Արուեստի Աշխարհէն. Ձեր Ելեկտրոնային Գիրքը Կը Կարդայ Ձե՛զ

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Քոլիլոքի հրատարակչատան հաւաքած տեղեկութիւններուն համաձայն, վիպերգական վէպեր ընթերցողներուն երեւակայութեան մէջ կատարեալ տղամարդը 30-ական տարիքի է, կը խօսի եւրոպական շեշտով, ունի սեւ մազեր եւ կանաչ աչքեր:

ԴԱՐԵՐ ՇԱՐՈՒՆԱԿ ԸՆԹԵՐՑԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԱՌԱՒԵԼԱԲԱՐ ԱՆՁՆԱԿԱՆ ԵՒ ԱՌԱՆՁԻՆ ԶԲԱՂՈՒՄ ՄԸՆ ԷՐ, ՄՏԵՐՄԻԿ ՓՈԽԱՆԱԿՈՒՄ ՄԸ` ԸՆԹԵՐՑՈՂԻՆ ԵՒ ԷՋԻՆ ՅԱՆՁՆՈՒԱԾ ՏՈՂԵՐՈՒՆ ՄԻՋԵՒ: ՍԱԿԱՅՆ ԵԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ԳԻՐՔԵՐՈՒ ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆԸ ՄԵԾ ՓՈՓՈԽՈՒԹԵԱՆ ԵՆԹԱՐԿԱԾ Է ԿԱՐԴԱԼՈՒ ՄԵՐ ՓՈՐՁԱՌՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԶԱՅՆ ՎԵՐԱԾԱԾ Է ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՅԻՆ ՓՈՐՁԱՌՈՒԹԵԱՆ ՄԸ, ԶՈՐ ԿԱՐԵԼԻ Է ՔՆՆԵԼ ՈՒ ՉԱՓԵԼ: ԱՅԺՄ Ե-ԳԻՐՔԵՐ (Ի ՊՈՒՔՍ) ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՂՆԵՐ ԵՒ ՎԱՃԱՌՈՂՆԵՐ ՈՐԵՒԷ ԺԱՄԱՆԱԿԷ ԱՒԵԼԻ ՇԱՏ ԲԱՆ ԳԻՏԵՆ ԻՐԵՆՑ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐՈՒՆ ՄԱՍԻՆ: ԻՍԿ ԱՅՍ ԻՐՈՂՈՒԹԻՒՆԸ  ՓՈՓՈԽՈՒԹԵԱՆ Կ՛ԵՆԹԱՐԿԷ ՈՉ ՄԻԱՅՆ ԿԱՐԴԱԼՈՒ ՓՈՐՁԱՌՈՒԹԻՒՆԸ, ԱՅԼ ՆԱԵՒ` ԳՐԵԼՈՒ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԸ: ՅԱՅՏՆԱՊԷՍ ԹՈՒԱՅԻՆ ԳԻՐՔԵՐՈՒ ԱՇԽԱՐՀԷՆ ԾՆՈՒՆԴ Կ՛ԱՌՆԷ ԱՆՀԵԹԵԹԻ ՆՈՐ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՄԸ: «ՈՒՈԼ ՍԹՐԻԹ ՃԸՌՆԸԼ»-Ի ՄԷՋ ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ ՅՕԴՈՒԱԾ ՄԸ ԿԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԷ ԱՆԵՐԵՒԱԿԱՅԵԼԻ ՊԱՏԿԵՐԸ:

Միջին ընթերցողը կրնայ ելեկտրոնային գիրքեր (ի-պուքս) կարդացող Քոպօ գործիքին վրայ 7 ժամուան մէջ կարդալ Սիւզըն Քոլինզի «Հանկըր կէյմզ» եռաբանութեան վերջին գիրքը. այսինքն` ժամական 57 էջ: Քինտըլ գործիքով ելեկտրոնային գիրքեր կարդացող 18 հազար անձ այս եռաբանութեան երկրորդ գիրքին մէջ ընդգծած է միեւնոյն տողը, որ կ՛ըսէ. «Որովհետեւ երբեմն բաներ կը պատահին մարդոց, եւ անոնք միջոցը չունին դիմագրաւելու զանոնք»: Պարնզ էնտ Նոպըլզի ելեկտրոնային գիրքեր կարդացող Նուք գործիքին վրայ «Հանկըր կէյմզ»-ի առաջին գիրքը աւարտելէ ետք ընթերցողներուն մեծ մասը անմիջապէս իր գործիքին մէջ կ՛արձանագրէ այս եռաբանութեան երկրորդ գիրքը:

Ի՛նչ Կը Պատահի, Երբ Մէկը
Կը
Սկսի Գիրք Մը Կարդալ

Անցեալին հրատարակիչներ եւ հեղինակներ միջոցը չունէին գիտնալու, թէ ի՛նչ կը պատահի, երբ ընթերցողը կը սկսի գիրք մը կարդալ: Արդեօք երեք էջ կարդալէ ետք ան վա՞ր կը դնէ գիրքը, թէ` մէկ նստելով կ՛աւարտէ զայն: Արդեօք ընթերցողներուն մեծամասնութիւնը կ՛անտեսէ՞ գիրքի մը ներածականը, թէ` զայն կը կարդայ ուշի ուշով, ընդգծելով որոշ պարբերութիւններ եւ նոթեր արձանագրելով լուսանցքներուն մէջ: Այժմ ե-գիրքերը պատուհան մը կը բանան գիրքերու վաճառքի թիւերէն անդին` ի յայտ բերելով ոչ միայն թիւը որոշ գիրք մը գնողներուն, այլ նաեւ` գիրք մը կարդալու խանդավառութեան աստիճանը:

Ե-գիրքերու գլխաւոր հրատարակիչներ` Ամազոն, Ափըլ եւ Կուկըլ կրնան շատ դիւրութեամբ հետեւիլ, թէ ընթերցողներ ո՛ւր կը հասնին, երբ գիրք մը կը սկսին կարդալ, թէ` քանի ժամ կը յատկացնեն գիրք մը կարդալու, թէ` ի՞նչ բառեր կը գործածեն գիրքեր փնտռելու համար: Գիրք կարդացող գործիքներ, ինչպէս` այՓետ, Քինտըլ Ֆայր եւ Նուք, կ՛արձանագրեն, թէ ընթերցողներ քանի՞ անգամ կը բանան գործիքը եւ որքա՞ն ժամանակ կը յատկացնեն ընթերցանութեան: Գրատուներ եւ կարգ մը հրատարակիչներ սկսած են ուսումնասիրել այս տեղեկութիւնները` աննախընթաց հասողութիւն ունենալով մարդոց եւ գիրքերու միջեւ յարաբերութեան:

Հրատարակչական մարզը շատ աւելի ետ կը մնայ, քան` ժամանցի ճարտարարուեստին յատուկ որեւէ այլ մարզ, երբ հարցը կը վերաբերի յաճախորդներուն ճաշակներն ու սովորութիւնները չափելու: Պատկերասփիւռի յայտագիրներ արտադրողներ տեւաբար կը քննեն նոր յայտագիրներու ներգործութիւնը` կեդրոնանալով ակնդիրներու որոշ խմբաւորումներու վրայ: Շարժապատկերի պատրաստութեան կեդրոններու մէջ ժապաւէններ կ՛անցնին շարք մը քննութիւններէ եւ կը վերաձեւաւորուին` հիմնուելով ակնդիրներու հակազդեցութեան վրայ: Սակայն հրատարակչական մարզին մէջ ընթերցողներուն գոհունակութիւնը չափելու միջոցը մեծ մասամբ կախեալ է գիրքերու վաճառքին մէջ արձանագրուած թիւերէն եւ գրախօսականներէ. ասոնք ձեւով մը «յետմահու» յաջողութեան չափանիշներ են, սակայն չեն կրնար ձեւաւորել կամ կանխատեսել մեծ յաջողութիւն արձանագրող իրադարձութիւն մը: Ասիկա սկսած է շրջուիլ, մինչ հրատարակիչներ եւ գրավաճառներ սկսած են հաւաքել մեծ քանակութեամբ տրամադրուած տեղեկութիւններ, եւ մինչ հետզհետէ կը բազմանան արհեստագիտական այն ընկերութիւնները, որոնք սկսած են իրենց հայեացքը ուղղել դէպի հրատարակչական մարզ:

Տեղեկահաւաք` Ընթերցողներու
Սովորութիւններուն
Մասին

Պարնզ էնտ Նոպըլ, որ ե-գիրքեր կարդացող իր Նուք գործիքով կը տիրէ ե-գիրքերու շուկային 25-30 առ հարիւրին, վերջերս սկսած է ուսումնասիրել իր յաճախորդներուն ընթերցանութեան սովորութիւնները: Օրինակ` Նուքսի ճամբով հաւաքուած տեղեկութիւններ ի յայտ կը բերեն, թէ որոշ գիրք մը ընթերցողներ մինչեւ ո՛ւր կը կարդան զայն, թէ` որքան արագ կը կարդան, թէ` որոշ սեռի գիրքեր կարդացողներ ի՛նչ կապ կը զգան անոնց նկատմամբ: Նուքի ե-գիրքերու բաժնի փոխ տնօրէն Ճիմ Հիլթ կ՛ըսէ, թէ ընկերութիւնը սկսած է իր հաւաքած տեղեկութիւնները բաժնել հրատարակիչներու հետ, որպէսզի օգնէ անոնց` հրապարակելու այնպիսի գիրքեր, որոնք կը խթանեն մարդոց կեդրոնացումը:

Յոյսերը մեծ են այս ընկերութեան համար, որ կը ձգտի հետզհետէ աւելի մեծ բաժին մը գրաւել ե-գիրքերու շուկային մէջ: Նուք գործիքներուն վաճառքը 45 առ հարիւր համեմատութեամբ աւելցած է անցեալ տարի, իսկ Նուքով կարդալու համար պատրաստուած ե-գիրքերուն վաճառքը աւելցած է 119 առ հարիւր համեմատութեամբ: Ընդհանուր հաշուով Նուք գործիքները եւ անոր համար պատրաստուած ե-գիրքերը արձանագրած են 1.3 միլիառ տոլարի վաճառք: Նախորդ տարուան գումարը 880 միլիոն տոլար էր: Վերջերս Մայքրոսոֆթ ընկերութիւնը 300 միլիոն տոլար շահարկած է` Նուքի մէջ ունենալու համար 17.6 առ հարիւրի շահաբաժին մը:

Հիլթ կ՛ըսէ, թէ ընկերութիւնը տակաւին կը գտնուի «խոր վերլուծումի առաջին հանգրուաններուն վրայ» եւ կը մաղէ «շատ աւելի մեծ քանակութեամբ տեղեկութիւններ, քան ինչ որ կարելի է օգտագործել»: Սակայն այն տեղեկութիւնները, որոնք կը կեդրոնանան ընթերցողներու խումբերու վրայ եւ ոչ` անհատներու, արդէն գաղափար մը կու տան, թէ մարդիկ ինչպէ՛ս կը կարդան որոշ սեռեր: Կարգ մը յայտնաբերումներ կը հաստատեն այն, ինչ որ գրավաճառներ գիտեն արդէն` հիմնուելով լաւագոյն վաճառք արձանագրած գիրքերու ցուցակներուն վրայ: Օրինակ, Նուք գործածողներ, որոնք կը գնեն ժողովրդականութիւն վայելող շարքի մը առաջին գիրքը (ինչպէս` Վերոնիքա Ռոթի «Ֆիֆթի շէյտծ աֆ կրէյ»-ը կամ «Տայվըրճընթ»-ը, որոնք ուղղուած են պատանի-երիտասարդ սերունդին), հակամէտ են մէկ շունչով կարդալու տուեալ շարքին մաս կազմող բոլոր գիրքերը, ամբողջական վէպ մը կարդալու պէս:

Նուքի միջոցով հաւաքուած տեղեկութիւնները վերլուծելով` Պարնզ էնտ Նոպըլ եզրակացուցած է, թէ ոչ երեւակայական գիրքերը կը կարդացուին ընդհատումներով, իսկ վէպերը` ընդհանրապէս մէկ շունչով, իսկ ոչ երեւակայական գիրքերը, մասնաւորաբար երկար գիրքերը աւելի շուտ մէկ կողմ կը դրուին: Գիտաերեւակայական, սիրային եւ ոճրային-երեւակայական գիրքերու սիրահարները յաճախ շատ աւելի արագ կը կարդան եւ` շատ աւելի մեծ թիւով գիրքեր, քան` անոնք, որոնք կը կարդան գրական-երեւակայական գիրքեր: Անոնք նաեւ ընդհանրապէս կ՛աւարտեն այն գիրքը, զոր կը սկսին կարդալ: Գրական-երեւակայական գիրքեր կարդացողները աւելի հակամէտ են կիսատ ձգելու իրենց սկսած գիրքը եւ անցնելու մէկ գիրքէն միւսին:

Այս դիտարկումները արդէն սկսած են ձեւաւորել Նուքի համար Պարնզ էնտ Նոպըլի ընտրած գիրքերուն տեսակը: Հիլթ կը բացատրէ, թէ երբ իրենց քաղած տեղեկութիւնները ցոյց տուած են ոչ երեւակայական երկար գիրքերու ընթերցումը չաւարտելու ընդհանուր երեւոյթ մը, ընկերութիւնը սկսած է փնտռել նոր ձեւեր` ընթերցողները կապելու ոչ երեւակայական եւ լրագրական երկարաշունչ գիրքերու: Հետեւաբար անիկա «Նուք սնափս» վերնագիրին տակ հրապարակած է կարճ գործեր` տարբեր նիւթերու մասին, նիհարնալու միջոցներէ մինչեւ կրօնի եւ Ուոլ Սթրիթը գրաւելու շարժումին մասին:

Ընթերցողներուն ձանձրանալու պահը գիտնալը եւս կրնայ օգնել հրատարակիչներուն` ստեղծելու թուային աւելի գրաւիչ հրատարակութիւններ, ներառելով տեսերիզ մը, համացանցի կապ մը կամ հաղորդակցութեան տարբեր միջոցներու յատուկ այլ երեւոյթ մը, ինչպէս կ՛ըսէ Հիլթ: Հրատարակիչներ կրնան գիտնալ, թէ երեւակայական պատմութիւններու շարք մը կարդացող անձ մը ճիշդ ե՛րբ կը սկսի կորսնցնել իր հետաքրքրութիւնը` գնելէ եւ արագ թափով կարդալէ ետք տուեալ շարքի մը առաջին երկու գիրքերը, սակայն` յանկարծ դանդաղելով եւ ի վերջոյ չաւարտելով նոյն շարքին վերջին գիրքերուն ընթերցանութիւնը:

«Մեծ ճիգ կը թափենք` գիտնալու համար, թէ ճիշդ ե՛րբ մէկ կողմ կը նետուին որոշ տեսակի գիրքեր, եւ թէ` ինչպէս կարելի է գործակցիլ հրատարակիչներու հետ` կանխելու համար այս,- կ՛ըսէ Հիլթ:- Եթէ կարենանք օգնել հեղինակներու, որպէսզի ստեղծեն շատ աւելի լաւ գիրքեր, քան ինչ որ կը ստեղծեն այսօր, ապա բոլորս կը շահինք»:

Ի՛նչ Կը Շահին Հրատարակիչներ
Եւ
Հեղինակներ

Կարգ մը հեղինակներ կ՛ողջունեն այս հեռանկարը: Վիպագիր Սքոթ Թիւրօ կ՛ըսէ, թէ ինք երկար ժամանակէ ի վեր անհանգիստ կը զգայ ի տես հրատարակչական մարզին ձախողութեան` իր յաճախորդները ուսումնասիրելու մէջ: «Օր մը վիճեցայ հրատարակիչիս հետ: Երբ իրեն ըսի` «երկար ժամանակէ ի վեր գործերս կը հրատարակեմ հետդ, իսկ դուն տակաւին չես գիտեր, թէ ո՛վ կը գնէ գիրքերս», ան պատասխանեց. «Հրատարակչական մարզին մէջ ոչ ոք գիտէ,- կ՛ըսէ Թիւրօ, որ Ամերիկայի Գրագէտներու համադաշնակցութեան նախագահն է:- Եթէ կարելի է գիտնալ, որ գիրքս շատ երկար է եւ պէտք է կրճատեմ զայն, անձամբ ուրախ պիտի զգայի տեղեկանալով այս մասին»:

Ուրիշներ մտահոգութիւն կը յայտնեն, թէ տեղեկութեան վրայ հիմնուած մօտեցումը կրնայ խանգարել ստեղծագործական այն համարձակութիւնը, որ առիթ կու տայ գրական մեծ գործերու արտադրութեան: «Գիրք մը կրնայ արտառոց ըլլալ, կրնայ ըլլալ այնքան երկար, որքան որ պէտք է, իսկ ընթերցողը կապ պէտք չէ ունենայ այս բոլորին հետ,- կ՛ըսէ Ֆարրար, Սթրաուս էնտ Կիրու հրատարակչատան նախագահ Ճոնաթըն Կալասի:- Պիտի չկրճատենք «Պատերազմ եւ խաղաղութիւն»-ը, պարզապէս որովհետեւ կայ մէկը, որ չէ ամբողջացուցած անոր ընթերցումը»:

Հրատարակիչներ միայն նոր սկսած են մտածել ելեկտրոնային ընթերցանութեան վերաբերող տեղեկութիւններուն մատուցած ծառայութիւններուն մասին: Շատեր սկեպտիկ են եւ չեն կարծեր, թէ նման տեղեկութիւններու վերլուծումը կրնայ նպաստել հրատարակչական ճարտարարուեստին յաճախորդներ սիրաշահելու պայքարին, երբ մարդիկ հետզհետէ աւելի կը ներգրաւուին դէպի համակարգչային խաղերու եւ ընկերային հաղորդակցութեան կապերու աշխարհը: Սակայն, այնպիսի ժամանակներու, երբ աւանդական հրատարակիչներ կը կորսնցնեն իրենց դիրքը` Ամազոնի եւ Ափըլի նման հսկաներու դիմաց,  ելեկտրոնային ընթերցանութեան վերաբերող տեղեկութիւններու վերլուծումը կրնայ ընձեռել հետաքրքրական կարելիութիւններ:

Մասնաւորաբար Ամազոն առաւելութիւն մը կը վայելէ այս մարզին մէջ. անիկա միաժամանակ վաճառող է եւ` հրատարակիչ, ինչ որ այս ընկերութիւնը կը դնէ յաճախորդներու ընթերցանութեան սովորութիւնները ուսումնասիրելու եզակի դիրքին վրայ: Գաղտնիք չէ, թէ Ամազոն եւ թուային գիրքերու այլ վաճառականներ կ՛արձանագրեն եւ կը պահեն մանրամասն տեղեկութիւններ ընթերցողներու գնած եւ կարդացած գիրքերուն վերաբերեալ: Քինտըլ գործածողները կը ստորագրեն համաձայնագիր մը, որ այս ընկերութեան արտօնութիւն կու տայ տեղեկութիւններ հաւաքելու գիրք կարդացող այս գործիքէն, մինչեւ` վերջին էջը, զոր կը կարդայ անձ մը, նաեւ` գիրքի մը էջաթիւը պահող նշաններուն, ընդգծուած մասերուն, արձանագրուած նոթերուն եւ մտածումներուն մասին, որոնք կը պահուին գործիքին տեղեկութիւններու շտեմարանին մէջ:

Ամազոն կրնայ գիտնալ, թէ թուային գիրքերուն ո՛ր պարբերութիւնները ժողովրդականութիւն կը վայելեն ընթերցողներուն քով եւ այս տեղեկութիւններուն մէկ մասը կը հրապարակէ իր կայքէջին վրայ` իբրեւ իր գիրքերուն «ամէնէն աւելի լուսարձակի տակ առնուած պարբերութիւնները»: Ընթերցողներ թուային միջոցներով «լուսարձակի տակ կ՛առնեն» որոշ մասեր` կոճակ մը գործածելով Քինտըլի վրայ: Անոնք նաեւ կրնան տեսնել այն տողերը, զորս այլ ընթերցողներ լուսարձակի տակ առած են: Ամազոն կ՛ուսումնասիրէ այս ընտրութիւնները` գիտնալու համար, թէ ո՛ր տողերը ամէնէն աւելի կ՛ընդգծուին: Ցանկին գագաթը կը գրաւէ «Հանկըր կէյմզ» եռաբանութեան վերոնշեալ տողը: Անոր կը հետեւի «Փրայտ էնտ փրեճուտիս»-ի առաջին նախադասութիւնը:

«Ասիկա կը նկատենք Քինտըլի վրայ գիրք կարդացողներու հաւաքական իմաստութեան մէկ պատկերը», կ՛ըսէ Ամազոնի բանբեր Քինլի Փիրսոլ:

Ազատութեան Կաշկանդում

Անձնական ազատութեան պաշտպաններ կը վիճին, թէ ե-գիրք կարդացողները պէտք է պաշտպանուին ընդդէմ իրենց թուային ընթերցանութեան սովորութիւնները արձանագրելու երեւոյթին: «Ընկերային մտայնութիւն մը կայ, որ կ՛ըսէ, թէ ոչ ոք իրաւունք ունի գիտնալու` ի՛նչ կը կարդանք,- կ՛ըսէ սպառողներու իրաւունքներու եւ ազատութեան ջատագով Էլեքթրոնիք ֆրոնթիր ֆաունտէյշըն ոչ հասութաբեր կազմակերպութեան իրաւական բաժնի տնօրէն Սինտի Քոհն:- Ներկայիս որեւէ միջոց չկայ Ամազոնին ըսելու. «Կ՛ուզեմ գնել ձեր գիրքերը, սակայն չեմ ուզեր, որ գիտնաք, թէ ի՛նչ կը կարդամ ես»:

Ամազոն կը մերժէ բացատրել, թէ ինչպէ՛ս կը վերլուծէ եւ կ՛օգտագործէ Քինտըլի հաւաքած տեղեկութիւնները:

Էլեքթրոնիք ֆրոնթիր ֆաունտէյշըն կը փորձէ օրէնք մը սահմանել` արգիլելու համար թուային գիրքեր վաճառողներուն, որ անձի մը կարդալու սովորութիւններուն մասին տեղեկութիւններ տրամադրեն օրէնք կիրարկող մարմիններու` առանց արդարադատ ատեաններու հաւանութեան: Այս տարուան սկիզբը Քալիֆորնիոյ մէջ որդեգրուեցաւ «Ընթերցողներու անձնական ազատութեան օրէնքը», որ կը դժուարացնէ օրէնք կիրարկող մարմիններու հասողութիւնը յաճախորդներու ընթերցանութեան թուային տեղեկութիւններու արձանագրութեան: Այս նոր օրէնքին համաձայն, հարկ է ունենալ դատական ատեաններու կողմէ տրուած հրամանագիր մը` դիմելու համար թուային գիրքեր վաճառողներուն, որպէսզի կարելի ըլլայ գիտնալ, թէ անոնց յաճախորդները ի՛նչ գիրքեր փնտռած, գնած, կարդացած եւ ընդգծած են: Ամերիկայի քաղաքացիական ազատութիւններու միութիւնը եւ Էլեքթրոնիք ֆրոնթիր ֆաունտէյշըն, որոնք Կուկըլի եւ այլ կազմակերպութիւններու հետ գործակցած են այս օրէնքը հաստատելու համար, այժմ կը փորձեն նմանօրինակ օրէնքներ հաստատել նաեւ այլ նահանգներու մէջ:

Համացանցի ապահովութեան մասնագէտ եւ հեղինակ Պրուս Շնայըր մտահոգութիւն կը յայտնէ, թէ ընթերցողներ կրնան հեռու մնալ առողջապահութեան, սեռայնութեան եւ անվտանգութեան նման զգայուն հարցերու վերաբերող թուային գիրքերէն` վախնալով, որ իրենց կարդացած գիրքերուն մասին հաւաքուած տեղեկութիւնները կրնան օգտագործուիլ իրաւական մարմիններու կողմէ: «Շատ բաներ կը կարդանք եւ կ՛ուզենք, որ առանձին կարդանք», կ՛ըսէ Շնայըր:

Ի՛նչ Կը Մտածէ Ընթերցողը

Ֆորեսթըր ռիսըրչ ընկերութեան համաձայն, աշխարհի վրայ շուրջ 40 միլիոն հոգի կը կարդայ ե-գիրքեր: Միայն Միացեալ Նահանգներու մէջ կը գործածուին ե-գիրքեր կարդացող 65 միլիոն գործիքներ: 2012-ի առաջին չորս ամիսներուն Միացեալ Նահանգներու մէջ արձանագրուած է ե-գիրքերու 282 միլիոն տոլարի վաճառք. մինչդեռ տպագրուած գիրքերու վաճառքը հասած է 230 միլիոն տոլարի, ինչպէս վերջերս տեղեկագրած է Ամերիկայի հրատարակիչներու ընկերակցութիւնը:

Մինչ այդ, դէպի թուային գիրքեր անցումը ստեղծած է պայքար մը թուային գործիքներ արտադրող ընկերութիւններու միջեւ` օգտագործելու համար ե-գիրք կարդացող գործիքներու միջոցով հաւաքուած տեղեկութիւնները: Ե-գիրքեր կարդացող նոր գործիքներ, որոնք առիթ կու տան ընթերցողներուն գիրքեր պահելու թուային գրադարաններու մէջ եւ զանոնք կարդալու տարբեր գործիքներով, օժտուած են ընթերցողներուն սովորութիւններուն հետեւող ամէնէն կատարելագործուած սարքերով: Թուային ընթերցանութեան Քոփիա ընկերութիւնը, որ ունի 50 հազար բաժանորդ, կը հաւաքէ ժողովրդագրական եւ ընթերցանութեան յատուկ մանրամասն տեղեկութիւններ, ներառեալ` որոշ գիրքեր գնած անձերու տարիքին, սեռին, յաճախած դպրոցին մասին, ինչպէս նաեւ` անոնց գնած եւ կարդացած թուային գիրքերուն թիւին: Քոփիա կը միաձուլէ իր հաւաքած տեղեկութիւնները, որպէսզի ընթերցողները մնան անանուն, եւ զանոնք կը բաժնէ հրատարակիչներու հետ, երբ անոնք ներկայացնեն պահանջը:

Քոպօ կ՛արտադրէ թուային ընթերցանութեան գործիքներ եւ կը ղեկավարէ ե-գիրքերու սպասարկութիւն մը, որ կը տրամադրէ աւելի քան 2.5 միլիոն գիրքեր: Անոր սպասարկութիւնը կ՛օգտագործեն աւելի քան 8 միլիոն անձեր: Քոպօ վերջերս սկսած է քննել, թէ ընթերցողներ ո՛ր գիրքերը կը նախընտրեն եւ ո՛ր սեռերը: Ընկերութիւնը կ՛արձանագրէ որոշ գիրքերու ընթերցանութեան տրամադրուած ժամանակը եւ կը հետեւի, թէ մինչեւ ո՛ւր կը կարդացուին անոնք: Օրինակ, անիկա վերջերս ի յայտ բերած է, թէ ընթերցողներուն մեծամասնութիւնը երբ սկսած է կարդալ Ճորճ Ռ. Ռ. Մարթինի «Է տանս ուիտ տրակընզ» երեւակայական վէպը, անպայման աւարտած է զայն եւ միջին հաշուով զայն կարդացած է 20 ժամուան մէջ, ինչ որ համեմատաբար արագ է 1040 էջնոց վէպի մը համար:

Գիտե՛նք` ինչ կը կարդաք:

Կարգ մը հրատարակիչներ արդէն սկսած են շուկայ իջեցնել թուային տարբերակներ` նախքան թուղթի վրայ աւանդական գիրք մը հրատարակելը: Այս տարուան սկիզբը Սորսպուքս հրատարակչատունը, որ տարին շուրջ 250 գիրք կը հրատարակէ, սկսաւ փորձարկել համացանցի վրայ հրատարակութեան նոր ձեւ մը: Անիկա նախապէս համացանցի վրայ հրապարակած է շուրջ 6 գիրք. պատանի-երիտասարդներու յատուկ սիրային վէպեր եւ ոչ երեւակայական գործեր, եւ առիթ տուած է ընթերցողներու, որ հարցնեն հարցումներ, ներկայացնեն առաջարկներ: Նպատակը` ի վերջոյ ընթերցողներուն կարծիքները ներառել թուղթի վրայ տպագրուած տարբերակին մէջ:

Սքոլասթիք հրատարակչատունը, որ կը հրատարակէ պատանի-երիտասարդներու յատուկ ժողովրդականութիւն վայելող գիրքեր, ինչպէս` Հերի Փոթըրի եւ «Տը հանկըր կէյմզ»-ի շարքերը, ստեղծած է համացանցի վրայ կարծիքներ ստանալու եւ խաղեր խաղալու կեդրոններ, որոնք կապուած են իր հրապարակած «39 քլուզ» գիրքերու շարքին: Այս կեդրոնները գործածելու արտօնութիւն ստանալու համար իրենց անունը արձանագրած են շուրջ 1.9 միլիոն անձեր: Հրատարակչատունը այս կեդրոններուն միջոցով կրնայ գիտնալ, թէ գիրքին ո՛ր տողերը եւ տիպարները ամէնէն աւելի կը տպաւորեն երիտասարդ ընթերցողները: Սքոլասթիքի հրատարակիչը եւ խմբագրական բաժնի պատասխանատուն` Տէյվիտ Լեւիթըն կ՛ըսէ, թէ համացանցի վրայ ընթերցողներուն հակազդեցութիւնները ձեւաւորած են «39 քլուզ»-ի շարքը եւ իրենց ներդրումը ունեցած` անոր համաշխարհային ընկալումին մէջ: Թուղթի վրայ տպուած այս շարքէն վաճառուած է աւելի քան 15 միլիոն օրինակ:

«Հազուադէպօրէն կարելի է գիտնալ, թէ ի՛նչ կը մտածէ ընթերցողը,- կ՛ըսէ ան:- Տպուած գիրքի պարագային կարելի չէ վերլուծական գաղափար մը կազմել: Կարելի չէ գիտնալ, թէ ո՛ր էջերուն ծայրերը կը ծալուին»:

Ընթերցողը Կը Մասնակցի Գրելու
Գործընթացին

Սակաւաթիւ հրատարակիչներ այս փորձարկութիւնը նոյնքան առաջ տարած են, որքան` Քոլիլոքի. թուային գիրքերու հրատարակչատուն մը, որ հիմնուած է այս տարուան սկիզբը` Ուէյն Լիւ անունով համակարգչային գիտութիւններու մասնագէտի մը կողմէ, որ նախապէս աշխատած է Կուկըլի մէջ` իբրեւ ճարտարագէտ եւ Լիզա Պութըրֆորտ անունով դրամատէր շահարկողի մը, որ նախապէս կը գլխաւորէր համակարգչային խաղերու հակազդեցութիւնները վերլուծող «Թուֆիշ» ընկերութիւնը:

Քոլիլոքիի թուային գիրքերը, որոնք տրամադրելի են Քինտըլի, Նուքի եւ Անտրոյտի վրայ, ընթերցողին կ՛ըսեն. «Ընտրէ՛ այն արկածախնդրութիւնը, որ կը փափաքիս»: Այսինքն անոնք առիթ կու տան ընթերցողին` որոշելու տիպարներուն բնոյթը եւ դիպաշարը: Ընկերութեան ճարտարագէտները կը հաւաքեն ընթերցողներուն կատարած ընտրութիւնները, կը միաձուլեն զանոնք եւ կ՛ուղարկեն հեղինակներուն, որոնք զանոնք կ՛օգտագործեն իրենց յաջորդ գիրքերուն մէջ` արտացոլելու համար ժողովրդականութիւն վայելող նախընտրութիւններ:

«Կը տեսնենք, թէ տեղեկութիւններն ու անոնց վերլուծումը ինչպէ՛ս յեղաշրջած են որոշ ճարտարարուեստներ, ինչպէս` թուային շարժական գործիքներ եւ թուային խաղեր,- կ՛ըսէ Լիւ:- Ընթերցանութեան պարագային, տակաւին չունինք ընթերցողներու կարդալու գործընթացին վերաբերող անհրաժեշտ տեղեկութիւնները, հետեւաբար փափաքեցանք հաստատել հակազդեցութիւններու այնպիսի դրութիւն մը, որ ցարդ գոյութիւն չունէր հեղինակներու եւ ընթերցողներու միջեւ»:

Քոլիլոքի պաշտօնի կոչած է 6 խմբագիրներ եւ 5 արհեստագէտներ, ապա սկսած է ընդունիլ տարբեր հեղինակներու գործակցութիւնը` վիպերգական, ոչ երեւակայական, պատանի-եիտասարդներու, երեւակայական եւ ցանկայարոյց գրականութեան սեռերուն մէջ: Այս տարուան յունուարէն ի վեր ընկերութիւնը հրապարակած է 8 գիրք: Զանոնք գնողներուն 90 առ հարիւրը կ՛աւարտէ գիրքի մը ընթերցումը եւ 67 առ հարիւրը դարձեալ կը կարդայ զայն: Ընթերցողներ կրնան որոշել, թէ հերոսը պէտք է կախարդութի՞ւն գործածէ, թէ ոստիկանութեան հետ գործակցի` լուծելու համար ոճիրի մը գաղտնիքը: Անոնք կրնան փոփոխութեան ենթարկել տիպարի մը արտաքին երեւոյթը կամ ստեղծել սիրային աւելի բուռն տեսարան մը: Քոլիլոքիի հրապարակած մէկ տեղեկագիրին համաձայն, ընթերցողներուն երեւակայութեան մէջ կատարեալ տղամարդը 30-ական տարիքի է, կը խօսի եւրոպական շեշտով, ունի սեւ մազեր եւ կանաչ աչքեր:

Թաունա Ֆենսքի «Կեթինկ տամփտ» վէպը կը պատմէ երիտասարդ կնոջ մը մասին, որ կը ստիպուի աշխատիլ աղբակոյտերու մէջ, կորսնցնելէ ետք բարձրաստիճան պաշտօն մը` իր ապրած քաղաքին հանրային յարաբերութիւններու գրասենեակին մէջ: Ընթերցողներ կրնան որոշել, թէ ան ինչպիսի՛ թեկնածու մը պէտք է ընտրէ իբրեւ սիրահար: Անոնց 53.3 առ հարիւրը ընտրած է Քոլինը (Հիւկ Կրանթի տիպարով անձ մը), 16.8 առ հարիւրը ընտրած է Փիթը. վայելուչ, սակայն անհասանելի պաշտօնակից մը, եւ 39.7 առ հարիւրը նախընտրած է Տանիէլը. հերոսուհիին հեռացած բարեկամը:

Ֆենսք սկիզբը ծրագրած է ձերբազատիլ Տանիէլէն եւ զայն ուղարկել բանտ` ի վերջոյ զայն դուրս ձգելու համար վէպերու շարքէն: Սակայն վիճակագրական արդիւնքները տեսնելէ ետք ան մտածած է, թէ 29.7 առ հարիւրի համեմատութիւն մը շատ մեծ էր` անտեսելու համար:

«Հետեւաբար առաւելաբար խմբագիրը կամ հրատարակիչն է, որ կ՛ըսէ, թէ ի՛նչ կը պահանջէ ընթերցողը: Սակայն ընթերցողը մաս կը կազմէ այս բոլորին,- կ՛ըսէ 37 տարեկան գրագիտուհին: – Միշտ հարց տուած եմ, թէ արդեօք այն անձը, որ գնեց գիրքս, արդեօք մէկ կո՞ղմ նետեց զայն երեք էջ կարդալէ ետք: Այժմ գիտեմ, թէ մարդիկ կը գնեն զայն եւ կը կարդան մէկ շաբաթուան մէջ»:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )