Սուրիահայութիւնը Սփիւռքին Համար

ՌԱԶՄԻԿ ՇԻՐԻՆԵԱՆ

Հայ անհատը քաղաքականացման իր լաւագոյն ու ամէնէն յառաջդիմական միջավայրը գտած է սփիւռքի հայրենամերձ գաղութներուն մէջ: Այդ գաղութները ցարդ եղած են քաղաքական մեր մտածողութեան ու զարգացումի միակ հնոցները: Հոն, օրինակի համար, գաղափարական բախումները լայն դաշտ բացած են քաղաքական կենսունակութեան եւ գիտակցութեան մեր զարգացումին, նոյնիսկ դաշնակցական միտքի անկախութիւնը այդ միջավայրին մէջ «հակադաշնակցական» ըլլալու ուժականութեամբ հարստացած է: Դժբախտաբար Արեւմուտքի քաղաքական մեր մտածողութիւնը տակաւին չէ գտած ուժականութեան այս գաղտնիքը: Նախ` որովհետեւ միջպետական յարաբերութիւններու սահմանափակումներէն անդին չենք կրցած անցնիլ քաղաքական մեր տրամաբանութեան մէջ, ապա նաեւ` դիւանագիտական մեկնաբանութիւններով միայն սահմանած ու արժեւորած ենք հայուն քաղաքական գործը:

Միջին Արեւելքի ուժական եւ սփիւռքի հիմնական խարիսխներէն է սուրիահայ գաղութը: Հայերէն խօսող, հայերէն մտածող եւ հայերէն արտադրող սփիւռքի վերջին պատուարը` սուրիահայ գաղութը, սփիւռքի հիմնական բաղկացուցիչ մասնիկն է` իր կազմակերպական եւ քաղաքականացման կեանքով: Իր ընթացիկ առօրեայով իսկ սուրիահայութիւնը կ՛երաշխաւորէ սփիւռքի քաղաքական գոյութիւնը, որովհետեւ այդ գոյութիւնը ներքին պատկանելիութեան հարց է եւ քաղաքական զարգացման բնական ընթացք կը ճշդէ սփիւռքին համար: Աւելի դիպուկ խօսքով` հայրենամերձ մեր գաղութները քաղաքականացման կեդրոններ են, չըսելու համար` կեթոներ, ուր հայ անհատը իր քաղաքական կեանքը շաղկապած է իր առօրեային: Մնացածը` Արեւմուտքէն եկող դիւանագիտութիւն է եւ շատ ալ կապ չունի քաղաքականացման գործին հետ:

Այս մեկնակէտով պէտք է քննել սուրիահայ գաղութին արժէքը եւ անոր ներկայ տագնապը: Այդ տագնապը դիմագրաւելու համար անհրաժեշտ է մարդկային ու նիւթական մեր բոլոր միջոցները գործածել, որպէսզի կարենանք պահել սփիւռքի քաղաքական կառուցուածքին հիմնական այս խարիսխը: Ու անդրադառնալ նաեւ այն իրականութեան, թէ` «Սուրիոյ մէջ հաստատուած հայերը Սուրիոյ քաղաքացիներ են ու կը շարունակեն մնալ կապուած Սուրիոյ` տէր կանգնելով իրենց պարտաւորութիւններուն ու իրաւունքներուն», ինչպէս Արամ Ա. վեհափառը յայտարարած է իր պատգամներէն մէկուն մէջ: Սուրիահայութեան քաղաքականացումը, վերջին հաշուով, տեղայնական ուժգնութիւն է, գոյատեւում է, որ պէտք չէ շփոթել սփիւռքի դիւանագիտական յարաբերութիւններուն հետ:

Սփիւռքի բազմաւորութիւնը, բազմակառոյց իրավիճակը (աւելի ճիշդ է ըսել` բազմակազմակերպուած գոյութիւնը, որովհետեւ սփիւռքը ինքնին հաստատուած կառոյց մըն է արդէն իր բազմակազմակերպուածութեամբ), ինչպէս նաեւ իր ներքին յարաբերութիւնները եւ մանաւանդ Սուրիոյ նման հայրենամերձ գաղութներու ներամփոփ քաղաքական ուժականութիւնը յատուկ երեւոյթ կու տան անոր ազգային գոյութեան եւ անդրպետական իրավիճակին:

Տեղին է աւելցնել, որ սփիւռքի ներկայ վիճակը կարելի չէ բարելաւել կառուցային տարբեր դասաւորումով մը, որովհետեւ դիւանագիտական հաշիւներով չի կառուցուիր սփիւռքը, կամ կարելի չէ արտաքին յարաբերութիւններու մտահոգութիւններէն մեկնած` փորձել ներքին կառուցողական միտքեր եւ տրամաբանութիւն յառաջացնել: Սփիւռքի իրականութիւնը կարելի է արժեւորել միայն իր ներքին բաղկացուցիչ մասնիկներով: Յաճախ կը լսենք, օրինակ, սփիւռքին համար ներկայացուցչական մարմին մը յառաջացնելու գաղափարը: Հոս արդէն կը գործէ նուիրապետական տրամաբանութիւնը, կամ` այն ենթադրութիւնը, որ հայը աւելի կազմակերպուած ու աւելի իրաւական երեւոյթ պիտի առնէ կեդրոնաձիգ կառոյցով: Կայ նաեւ այն առարկութիւնը, թէ աւանդական կուսակցութիւնները (արդէն քաղաքական տհասութիւն մը կայ «աւանդական կուսակցութիւններ» դրուածքին մէջ) հինցած եւ դասական գործելաձեւով անկարող են արձագանգելու երիտասարդական եւ քաղաքացիական արդի պահանջներուն:

Ամէնէն կարեւորը` մտածողութեան մեր տարածքին մէջ նախ ճանչնալն է հայկական սփիւռքի` իբրեւ սփիւռք ինքզինք կազմակերպելու կարողութիւնը: Այս մտածողութեան մէջ պատրանք է պատկերացնել այսպէս կոչուած ժողովրդավար ընտրութիւններով ներկայացուցչական մարմին մը սփիւռքին համար: Մեր քաղաքական ներկայ դրուածքը նախ կը թելադրէ, որ սփիւռքը, իբրեւ ոչ երկիր համակարգ, չի կրնար յենիլ անհատներու վրայ` իբրեւ քուէարկող բաղկացուցիչ մասնիկները իր հաւաքականութեան, եւ ոչ ալ նուիրապետական է իր կառուցուածքով: Այլ խօսքով, գաղութներու եւ կազմակերպութիւններու այսպէս կոչուած քաղաքական նուազագոյն միաւորներէն անդին, հայ անհատը քուէ տուող բաղկացուցիչ մասնիկը չէ սփիւռքին:

Սփիւռքի ներկայ բազմաթիւ եւ բազմատեսակ փոփոխութիւններուն մէջ կարեւոր է անդրադառնալ այն բանին, որ կազմակերպութիւնները, յատկապէս` կուսակցութիւնները, աւանդութիւններ ունին եւ այդ աւանդութիւններու ուժականութիւնը լաւագոյն երաշխիքն է դիմագրաւելու համար փոփոխութիւններու մարտահրաւէրը:

Սփիւռքի բազմաւորութիւնը, բազմակազմակերպուածութիւնը ինքնին բնական դասաւորում են` իր գոյութիւնը երաշխաւորող: Գաղութներու եւ կազմակերպութիւններու բազմազանութիւնը, ինչպէս նաեւ անոնց հորիզոնական եւ ներքին յարաբերութիւնները կառուցային իմաստ ունին եւ կը պահեն սփիւռքին ուժական դիմագիծը:

Այս կառոյցին մէջ սուրիահայ գաղութը` իր ներքին ուժականութեամբ, քաղաքական հիմնական բաղկացուցիչներէն է ամբողջ սփիւռքին, եւ հետեւաբար, Հրանդ Մարգարեանի եզրակացութեամբ` սուրիահայ «գաղութը պէտք է գոյատեւի, գաղութը պէտք է չկորցնի իր կենսունակութիւնը եւ սա կարծեմ, թէ հիմնական հարց է»:

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )