Արուեստի Մշխարհէն. Հակառակ Բարի Նպատակներու` Որմանկար Մը Փճացած Է

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Փշեպսակով Յիսուսի որմանկարին երեք տարբերակները. ձախէն աջ` 19-րդ դարու գեղանկարիչ Էլիաս Կարսիա Մարթինեզի բնօրինակը, որմանկարին վատթարացած տարբերակը, Սեսիլիա Խիմենեզի վերանորոգած տարբերակը:

ԽՆԴՐՈՅ ԱՌԱՐԿԱՅ Է 100 ՏԱՐՈՒԱՆ ՈՐՄԱՆԿԱՐ ՄԸ, ՈՐ ԿԸ ՊԱՏԿԱՆԻ ՈՉ ԱՆՈՒԱՆԻ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏԻ ՄԸ: ԱՆԻԿԱ ԿԸ ՓՃԱՆԱՐ ՍՊԱՆԻՈՅ ՀԻՒՍԻՍ-ԱՐԵՒԵԼԵԱՆ ՄԷԿ ԳԻՒՂԻՆ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ԽՈՆԱՒ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՆ ՄԷՋ, ԵՒ ԶԱՅՆ ՊԱՀՊԱՆԵԼՈՒ ՈՉ ՄԷԿ ԱՇԽԱՏԱՆՔ ԿԸ ՏԱՐՈՒԷՐ: ՎԵՐՋԵՐՍ ՇԱՏԵՐ ԿԱՐԾԵՑԻՆ, ԹԷ ԲԱՐԲԱՐՈՍ ԱՐԱՐՔ ՄԸ ԳՈՐԾՈՒԱԾ ԷՐ ՈՐՄԱՆԿԱՐԻՆ ԴԷՄ: ՍԱԿԱՅՆ ՇՈՒՏՈՎ Ի ՅԱՅՏ ԵԿԱՒ, ԹԷ 80-ԱՄԵԱՅ ԿԻՆ ՄԸ ՈՐՈՇԱԾ ԷՐ ՓՐԿԵԼ ԶԱՅՆ: ԱՅԺՄ ԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԿԸ ՄՏԱԾԵՆ ԻՐԱՒԱԿԱՆ ՀԱՐՑ ՅԱՐՈՒՑԵԼ ԿՆՈՋ ԴԷՄ: ՊԱՏՃԱ՞ՌԸ. ՊԱՏԱՀԱԾԸ ՀԱՒԱՆԱԲԱՐ ԲՈԼՈՐ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐՈՒ ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԳՈՐԾԻ ՄԸ ՅՈՌԵԳՈՅՆ ՎԵՐԱՆՈՐՈԳՈՒԹԻՒՆՆ ԷՐ: ՄԻՆՉ ԱՅԴ` ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹԻՒՆԸ ԴԱՐՁԱԾ Է ԶԳԱՅԱՑՈՒՆՑ ԵՐԵՒՈՅԹ ԵՒ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄԻ ՆԻՒԹ` ՀԱՄԱՑԱՆՑԻ ՎՐԱՅ: «ՏԻ ԻՆՏԻՓԵՆՏԸՆԹ» ԵՒ «ՏԸ ՆԻՒ ԵՈՐՔ ԹԱՅՄԶ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԵՆ.

Անցեալ շաբաթ կին մը ստանձնեց փշեպսակով Յիսուսի աւելի քան հարիւր տարուան մէկ որմանկարը այլանդակած ըլլալու պատասխանատուութիւնը: Որմանկարը պատկերուած է Զարակոզայի մօտակայ Պորխա գիւղաւանին Սանթուարիօ տէ լա Միսերիքորտիա  հռոմէական կաթողիկէ եկեղեցւոյ պատին վրայ:

Որմանկարին «Էչչէ օմօ» կամ` «Տեսէ՛ք մարդը» վերնագիրը կ՛ակնարկէ գեղարուեստական բնախորհուրդի մը, որ կը պատկերէ Յիսուսը` փշեսպսակը գլխուն, խաչելութենէն անմիջապէս առաջ:

Սեսիլիա Խիմենեզ, 81 տարեկան մեծ մայր մը, սպանական պետական պատկերասփիւռէն յայտարարեց, թէ փորձած էր վերանորոգել որմանկարը, զոր կոչած էր շրջանին մէջ Յիսուսի իր նախասիրած պատկերումը: Գեղանկարը սկսած էր կեղուըուիլ` եկեղեցւոյ պատերուն խոնաւութեան պատճառով:

Պորխայի իշխանութիւնները կ՛ըսեն, թէ սկիզբը կասկածած էին ոճրային բարբարոս յարձակումէ մը, սակայն հետագային եզրակացուցած էին, թէ ցնցիչ փոփոխութիւնները կատարուած էին տարեց թոշակառուի մը կողմէ: Իշխանութիւնները կ՛ըսեն, թէ կինը առանձինն ձեռնարկած էր գործին:

Սակայն Խիմենեզ ինքզինք կը պաշտպանէ ըսելով, թէ իրեն համար անհասկնալի է բարձրացած աղմուկը, որովհետեւ ինք աշխատած է օր ցերեկով եւ փորձած է փրկել որմանկարը` տեղւոյն կրօնաւորներուն համաձայնութեամբ: «Վարդապետը գիտէր այս մասին,- ըսած է ան Սպանիոյ պետական պատկերասփիւռին:- Չեմ փորձած գաղտնի որեւէ գործ կատարել»:

Խիմենեզ կը բացատրէ, թէ որմանկարին վրայ աշխատած է` օգտագործելով անոր ստեղծումէն 10 տարի ետք առնուած մէկ լուսանկարը: Սակայն ան ի վերջոյ Յիսուսի մօրուքը ձգած է կիսաւարտ եւ ոմանց համաձայն` կապիկի երեւոյթով: Որմանկարին այլանդակ վերանորոգութիւնը ի յայտ եկաւ այս ամիս, երբ 19-րդ դարու գեղանկարիչին ժառանգորդները առաջարկեցին նուիրատուութիւն մը կատարել` որմանկարին վերանորոգութեան եւ պահպանութեան նպատակով:

Որմանկարին խեղումին լուրը Թուիթըր գործածողներուն եւ պլոկերու մէջ հարցեր քննարկողները մղեց, որ երգիծանքի եւ ձաղկումի ոճով զայն տեղադրեն արուեստի այլ գործերու շարքին: Ոմանք սկսան կատակի նիւթ դարձնել դիմանկարին կապիկի երեւոյթը:

Պորխայի իշխանութիւնները կ՛ըսեն, թէ այժմ կը մտածեն իրաւական հարց յարուցել Խիմենեզի դէմ, թէեւ կը շեշտեն, թէ իրենց առաջնահերթ նպատակն է արուեստի այս գործը վերադարձնել իր նախկին վիճակին, արուեստի պատմաբաններու առաջնորդութեամբ:

Եռուզեռ` Համացանցի Վրայ

Կը թուի, թէ սպանացի տխրահռչակ թոշակառուն այժմ ի՛նք կարիքը ունի վերանորոգութեան: Այնքա՛ն անխնայ է անոր ոչ արհեստավարժի վրձնահարուածներուն վրայ կեդրոնացած ուշադրութիւնը, որ կ՛ըսուի, թէ Խիմենեզ հոգեկան տագնապի մատնուած է եւ անկողին ինկած:

Խիմենեզի կատարած վերանորոգութեան տարբեր ընդօրինակութիւնները այժմ կը վխտան համացանցի վրայ եւ դարձած են «նորաձեւութիւն»: «Մոնա Լիզա»-ն, «Վերջին ընթրիք»-ը եւ «Ճիչը» կը ներկայացուին այն «բացակայ» արտայայտութեամբ, զոր Խիմենեզ գծած է` իբրեւ փշեպսակով Յիսուսի դիմագիծը:

Նման դիմանկարներ մեծ հաճոյքով կը փոխանակուին համացանցի վրայ ընկերային կապեր հաստատող կեդրոններու միջոցով: Նոյնիսկ գոյութիւն ունին Խիմենեզի գործը արժեւորող անձեր:

Աւելի քան 10 հազար հոգի թեր քուէարկած են աղերսագիրի մը, որ կոչ կ՛ուղղէ որմանկարը պահելու իր ներկայ վիճակին մէջ: Ոմանք նոյնիսկ գեղարուեստական յատկանիշ մը կը տեսնեն անոր մէջ: Աղերսագիրին համաձայն, Խիմենեզի տարբերակը «կ՛արտացոլէ եկեղեցւոյ քարոզած արարչագործութեան տեսութիւններուն ուղղուած նուրբ քննադատութիւն մը, միաժամանակ հարցականի տակ առնելով նոր կուռքերու վերայայտնութիւնը»: Խիմենեզի տարբերակը պաշտպանող այլ անձ մը, որ ինքզինք կը ներկայացնէ իբրեւ արուեստի պատմաբան մը, կը գրէ, թէ որմանկարին վերանորոգութիւնը «ամբողջութեամբ արդիական է, կ՛արտացոլէ սովորական եւ պարզունակ ժողովրդային խորհրդապաշտութիւն մը»:

Այսուհանդերձ, Էլիաս Կարսիա Մարթինեզի հարազատները այնքան ալ տրամադիր չեն կատակելու: Արուեստի մասնագէտներէ կազմուած դատական կազմ մը պիտի որոշէ, թէ արդեօք կարելի՞ է շրջել վերանորոգութիւնը:

Սակայն Խիմենեզ, ջերմեռանդ հաւատացեալ մը, որ կանոնաւոր կերպով եկեղեցի յաճախած է, երկար ժամանակ տագնապած է` ի տես որմանկարին աստիճանական մաշումին: Ան որոշած է սրբագրել ժամանակի աւերը եւ արտօնութիւն ստացած է գործի անցնելու: «Մենք միշտ ալ մեր միջոցներով վերանորոգութիւններ կատարած ենք այստեղ», ըսած է ան սպանական պատկերասփիւռէն:

Այնուհետեւ Խիմենեզ որմանկարը ընդօրինակելու փորձեր կատարելէ ետք անցած է զայն վերանորոգելու աշխատանքին: «Ոեւէ մէկը, որ եկեղեցի մտնէր, կը տեսնէր, թէ կ՛աշխատէի որմանկարին վրայ», կը նշէ ան: Իսկ արդիւնքը «եզակի» էր: Շրջազգեստով Յիսուսի տանջահար, սակայն նուրբ վրձնահարուածներով եւ վարպետի ձեռքով իրագործուած դիմանկարը փոխարինուած էր Մոտիկլիանիի կանուխ շրջանի ոճը յիշեցնող պատկերով մը, որուն մէջ կարծէք Յիսուս կը կրէ մանկական գլխարկ մը:

Խիմենեզի հարազատներուն համաձայն, ասիկա թերեւս կանխահաս դատում մըն է, որովհետեւ վերանորոգութեան ընթացքին ան ստիպուած էր գործածել շնչառութիւնը դիւրացնող գործիք մը, եւ եթէ առիթ ունենար աւարտելու որմանկարը, արդիւնքը ընդունելի պիտի դառնար:

Սակայն հաւանական չէ, որ Խիմենեզ երբեւիցէ առիթ ունենայ դարձեալ հպելու որմանկարին: Նոյնիսկ, եթէ ան վերագտնէ սրբանկարներուն գոյները վերանորոգելու իր ախորժակը, Պորխայի վրայ կեդրոնացած լուսարձակները թոյլ պիտի չտան, որ ան գործէ իր կամքին համաձայն:

Եկեղեցւոյ գլխաւոր կրօնաւորը` հայր Ֆլորենսօ Կարսես կը մտածէ, թէ որմանկարը առայժմ պէտք է ծածկուի, որպէսզի հեռու պահուի հետաքրքիր աչքերէ: Սակայն, եթէ Խիմենեզ վերագտնէ իր առողջութիւնը, ապա հաւանական է, որ անոր գեղարուեստական ասպարէզը ծաղկի: Ան սպանական մամուլին յայտնած է, թէ ժամանակին տուած է ցուցահանդէս մը, որ «կը տարածուէր չորս սրահներու մէջ», եւ որուն ընթացքին վաճառած է 40 գործեր: Վերջերս իր վայելած ժողովրդականութեամբ` Խիմենեզ կրնայ ներգրաւել այնպիսի յաճախորդներ, որոնք պիտի փութան հաւաքելու իր գործերը:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )