«Ազդակ»` Ութսունհինգ Տարիներու Ծառայութեան Ընդմէջէն. Հայ Ճեմարանի Առաջին Ութ Ջահակիրները

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Հայ Ճեմարանը

Համազգայինի Պէյրութի Հայ Ճեմարանը իր հիմնադրութեան վեցերորդ տարին` 1935-ին, տուաւ իր առաջին ութ շրջանաւարտները: «Ազդակ»-ի մէջ օրին մանրամասն թղթակցութեամբ ներկայացուած է Ճեմարանի առաքելութիւնը, աշակերտական եւ ուսուցչական կազմը, կրթական կեանքին առնչուող մանրամասնութիւններ, գիշերօթիկները, նաեւ` դպրոցական խաղերն ու մարմնամարզը, աշակերտական ներկայացումներն ու դասախօսութիւնները, «Ջահակիր» օրիորդներու միութիւնը, ճեմարանականներու ընկերային ոգին, ինչպէս նաեւ դպրոցին տնտեսական վիճակը:

26 յունիս 1935-ին, «Հայ Ճեմարանի առաջին ջահակիրները» խորագիրով թղթակցութեամբ «Ազդակ» կը գրէ.

«Յունիս 23, կիրակի կէսօրէ վերջ տեղի ունեցաւ Պէյրութի Հայ Ճեմարանի ամավերջի հանդէսը, Ճեմարանի սրահին մէջ: Հրաւիրուած էին «Համազգային» ընկերութեան անդամներն ու ճեմարանական ուսանողներու ծնողները կամ մօտիկ ազգականները. ժամը հինգն էր արդէն, երբ հրաւիրեալներու խուռն բազմութիւն մը լեցուցած էր Ճեմարանի սրահն ու յարակից դասարանները:

Հանդէսը սկսելուն պէս սրահ հրաւիրուեցան նաեւ այս տարուայ ճեմարանական ութը աւարտականները կապոյտ համազգեստով եւ ողջունուեցան հանդիսականներու բուռն ծափերով, յետոյ գացին եւ նստեցան բեմի մէկ կողմը շարուած իրենց յատուկ աթոռներուն վրայ:

Լեւոն Շանթ

Ճեմարանի աշակերտական երգչախումբը երգեց «Մեր հայրենիքը»-ը, որը ունկնդրուեցաւ յոտնկայս, որմէ վերջ բեմ եկաւ Ճեմարանի վարիչներէն` պրն. Լեւոն Շանթ, որ կարդաց մանրամասն եւ խիստ խնամուած հաշուեկշիռ մը, ուր քննութեան ենթարկուած է Ճեմարանի տնտեսական եւ ուսումնական այս տարուայ վիճակը:

Ուսումնական մասին մէջ վեր էին առնուած աշակերտներու դպրոցական աշխատանքները եւ այդ առթիւ տրուեցան ամէն մէկ դասարանի աշակերտներուն ուսումնական կարողութեան աստիճանաւորումները: Այս մասին մէջ քննուած էին նաեւ աշակերտներու կարգապահութիւնը, ուշացումները, խաղերը, Ճեմարանի Ուսուցչական կազմը եւ ամէն ուսուցչի աւանդած նիւթը:

Տեղեկագրի տնտեսական մասին մէջ քննութեան առնուած էր Ճեմարանի նիւթական ելքն ու մուտքը: Մուտքին հիմնական մասը հայթայթած էին աշակերտական թոշակները: «Համազգային» ընկերութեան, Հայ Կարմիր Խաչի տարեկան նպաստները, այլեւ զանազան ընկերակցութիւններու եւ հայրենակցական միութիւններու տուած գումարները` որպէս իրենց սաներու ուսման փոխարժէք:

Ելքի հաշուին մէջ կը մտնէին ուսուցիչներու ռոճիկները, Ճեմարանի շէնքին վարձքը, ջուր, ելեկտրականութիւն եւ գիշերօթիկներու սննդական ծախքերը: Տեղեկագրէն կ՛երեւար, թէ Ճեմարանը այս տարի բաց չէ ունեցած, եթէ վճարուած համարենք գանձուելիք պարտքերը, եւ ամէն ուսուցիչ կանոնաւորապէս ստացած է իր ամսաթոշակը:

Տեղեկագրի վերջին մասին մէջ քննուած էր այս տարուայ աւարտականներուն աշխատանքի ընդհանուր պատկերը, վերջին քննութեան ամէն մէկուն ուսումնական միջինը, եւ իւրաքանչիւրին աւանդած դասը:

Աւարտական են`

Գրական ճիւղէն

Մուշեղ Իշխան

Գառնիկ Բանեան, Մանուկ Տէօվլէթեան, Կարապետ Թաթուլեան, Փիլիպոս Դարձակեան, Մուշեղ Ճէնտէրէճեան:

Գիտական ճիւղէն
Գառնիկ Թօփալեան, Հրանդ Մուրատեան, Գուրգէն Խանճեան:

Այս ութը աւարտականներէն զատ գիտական ճիւղէն աւարտական մը եւս կայ, որը սակայն կարգ մը պատճառներով չէր կրցած իր Բ. լսարանի վերջին քննութիւնները տալ. այս պակաս մնացած քննութիւնները ան պիտի տայ աշնան եւ ստանայ իր վկայականը, որով իսկապէս այս տարի Ճեմարանը կ՛ունենայ ինը աւարտական:

Աւարտելով տեղեկագրի ընթերցումը` պրն. Շանթ Ճեմարանի ուսուցչական կազմին կողմէ շնորհաւորեց աւարտականները եւ աւելցուց, որ իր կողմէ տալիք որեւէ վերջին խօսք չունէր իրենց, մինչեւ հիմա արդէն պէտք եղածը տրուած համարելով:

Հինգ վայրկեան դադարէ մը յետոյ բուռն ծափերու մէջ բեմ եկաւ Ճեմարանի միւս վարիչը` պրն. Նիկոլ Աղբալեան, որ նախ պարզեց, թէ Ճեմարանը աշխարհիկ մէկ հաստատութիւն է եւ «Համազգային»-ն ու Կ. Խաչը, որոնք հիմնած են կամ կ՛օժանդակեն այս հաստատութեան նոյնպէս աշխարհիկ ընկերութիւններ են, որով, ըսաւ ան ասկից դուրս եկող ուսանողներն ալ պիտի ըլլան աշխարհիկ ու նուիրուին հայոց հանրային գործերուն:

Իր խօսքը աւարտականներուն ուղղելով պրն. Աղբալեան ըսաւ, թէ դուք պէտք է դառնաք հայոց մշակոյթի պահողները եւ ամէն տեղ նուիրումի գերակշռութիւնը պէտք է տաք հանրայինին, եւ որքան որ դուք կը դառնաք հանրային ու նուիրուող մարդիկ այնքան եւ այս հաստատութեան վարկն ու արժէքը կը բարձրանայ հանրութեան աչքին եւ կը շեշտուի անոր օգուտը: Եւ ինչպէս Նազովրեցի վարդապետը` օրինակ բերելով, պրն. Աղբալեան ըսաւ աւարտականներուն. Գացէ՛ք քարոզեցէ՛ք հեթանոսաց, եւ աւելցուց որ մենք ալ մեր մէջ շատ մը հեթանոսներ ունինք: Յաջողութեան ջերմ մաղթանքներով պրն. Աղբալեան վերջացուց իր խօսքերը:

Ասոնցմէ յետոյ տեղի ունեցաւ Ճեմարանի աշակերտական ձեռագործներու վիճակահանութիւնը: Վիճակահանութեան դրուած 150 կտոր ձեռագործներու մէջ կան շատ արժէքաւոր եւ նուրբ գործեր, որոնք հիւսող աշակերտուհիները արժանի են անկեղծ գնահատանքի»:

***

Յաջորդ օր, 27 յունիսին, «Հայ Ճեմարանի տարեկան տեղեկագիրը 1934-1935 տարեշրջանին» խորագրով տեղեկատուութեամբ «Ազդակ» կը գրէ.

«Ա.- Աշակերտութեան Կազմը

Հայ Ճեմարանի հիմնարկութեան այս վեցերորդ տարեշրջանին` Ճեմարանն ունէր երկու պատրաստական կարգեր, որոնք կը համապատասխանեն նախակրթարաններու երրորդ եւ չորրորդ տարիներուն, բայց յարմարցուած են միւս վարժարաններէն եկող աշակերտներու զանազան թերիները լրացնելու եւ մեր դասարաններուն նախապատրաստելու համար: Ճեմարանն ունէր իր հիմնական չորս դասարանները, որոնք կը համապատասխանեն բարձր ու բարձրագոյն նախակրթարաններուն. եւ ունէր իր երեք լսարանները, որոնք միջնակարգ կրթութեան վերին երեք տարիները կը ներկայացնեն: Ուրեմն ընդամէնը ինը կարգ:

Այս տարեշրջանին աշակերտութեան թիւը եղած է 94, որուն 20-ը աղջիկ, 74-ը տղայ: 94-էն 20 հոգին կը կազմեն մեր երեք լսարանները, մնացած 74-ը բաժնուած էին 7 կարգերու վրայ:

Բ.- Ուսուցչական Կազմը

Նիկոլ Աղբալեան

Հայ Ճեմարանի այս տարուան ուսուցչական մարմինը կազմուած էր 13 ուսուցիչներէ, որոնցմէ ութը հոգի համալսարանական են, երեք հոգի միջնակարգ կրթութիւնը լրացուցած եւ երկու հոգի նախակրթարանական պատրաստութեամբ: Այդ ուսուցիչներն են Նիկոլ Աղբալեան, որ կ՛աւանդէր հայոց պատմութիւն, գրաբար լեզու, հայ գրականութեան պատմութիւն եւ տրամաբանութիւն: Այլ եւ կը վարէր լսարանցիներու գրական բաժնի գրական գործնական աշխատանքները:

2.- Գառնիկ Գիւզալեան, որ կ՛աւանդէր աշխարհագրութիւն, ընդհանուր պատմութիւն, մերձաւոր արեւելքի ու Հայաստանի հիւսուած պատմութիւնը: Այլ եւ կը վարէր լսարանցիներու գրական բաժնի պատմական գործնական աշխատանքները: Ընկեր Գիւզալեան վարիչն է նաեւ գիշերօթիկներու բաժնին:

3.- Տիկին Գոհար Յովհաննէսեան, որ կ՛աւանդէր բնական պատմութիւն ու թուաբանութիւն, եւ ընդհանուր հսկիչն է մեր երկսեռ աշակերտութեան:

4.- Եդուարդ Խնտամեան, որ կ՛աւանդէր անգլերէն լեզու, այլ եւ երգ ու մարմնամարզ փոքր կարգերուն:

5.- Սուրէն Շանթ, որ կ՛աւանդէր ֆրանսերէն լեզու, այլ եւ կենդանաբանութիւն ու բնախօսութիւն ֆրանսերէն լեզուով:

6.- Գեղամ Երամեան, որ կ՛աւանդէր թուաբանութիւն, մաթեմատիկ, բնագիտութիւն ու բնալուծութիւն, վերի կարգերուն մէջ ֆրանսերէն լեզուով:

7.- Ռընէ Մերժէ, որ կ՛աւանդէր ֆրանսերէն լեզու եւ ֆրանսական գրականութիւն, ընդհանուր պատմութիւն եւ մեծ պետութիւններու աշխարհագրութիւնը ֆրանսերէն լեզուով:

8.- Նասիպ Շեհապ, կ՛աւանդէր արաբերէն:

9.- Օրիորդ Մարի Պօղոսեան, որ կ՛աւանդէր ֆրանսերէն, պատրաստականի աշակերտներուն, այլ եւ ֆրանսերէն լեզուով իրագիտութեան ու թուաբանութեան դասեր, իբրեւ լեզուի մարզանք:

10.- Օրիորդ Հերմինէ Ուրֆալեան, որ կ՛աւանդէր ֆրանսերէն պատրաստականի աշակերտներուն, այլ եւ թուաբանութիւն ֆրանսերէնի համար եւ նկարչութիւն պզտիկներուն:

11.- Տիկին Մարի Փեշտիմալճեան, կ՛աւանդէր ձեռագործ աղջիկներուն:

12.- Պարոն Մարտիրոս Ալթունեան, քաղաքիս յայտնի ճարտարապետը, սիրով յանձն առաւ շաբաթական ժամ մը նկարչութիւն աւանդել Ճեմարանիս աշակերտներէն ցանկացողներուն: Պարտք ունիմ հոս հրապարակաւ խորին շնորհակալութիւնս յայտնելու:

13.- Լեւոն Շանթ, կ՛աւանդէր հայերէն աշխարհաբար, հոգեբանութիւն եւ մանկավարժութիւն»:

***

28 յունիս 1935-ին, «Հայ Ճեմարանի տարեկան տեղեկագիր»-ի տեղեկատուութեան երկրորդ բաժինով «Ազդակ» կը գրէ.

«Գ.- Աշակերտներուն Յառաջդիմութիւնը

Մեր աշակերտութեան ընդունակութիւնն ու կարողութիւնը յստակ կերպով կշռել կարողանալու համար կը գործածեմ 4 աստիճան. այն աշակերտը, որուն բոլոր կիսամեայ առարկաներուն նիշերուն միջին թիւը 6-էն պակաս է` կ՛անուանեմ տկար, 6-էն մինչեւ 7-ը կամ քիչ մը աւելին կ՛անուանեմ բաւարար, ութի մօտերէն մինչեւ 9-ի մօտերը կ՛անուանեմ շատ լաւ, իսկ 9-էն վեր միջին թիւ ունեցողները կ՛անուանեմ ուԺեղ:

Այս հաշուով Ճեմարանի 93 աշակերտի վրայ մենք ունեցած ենք 5 տկար, 31 բաւարար, 34 շատ լաւ, 23 ուժեղ: Մեր աշակերտութեան մէջ միայն 5 հոգի կար, որ տկար էր այս տարի. ատոնք, ի հարկէ դասարանը կը մնան եւ մէկ-երկուքը երեւի կը հեռանան:

Մեր աշակերտութեան մէկ երրորդը բաւարար է, իսկ երկու երրորդը կամ շատ լաւ կամ ուժեղ: Միայն ուժեղներն առանձին առած աշակերտութեան ուղիղ մէկ չորրորդը կը կազմեն. ասոնք թիւեր են, որ պատիւ կը բերեն հայ ժողովրդին:

Գ.- Ներքին Կեանք

Պէյրութ

Ինչ կը վերաբերի կարգապահութեան` Ճեմարանի վարչութիւնը դժգոհութեան մասնաւոր պատճառ մը չունի: Ճեմարանի կեանքը կ՛ընթանայ իր հանգիստ ու կանոնաւոր ընթացքով. այս տարի կարծես քիչ մը աւելի շեշտուած էր այդ հանգիստն ու մեղմութիւնը:

Առողջապահութիւն

Առողջապահական տեսակէտէն այս տարի մասամբ չկարողացանք, մասամբ պէտքը չշեշտուեցաւ, ընդհանուր դպրոցական առողջապահական քննութեան ենթարկելու աշակերտութիւնը. մտադիր ենք այդ քննութիւնը կատարել տալ յառաջիկայ աշնան: Հիւանդութեան ծանր դէպքեր բարեբախտաբար չենք ունեցած ո՛չ գիշերօթիկներու, ոչ ալ երթեւեկներու մէջ: Բայց մէկ-երկու լուրջ եւ մանաւանդ երկարատեւ հիւանդութեան դէպքեր պատահեցան, իսկ մանր-մունր, ինչպէս ամէն ժամանակ:

Հոս ես իմ պարտքս կը համարեմ խորին շնորհակալութիւնս յայտնելու բժիշկ Վահրամ Փոթուքեանին, որ արդէն Ճեմարանիս իրաւական տնօրէնն է եւ միշտ սիրով խնամած է դպրոցի անունով իրեն ղրկուած աշակերտները եւ եկած է ինքը Ճեմարան մէկ-երկու կարեւոր պարագաներուն:

Գիշերօթիկներ

Գիշերօթիկներուն թիւն այս տարի 13 էր. վեց հոգի Կարմիր խաչի սաները, 2 հոգի Տարօն Տուրուբերան հայրենակցական միութեան պահած սաները, հինգ հոգի ալ ինքնավճար: Գիշերօթիկներուն կեանքը հոսած է անդորր ու բնականոն: Կանոնաւոր ու յարատեւ աշխատանքի վարժուելու տեսակէտէն անփոխարինելի է գիշերօթիկի կեանքը, ինչպէս մեր տղոց վրայ փորձով կը տեսնենք:

Խաղեր Եւ Մարմնամարզ

Գալով ազատ օդի խաղերուն, մարմնամարզ ունին միայն վարի կարգերը եւ միայն տղաքը: Մեծերը իրենք կազմակերպած էին երկու ֆութպոլի խումբ Եդուարդ Խնտամեանի հսկողութեան տակ եւ շաբաթը մէկ-մէկ անգամ կ՛երթային ՀՄԸՄ-ի դաշտը խաղալու: Ունէինք նաեւ պասքեթպոլի խումբեր»:

***

Իսկ 29 յունիս 1935-ին, «Հայ Ճեմարանի տարեկան տեղեկագիր»-ի տեղեկատուութեան երրորդ բաժինով «Ազդակ» կը գրէ.

«Աշակերտական Ներկայացումներ
Եւ
Դասախօսութիւններ

Այս տարի Ճեմարանի աշակերտները իրենք կազմակերպեցին, ուսուցչական մարմնի վերին հսկողութեան տակ, թատերական ներկայացումներ Ծնունդի եւ Բարեկենդանի արձակուրդներուն. խաղացին Արփիար Արփիարեանի «Ազգային բարերարները» եւ Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկանները»:

Այդպէս ալ մեր վերին հինգ կարգերը, «մեծերը» ինչպէս մենք կ՛ըսենք, մեր լսարանցիներու նախաձեռնութեամբ եւ Գառնիկ Գիւզալեանի ղեկավարութեամբ կազմակերպեցին աշակերտական դասախօսութիւններու կանոնաւոր շարք մը:

«Ջահակիր» Օրիորդներու Միութիւնը

Ասոր նման աշխատանք մըն է, որ կը տանի «Ջահակիր» օրիորդներուն միութիւնը, որը զուտ աշակերտական չէ անշուշտ, բայց ճեմարանական է ըստ էութեան, քանի որ իր ձեռնարկները, վարողները եւ անդամներու մեծագոյն մասը կամ Ճեմարանի արդի աշակերտուհիներէն է, կամ մեր նախորդ աշակերտուհիներէն: Օրիորդները կը հաւաքուին կիրակի առտուները Ճեմարան ծիծեռնակի աղմուկով, ուր կ՛ունենան իրենց խորհրդակցութիւնները, իրենց ընթերցումներն ու դասախօսութիւնները: Ձմեռը կազմակերպեցին գրական-թատերական ճաշակաւոր երեկոյթ մը: Ունէին իրենց պասքեթպոլի խումբը ու կը խաղային մեր բակին մէջ հինգշաբթի օրերը: Իրենց աշխատանքով ու ներկայացումով ձեռք բերած գումարէն անոնք բաժին են հանած Հայ Ճեմարանի աշակերտներէն աղջկան մը եւ տղու մը. վճարած են այդ երկուքին ճաշին դրամը մեր գիշերօթիկներուն հետ սեղանակից ըլլալու հնարաւորութիւնը տալով անոնց: Բազմակողմանի աղուոր գործ մը, ինչպէս որ կը տեսնէք»:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )