թուական: Անոր համաձայն, տարբերութիւնը կրօնն է, սակայն այդ ժողովուրդները հակառակ իրենց կամքին յայտնուած են Ազրպէյճանի մէջ:
«Ինչ վերաբերում է անկախ Ազրպէյճանին, մենք միշտ մոռանում ու այդ մասին չենք խօսում` Ազրպէյճանն այն երկիրն էր, որը հռչակեց իր անկախութիւնը` առանց հաշուի առնելու ժողովրդի կամքը: Ազրպէյճանում հանրաքուէ չի անցկացուել: Աւելի՛ն. 1991 թ. մարտի 17-ին Խորհրդային Միութեան մի շարք հանրապետութիւններում, այդ թւում` Ազրպէյճանում, անցկացուեց հանրաքուէ` Խորհրդային Միութիւնում մնալ-չմնալու հարցով: Եւ Ազրպէյճանում մասնակիցների 93 տոկոսից աւելին ԱՅՈ ասացին Խորհրդային Միութեան կազմում մնալուն: Բայց օգոստոսի 31-ին, այն մարդիկ, ովքեր երեքուկէս ամիս առաջ ԱՅՈ էին ասել Խորհրդային Միութեան, յանկարծ արթնացան եւ իմացան, որ իրենք արդէն բնակւում են մէկ այլ` անկախ պետութիւնում: Եւ եթէ անդրկովկասեան թուրքերը կամ ազրպէյճանցիները դրան շատ շուտ յարմարուեցին, ապա բնիկ ժողովուրդները` ոչ: Եւ այդ բնիկ ժողովուրդների շրջանում սկսուեցին խմորումներ. լեզգիների մօտ ծնուեց «Սատուալ» կազմակերպութիւնը, որը պայքարում էր լեզգիների անկախութեան եւ ազգային իրաւունքների համար, թալիշները հռչակեցին իրենց պետութիւնը 1993 թուականին, որն Ազրպէյճանը խեղդեց արեան մէջ եւ կալանաւորեց ղեկավարներին», ըսաւ քաղաքագէտը:
Ան լուսարձակի տակ առաւ այն երեւոյթը, որ այս իմաստով Ազրպէյճան ինկաւ թակարդին մէջ, երբ սկսաւ զարգացնել ժամանակակից տեղեկատուական-հաղորդակցական արհեստագիտութիւնները, մասնաւորապէս` համացանցը: Այսպիսով, ժողովուրդները առիթ ունեցան իրարու հետ կապ հաստատելու, միտքեր ու կարծիքներ փոխանակելու, ինչ որ հետզհետէ նոր ալիք մը յառաջացուց: «Ես համարում եմ, որ այդ փուլն անսպասելի, շատ արագ է զարգանում, եւ սկիզբը անցեալ տարուայ դեկտեմբերի 10-ն է: Այդ օրը «Ռեկնում»-ի, իսկ այնուհետեւ շա՜տ-շա՛տ կայքերում հրապարակուեց կոչ, որը ստորագրել էին ռութուլների, աւարների, լեզգիների, թալիշների առաջնորդները` ճանաչուած ու յարգուած մարդիկ», նշեց բանախօսը:
Շահնազարեան դիտել տուաւ, որ վերոնշեալ կայքէջերուն ճամբով կոչ ուղղուած էր երիտասարդներուն` չծառայելու ԼՂՀ սահմանին վրայ: «Մենք յստակ կ՛ըսենք, որ հայերը մեր թշնամիները չեն: Մենք հայերը թշնամի չենք նկատեր: Մենք չենք ուզեր, որ մեր զաւակները զոհուին` յանուն թրքական շահերուն, հայկական լեռներուն վրայ», ըսուած է կոչին մէջ: (Կոչը կարելի է տեսնել այս հասցէին վրայ` http://regnum.ru/news/1478044.html):
Քաղաքագէտը հաստատեց, որ այս զարգացումներն ու արտայայտութիւնները մեծ կարեւորութիւն եւ կշիռ ունին: Ազրպէյճանի բնիկ ժողովուրդներու պայքարը կեդրոնական իշխանութիւններուն դէմ` յանուն ինքնավարութեան, անկախութեան, ազգային իրաւունքներու պաշտպանութեան, սկսած է մշակութային եւ ազգային հարցերէն:
«Այսինքն աւարները շատ հպարտանում են Շամիլով: Բայց երբ նրանք արձանը դնում են, ազրպէյճանցիներն այն պայթեցնում են: Լեզգիները, թալիշներն ու աւարներն իրաւունք ունեն դպրոցում իրենց մայրենի լեզուն սովորել, սակայն միայն առաջին եւ երկրորդ դասարաններում եւ միայն շաբաթական մէկ անգամ: Բնիկ ժողովուրդների լեզուով չկայ որեւէ թերթ, բացի «Թալիշի Սատոյ» թերթից, որը լոյս է տեսնում 3 ամիսը մէկ անգամ, եւ որի նիւթերի մօտ 90 տոկոսն ազրպէյճաներէն են: Այսինքն կարելի է ասել, որ այդ թերթն ուղղակի պաստառ են` ցոյց տալու, իբր ինչ-որ բան է արւում: Արգելուած են այդ ժողովուրդների լեզուով ձայնասփռումները, պատկերասփռումները: Երկրորդ` բոլոր այդ շրջաններում բոլոր պաշտօնեաները կա՛մ անդրկովկասեան թուրքեր են, կա՛մ քիւրտեր», ներկայացուց Մելիք-Շահնազարեան: