«Ազդակ»` Ութսունհինգ Տարիներու Ծառայութեան Ընդմէջէն. «Ազդակ»-ի Առաջին Տասնամեայ Առաքելութիւնը

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Պէյրութի Ալենպի պողոտան

«Ազդակ» տնտեսական, աշխատանքային պայմաններու եւ անձնակազմի դժուարութեան բոլոր դժուարութիւնները յաղթահարելով, 1937 մարտին բոլորեց իր տասնամեակը:

Տասնամեայ իր առաքելութեան առիթով «Ազդակ» 1937 մարտ 21-ին «Մեր տասնամեակը» խորագիրով խմբագրականով կ՛անդրադառնայ թերթին առջեւ ծառացած դժուարութիւններուն եւ կատարած նուաճումներուն:

«Տասը տարի առաջ լոյս ընծայուեցաւ «Ազդակ» բաւարարելու համար շեշտուած պահանջ մը մեր գաղութին մէջ: Անոր առաջին թիւը լոյս տեսաւ 1927 մարտ 5-ին, որպէս եռօրեայ:

Թէպէտ զուտ անձնական ձեռնարկ, սակայն, մանաւանդ հրատարակութեան սկիզբի օրերուն, «Ազդակ»-ի հրատարակութեան ու բովանդակութեան քաջալեր հանդիսացան քանի մը ընկերներ, որոնք ոչ միայն խմբագրական աշխատանքներ ստանձնեցին, այլ ամէնէն դժուարին ու յուսահատական վայրկեաններուն զօրավիգ հանդիսացան թերթի հրատարակիչին, որ կրցաւ տոկալ մեր լրագրական ասպարէզի բոլոր դառնութիւններուն ու զրկանքներուն:

Շատ դժուարին եղան այն պայմանները, որոնք պարտադրուեցան մեր թերթին իր հրատարակութեան առաջին տարիներուն: Դժուարութիւններ եւ արգելքներ, որոնք գլխաւորաբար արդիւնք էին մեր գաղութի հայութեան տնտեսական աննախանձելի վիճակին ու մտաւոր կացութեան, տարիներ շարունակ սարսեցին թերթի գոյութիւնը: Շատ աննշան թիւ մը կը ներկայացնէր ընթերցողներու քանակը Սուրիոյ ու Լիբանանի մէջ: Թերթի առօրեայ ծախքերն ու աշխատաւորներու օրավարձերը ապահովելու մտահոգութիւնը հրատարակիչին գլխաւոր զբաղումը կը կազմէր, իսկ օտար տպարանատէրերու քմահաճոյքները մարդը յուսահատութեան կ՛առաջնորդէին:

Սակայն, հակառակ այդ բոլոր դժուարութեանց ու զրկանքներու, ապաւինած մէկ կողմէ գաղափարի մը զօրութենէն բխող անսասան հաւատքին եւ միւս կողմէ օրէ օր աճող ընթերցողներու ցոյց տուած գուրգուրանքին ու համակրանքին, ինչպէս նաեւ մեր աշխատակիցներու անկեղծ ու անձնուէր վերաբերմունքին, կարելի եղաւ գլուխ հանել մեզի վստահուած դժուարին առաքելութիւնը:

Եւ այս արտասովոր երեւոյթ մը չէ մեր իրականութեան մէջ: Նոյն ճակատագիրն է սահմանուած մեր բոլոր թերթերուն: Բազմաթիւ հրատարակչական ձեռնարկներ չեն կրցած յաղթել իրենց ճամբաներուն վրայ բարձրացող խութերը եւ անհետ կորսուած են, շատ աղօտ յիշատակ մը ձգելով մեր լրագրական պատմութեան մէջ: Ուրիշներ չեն կրցած բաւարարել պահանջը կամ միջավայրի պայմաններուն անհամապատասխան ընթացք մը որդեգրած են, զրկուելով ընթերցողներու քաջալերութենէն: Հրատարակուած են նոյնիսկ թերթեր, որոնք առաջնորդուած են խորթ ուղղութիւններէ եւ սխալ ճամբաներէ, դառնալով վնասակար մեր ժողովուրդին: Հետեւաբար չեն կրցած արժանանալ ժողովրդական գնահատութեան ու չքացած են:

Պէյրութի Նահատակաց հրապարակը

Այդ տեսակէտով, հպարտութեամբ կ՛արձանագրենք, մեր թերթը եղած է բախտաւոր, գրաւելով կարեւոր դիրք մը մեր գաղութին մէջ ու գիտակից իր դերին ու պարտականութեանց: Տասը տարի շարունակ անսայթաք ծառայած է մեր ժողովուրդին, ամէն բանէ վեր նկատելով հանրային շահը եւ արժանացած արտակարգ ժողովրդականութեան: Այդ կը վկայէ ընթերցող հանրութեան գնահատանքը, որ ամէն առիթով արտայայտուեցաւ լաւագոյն ու սրտազեղ անկեղծութեամբ:

Անցնող տասը տարիներու ընթացքին խութեր անպակաս եղան մեր ճամբուն վրայ: Մեր յառաջխաղացումը կասեցնելու աշխատողներ շատ գտնուեցան. անկեղծ ու բարեմիտ քննադատներու կարգին եղան նաեւ նախանձոտ ու դիմակաւոր հակառակորդներ, որոնք յետին նկատումներէ մղուած ուզեցին սեւցնել, չքացնել մեր աշխատանքն ու գործը:

Շատ աւելի մեծ ու ստուարաթիւ եղան մեր բարեկամները, որոնք շարունակ ցոյց տուին մեր թերիները, քննադատեցին անկեղծօրէն, թելադրութիւններ ըրին, սակայն առանց սակարկելու իրենց աջակցութիւնն ու աշխատակցութիւնը: Յաճախ կանգ չառին մեր բարեկամները ամէն տեսակ զոհողութիւններու առջեւ, որպէսզի «Ազդակ»-ի հրատարակութիւնը չվտանգուի եւ թերթը դառնայ աւելի ճոխ ու բովանդակալից:

Մեր գործը կատարելութիւն մըն է չենք ըսեր. ընդհակառակը գիտենք ու կը զգանք մեր պակասները, որոնց դարմանումը ամբողջովին կարելի չեղաւ անցնող շրջանին: Մարդկայնօրէն ինչ որ հնար էր եւ կարողութեան սահմանին մէջ, չխնայեցինք:

«Ազդակ» համաձայն իր որդեգրած ուղղութեան եւ առաջնորդուած ազգային ընդհանուր շահերու նախանձախնդրութենէն ու մեր գաղափարական ղեկավարութեան գծած ուղիէն, հրատարակութեան առաջին օրէն սկսած համերաշխութիւն ու համագործակցութիւն շեփորեց: Իր այդ ջանքերը թէպէտ շօշափելի յաջողութիւն մը չյառաջացուցին, սակայն, մեր գաղութի ներքին բաղդատական անդորրութիւնը վերջին տասնամեակին բացառաբար արդիւնքն է մեր թերթի այդ ուղղութեամբ տարած աշխատանքներուն: Համոզուած ենք որ վերջ ի վերջոյ պիտի իրականանայ այդ երանելի համերաշխութիւնը, առանց որու դժուար պիտի ըլլայ դիմագրաւել մեր ժողովուրդի գոյութեան սպառնացող վտանգներուն: Շատ բացառիկ դրութիւն մը ունի մեր գաղութը եւ բոլորին կը տարբերի միւս գաղութներէն: Անհրաժեշտ է ներքին կուռ ու միաձոյլ ճակատ:

Լրագրական սին ու աղտոտ պայքարներէ զգուշացած ենք, հիմնովին հակառակ ըլլալով ներքին պառակտումներու եւ ամուլ վէճերու: Այս է եղած մեր առաջաւոր մամուլի եւ ղեկավարութեան ուղեգիծը:

Միւս կողմէ սակայն շատ խիստ ու անխնայ եղած ենք մեր քննադատութիւններուն մէջ: Շատ հատու եղած է մեր խարազանը ամէն անոնց հանդէպ, որոնք ապօրինութիւններ գործած են եւ ոտնակոխ ըրած ազգային շահը: Շատ բուռն եղած է մեր պայքարը այդպիսիներուն հանդէպ, առանց սակայն մեղանչելու լրագրական պարկեշտութեան դէմ: Կիրք ու զգացում երբեք չենք դրած մեր քննադատութեանց մէջ, քանի որ առաջնորդուած ենք ազգային շահերու պաշտպանութեան սկզբունքէն, ուզելով վերակառուցել ու բնական հունի մը մէջ դնել մեր ազգային կեանքը:

Պայքարի այն ձեւը, որ որդեգրած է մեր թերթը եւ որ յատուկ է ամենալուրջ օրկաններու, արժանացած է գնահատութեանը ոչ միայն մեր պատասխանատու մարմիններու եւ ղեկավարութեան, այլ բոլոր ընթերցողներու:

Հալէպ 1933-ին

… Մեր թերթը իրեն ղեկավար ունեցած է մեր ազգային գերագոյն պահանջներն ու շահերը եւ հաւատարիմ այդ ուղիին, աշխատած է գրի ու մտքի ուժով ժողովուրդին հասկնալի դարձնել այդ շահերը եւ անոնց պաշտպանութիւնը: Գերագոյն ճիգը ի գործ դրած ենք ժողովուրդին գիտակցութեան սեփականութիւնը դարձնելու հիմնական ու փոքր խնդիրներու տարբերութիւնը եւ լարելու մեր համազգային ճիգերը այդ հիմնական խնդիրներու շուրջ: Մեր քննադատական ոգիին թելադրիչը եղած է ընդհանուր շահը, բայց երբեք խմբակցական ու այլ նկատումներ:

Հայ եւ արաբ յարաբերութեանց բարելաւման եւ գոյութիւն ունեցող թիւրիմացութեանց հարթումին համար կարեւոր ծառայութիւն մը մատուցած է մեր թերթը: Ընթերցողները գիտեն արդէն այս ուղղութեամբ «Ազդակ»-ի տարած աշխատանքները: Ատեն մը նոյնիսկ, լուսաբանելու համար արաբ հանրային կարծիքը, արաբերէն բաժին մ՛ալ աւելցուցինք մեր թերթին մէջ, այդ կերպով տեղական մամուլի սեփականութիւնը դարձնելով մեր հիմնական քաղաքականութիւնն ու ձգտումները: Հայ եւ արաբ փոխադարձ յարաբերութիւնները ճշդելու բնոյթն ունեցող մեր խմբագրականներն ու յօդուածները, յաճախ թարգմանուած են տեղական թերթերու կողմէ եւ հրատարակուած իրենց սիւնակներուն վրայ:

«… «Ազդակ» որպէս անշեղ հետեւողը այդ գերազանց սկզբունքներուն, տարած է իր ուղին իրեն հեռակէտ ունենալով մեր ժողովուրդին հիմնական եւ ընդհանուր շահերը:

Այս է պատճառը, որ «Ազդակ» ապրած է ու գործած բոլոր խաւերու մէջ եւ արժանացած վստահութեանն ու համակրութեանը ոչ միայն կազմակերպուած ընկերներու, այլ եւ լայն խաւերու: Եւ շնորհիւ տասը տարիէ ի վեր մեր հետեւած այդ առողջ քաղաքականութեան, վայելած ենք բարոյական օժանդակութիւնը ոչ միայն մեր կուսակցական ղեկավար մարմիններու, այլ ազգային իշխանութեանց ու ղեկավարութեան:

Ուրեմն այդ վերաբերմունքն ու ընդունելութիւնը գնահատութեան լաւագոյն երաշխիքը նկատելով մեր ներկայ տասնամեակի հանգրուանին, է նաեւ մեր մեծագոյն մխիթարանքն ու գոհունակութիւնը, որը կու գայ մեղմացնել թերթի եւ իր ղեկավարութեան կրած տասը տարիներու տաժանքն ու յոգնութիւնը:

Այսօր, տասը տարուան երկար ճանապարհ մը կտրելէ վերջ, երբ «Ազդակ» երկրորդ տասնամեակի մը սեմին կանգնած է, կը կրկնէ հանդիսաւորապէս իր ուխտը` անսայթաք ծառայելու հայ ժողովուրդի ընդհանուր շահերուն, եւ կը գծէ իր ուղին, առաջնորդուելով մեր ազգային հիմնական ծրագիրներէն:

Լաւատես ենք ապագայի մասին ու ինքնավստահ:

Մեր կամքը զօրաւոր է աւելի քան երբեք:

Անվհատ ու անվրդով պիտի քալենք դէպի առաջ, դէպի կատարելութեան որքան որ հնարաւոր է:

Այդ վերելքի երկար ճամբուն վրայ մեր բեռը թեթեւցնելու, եւ մեր ցաւը մեղմելու համար մեզ հետ ունինք մեր ստուարաթիւ ընթերցողներու գուրգուրանքը, հայ ժողովուրդի գնահատութիւնն ու քաջալերութիւնը եւ մեր աշխատակիցներու անձնուէր աջակցութիւնը, որ, ինչպէս ըսինք անոնք կարեւոր բաժին մը ունեցած են մեր թերթին գտած ժողովրդականութեան եւ յաջողութեան մէջ»:

* * *

Թերթի տասնամեակին առիթով, յաջորդական քանի մը թիւերով, «Ազդակի դերը փաստերով» խորագիրով խորհրդածութիւններով «Ազդակ» կը գրէր.

«Նախ պէտք է սահմանել դերը որ վիճակուած է արտասահմանի հայ մամուլին:

Հանրային գործերու մէջ զանազան ազդակներու դերը կը տարբերի իրարմէ ոչ միայն ժողովուրդէ ժողովուրդ ու երկրէ երկիր, այլ նոյնիսկ միեւնոյն լեզուն խօսող ու միեւնոյն բարքերը ունեցող երկրի մը համայնքներուն միջեւ:

Պուրճ Համուտի Նոր Մարաշ թաղամասը

Գաղութային մեր պայմաններուն մէջ հայ մամուլին դերը ընդհանուր գծերով նոյնը ըլլալով հանդերձ, իր առօրեայ մանրամասնութիւններուն մէջ կը ներկայացնէ բոլորովին տարբեր պահանջներ, որովհետեւ ուզենք կամ ոչ, մեր ապրած շրջապատը իր որոշ կնիքը պիտի դնէ անզգալի կերպով մեր զանգուածներուն վրայ: Կեանքի այս երկաթեայ պարտադրանքը նկատի ունենալով, անխուսափելի կերպով գաղութահայ մեր օրկանները պիտի տարբերին իրարմէ:

Հարիւր հազար, ու ոմանց կարծիքով այս թիւին կէսն ալ վրան բարդած թիւով գաղութ մը ունինք այս երկրին մէջ: Կարծողներ կան որ այս գաղութը շրջապատող պայմանները ձուլման վտանգէն հեռու կը պահեն մեր ժողովուրդը, մեր մեծամտութիւնը այնպէս կը փափաքի որ մենք աւելի քաղաքակրթուած նկատենք զմեզ քան մեզ շրջապատող ժողովուրդը: Գոհանանք խիզախ յայտարարութեամբ մը, միշտ սակայն ի վիճակի նկատելով զմեզ փաստելու, որ սուրիահայ գաղութը նոյնքան ենթակայ է ձուլման վտանգին որքան եւրոպական ու ամերիկեան այլ երկիրներու գաղութները: Բարի օր մը, երբ ճանչնանք արաբ պատմութիւնն ու քաղաքակրթութիւնը, մանաւանդ երբ ուսումնասիրենք անոնց ունեցած բացառիկ ընդունակութիւնները ժողովուրդներ ձուլելու մարզին մէջ, այն ատեն թերեւս քիչ մը աւելի մտահոգութեամբ մօտենանք այս կարեւոր հարցին:

Երկրորդ բացառիկ պարագան այն է այս գաղութին համար որ անմիջական սահմանակից է մեր դարաւոր թշնամիին: Ու հետեւաբար միշտ ենթակայ անոր դաւերուն: Այսօր ոչ մէկ գաղութ, բացի այս գաղութէն` չունի ֆիզիքական գոյութեան հարց:

… Հանրային գործերու մէջ շատ քիչ ասպարէզներ կան, որոնց դերը մէկ ակնարկով կարելի ըլլայ նկատել: Մամուլի գործը մանաւանդ, այնքան է ապերախտ, որ երբեք մէկ ակնարկի չի գար ու ընդհակառակը յաճախ բացասական կարծիքներու կը տանի: Թերթը մը գործը կշռելու համար առնուազն անոր մէկ տարուան հաւաքածոն պէտք է ունենալ աչքի առջեւ: Քանի մը թիւերով եւ կամ առօրեայ պատահական նիւթերու ընթերցումով կարծիք ունենալ, կը նշանակէ գիրքի մը քանի մը էջերը կարդալով կարծիք յայտնել ամբողջութեան մասին:

«Ազդակ»-ի տասը տարուան թիւերը եթէ գրքի էջերու վերածենք, հազար էջնոց յիսուն ստուար հատորներ պիտի ունենանք մեր աչքին առջեւ: Բազմազան նիւթեր եւ բազմաթիւ ստորագրութիւններ կրող այս հատորները արդիւնքն են տեւական եւ անընդհատ աշխատանքի մը: Թերթին հրատարակիչը անպայման որ ունի իր գլխաւոր ու անմիջական դերը այս աշխատանքին մէջ. անհատական նախաձեռնող ոգիի այս բացառիկ արտայայտութիւնը օր մը պիտի գնահատուի շատ լայն տարողութեամբ: Պէտք է աւելցնել սակայն որ թերթերը գրքերու չեն նմանիր որ ծնունդը ըլլան միակ հեղինակութեան մը: Անհատը այստեղ դեր ունի գործը յղանալու եւ աննկուն կամքով շարունակելու մէջ, զայն արդիւնաւոր դարձնելու հողը միշտ պէտք ունի հաւաքական աշխատանքի մը»:

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )