Մղձաւանջ. Իսրայէլեան Ճգնաժամը

ՃՈՐՃ ՖՐԻՏՄԸՆ

Միացեալ Նահանգներու դերակատարութիւնն ու Իսրայէլի ռազմավարական անելը:

Այս բոլորին մէջ կարեւոր է հաշուի առնել ամերիկեան դերակատարութիւնը, որովհետեւ վերջին հաշուով Իսրայէլի ազգային անվտանգութիւնը (մանաւանդ երբ կը վատթարանայ անոր ռազմավարական միջավայրը), կը հանգչի Միացեալ Նահանգներու ուսերուն:

Հիմակուան կացութիւնը Միացեալ Նահանգներու համար ռազմավարական յաղթանակ մըն է: Արդարեւ, Իրան վերջին տարիներուն իր ազդեցութեան գօտին կ՛ընդարձակէր դէպի արեւմուտք` Իրաք եւ Սուրիա. ասիկա հանդիսացաւ շրջանային նոր ուժ մը, որ ուղղակիօրէն ասպարէզ կը կարդար ամերիկեան շահերուն: Իսկ եթէ Իսրայէլ սկզբնական շրջանին կը վարանէր Ասատի եւ նոր իսլամական ընդդիմադիրներուն միջեւ, Միացեալ Նահանգներուն համար շփոթի պատճառ չկար: Ուաշինկթընի առաջնահերթութիւնն էր արգիլել Իրանի յառաջխաղացքն ու կանխել անոր կողմէ արաբական թերակղզիին ուղղուող որեւէ սպառնալիք: Միացեալ Նահանգներ Սուրիան կը դիտէին (մանաւանդ` ապստամբութենէն ետք) որպէս իրանեան խամաճիկ, եւ այն պահուն, երբ Ուաշինկթըն երջանիկ կը զգար Սուրիոյ մէջ իրանեան պարտութեան եւ նահանջի հեռանկարով, Իսրայէլ վստահ չէր, թէ Ասատը փոխարինող ուժը անկէ լա՞ւ պիտի ըլլայ իրեն համար, թէ՞ անկէ գէշ:

Իսրայէլացիք միշտ հակադրուած են շրջանային զօրացող ուժին: Երբ այդ բարձրացող աստղը Եգիպտոսի ղեկավար Կամալ Ապտել Նասըրն էր, անոնք կեդրոնացան Նասըրի վրայ: Երբ այդ ուժը Քայիտան եւ անոր համակիրներն էին, իսրայէլացիք կեդրոնացան անոնց վրայ: Երբ այդ ուժը Իրանը դարձաւ, անոնք կեդրոնացան Թեհրանի վրայ:

Բայց շրջանի տիրական հոսանքին պարզապէս ընդդիմանալը դադրած է իսրայէլեան ռազմավարութեան բաւարար հիմ ըլլալէ: Ինչպէս որ բացատրեցինք Սուրիոյ պարագային, Իսրայէլ հաւանաբար պիտի ստիպուի հակադրուիլ բոլոր հոսանքներուն եւ ուղղութիւններուն, մինչ Միացեալ Նահանգներ կրնան եւ արդէն ընտրած են նեցուկ կանգնիլ հոսանքներէն մէկուն: Ասիկա կը պատճառէ իսրայէլեան քաղաքականութեան աններդաշնակութիւն:

Սուրիոյ իրավիճակ մը պարտադրելու անկարող ըլլալով` Իսրայէլի ռազմավարական ընտրանքը կը մնայ ուժերը հաւասարակշռելու խաղը խաղալ. բայց երբ ընտրանքը Իրանի դաշնակից ուժի մը եւ Քայիտայի հակող սիւննի ուժի մը միջեւ է, Իսրայէլ անոնց միջեւ նախընտրութիւն կատարելու հնարաւորութիւն չունի:

Այս բոլորին պատճառով Իսրայէլ այսօր կը գտնուի ռազմավարական անելի մէջ:

Իր սահմաններուն վրայ պատահող դէպքերուն վրայ Իսրայէլի ազդեցութիւնը միշտ սահմանափակ եղած է, բայց այսօր սահմանակից երկիրներու իրադարձութիւնները իր հակակշիռէն ամբողջովին դուրս են:

Իսրայէլեան քաղաքականութիւնը պատմականօրէն միշտ եղած է կեդրոնանալ գլխաւոր սպառնալիքին վրայ, ուժերու հաւասարակշռութիւն գոյացնելով` կայունութիւն ստեղծելու համար, եւ վճռականօրէն գործածել զինուորական ուժը: Այսօր գլխաւոր սպառնալիքը ճշդելը անհնար է. հաւասար սպառնալիքներ կան Իսրայէլի բոլոր դրացիներուն սահմաններէն ներս, ներառեալ` Յորդանանի մէջ (ուր Իսլամ եղբայրներու տեղական թեւին ազդեցութիւնը անընդհատ կ՛աճի, իսկ իշխանութիւնը կը վերակենդանացնէ Համասի հետ յարաբերութիւնները): Ասիկա կը նշանակէ, որ ապահով սահմաններ ստեղծելու համար այս երկիրներուն մէջ հակամարտ ուժերուն միջեւ հաւասարակշռութիւն ստեղծելու ռազմավարական ընտրանք չկայ Իսրայէլի համար:

Այս հենքին վրայ, պաղեստինցիներուն հետ լուրջ բանակցութիւններն ալ անկարելի են քանի մը պատճառներով: Առաջին` պաղեստինցիք պառակտուած են եւ մէկ ու յստակ հեղինակութիւն չկայ: Երկրորդ` անոնք (պաղեստինցիք) ուշի ուշով կը հետեւին Եգիպտոսի եւ Սուրիոյ զարգացումներուն, որովհետեւ որեւէ պահու այդ երկիրներուն զարգացումները կրնան իրենց քաղաքական առիթներ ընձեռել: Եւ վերջապէս, երրորդ` դրացի երկիրներու մէջ զարգացումները պաղեստինցիներուն հետ որեւէ համաձայնութիւն մղձաւանջի կրնան վերածել:

Ուրեմն պաղեստինեան շրջաններու բռնագրաւումը կը շարունակուի, եւ նախաձեռնութիւնը կը մնայ պաղեստինցիներուն ձեռքը: Անկայունութիւնը կը ստեղծուի, երբ անոնք որոշեն ստեղծել զայն, եւ խռովութիւնները կը ստանան այն ձեւը, զոր անոնք կ՛ուզեն տալ անոր` իրենց ունեցած միջոցներուն սահմաններուն մէջ: Իսկ այս բոլորին դիմաց իսրայէլացիք հակազդողի դիրքին մէջ են: Անոնք չեն կրնար ոչնչացնել պաղեստինեան սպառնալիքը: Կազայի մէջ լայնածիր մարտական գործողութիւնները թէ՛ զինուորական սահմաններ ունին, թէ՛ ալ քաղաքական սուղ գին: Կազան բռնագրաւելը դիւրին է, բայց զայն խաղաղեցնելը` ո՛չ:

Իսրայէլի Զինուորական Եւ Ներքին
Քաղաքական Մարտահրաւէրները

Իսրայէլացիներուն դիմագրաւած ճգնաժամին խորքային պատճառն այն է, որ անոնց ունեցած լծակները (իրենց յայտնի ու գաղտնի յարաբերութիւններն ու իրենց դասական տիպի զինուորական ուժը) ազդու չեն իրենց անմիջական շրջապատը իրենց ցանկացածին պէս ձեւաւորելու աշխատանքին մէջ: Անոնք կորսնցուցած են ռազմավարական նախաձեռնութիւնը, եւ իրենց ունեցած ուժի տեսակը չի կրնար վճռական դեր ունենալ իրենց դիմակալած ռազմավարական հարցերու նոր տեսակները լուծելու համար: Իսրայէլացիք այլեւս իրենց ունեցած ուժի առաւելագոյն եւ լաւագոյն օգտագործումի առիթը չունին եւ կը գործեն զինուորական լուծումներու անհաղորդ բարդ միջավայրի մէջ:

Իսրայէլի հզօրագոյն լծակը իր աւանդական զինուորական ուժն է: Իսրայէլ անկարող է ամբողջովին հասկնալու, ա՛լ ուր մնաց` հակակշռելու իր սահմաններուն վրայ գործող տարբեր ուժերը: Բայց Իսրայէլ կրնայ հասկնալ իրանեան կորիզային սպառնալիքը: Ասիկա իսրայէլացիները կը մղէ կեդրոնանալու դասական տեսակի այն հակամարտութեան վրայ, որուն մէջ իրենք անցեալին կրցած են փայլուն յաջողութիւններ արձանագրել: Հըզպալլայի դէմ 2006-ին մղուած պատերազմը դասական ոճի էր, բայց Իսրայէլ պատրաստ չէր հետեւակազօրային պատերազմի. ուստի, ան դիմեց Լիբանանի դէմ օդուժի արշաւի, որ չկրցաւ իրագործել քաղաքական նպատակները:

Ուրեմն Իսրայէլ կ՛ուզէ նոր սահմանում տալ խաղին եւ զայն վերափոխել այնպիսի խաղի մը, որուն մէջ ինք կրնայ յաղթել, եւ ասոր համար իր ուշադրութիւնը կը կեդրոնանայ Իրանի կորիզային ծրագիրին վրայ: Շրջանային բարդ իրադրութեան մէջ իսրայէլացիներուն ունեցած շարժումի բոլոր ընտրանքներէն միայն Իրանի կորիզային կառոյցներուն վրայ օդային յարձակումը Իսրայէլի զօրաւոր կողմին կը համապատասխանէ: Այսպիսի քայլ մը Իսրայէլի համար հրապուրիչ է երկու պատճառներով. առաջին` Իրանի կորիզային կարողութիւնը ոչնչացնելը Իսրայէլի համար բաղձալի է. կորիզային սպառնալիքը այնքան ահաւոր է, որ անկախ անկէ, թէ որքա՛ն իրական է այդ սպառնալիքը, անոր ոչնչացումը բաղձալի է:

Երկրորդ` այսպիսի քայլ մը թոյլ պիտի տայ Իսրայէլի, որ ապացուցէ շրջանին մէջ իր ուժին նշանակութիւնը: Արդարեւ, երկար ատեն անցած է այն օրերէն, երբ Իսրայէլ արձանագրած է նշանակալից եւ լայնածիր զինուորական յաղթանակ: 1980-ականներուն Լիբանան ներխուժումին աւարտը լաւ չէր. 2006-ի պատերազմը հաւասարութիւն մըն էր. իսկ 2008-ի Կազա ներխուժումին թէեւ Իսրայէլ կրնայ նուաճած ըլլալ իր զինուորական նպատակները, սակայն այդ հակամարտութիւնը քաղաքական ձախողութիւն մըն էր: Շրջանային հոգեբանութիւնը տակաւին լուրջի կ՛առնէ իսրայէլեան ազդակը, բայց 1967-ին գագաթնակէտի հասած իսրայէլեան անպարտելիութիւն եւ անշրջանցելիութեան հոգեվիճակը շատոնց խախտած է: Իրանեան ուժերը կործանելու իմաստով յաղթանակ մը պիտի դարմանէ եւ ամրապնդէ Իսրայէլի նշանակութիւնը:

Անշուշտ յստակ չէ, թէ իսրայէլացիք որոշա՞ծ են այդպիսի յարձակում մը գործել, թէ՞ ոչ. յստակ չէ, թէ այդպիսի յարձակում մը պիտի յաջողի՞, թէ՞ ոչ. յստակ չէ, թէ Հորմուզի նեղուցին գծով իրանեան հակազդեցութիւն մը դժուարին քաղաքական կացութեան պիտի մատնէ՞ Իսրայէլը, թէ՞ ոչ. մանաւանդ յստակ չէ, թէ այսպիսի յարձակում մը բաւականաչափ պիտի տպաւորէ՞ եգիպտական եւ սուրիական ոչ բարեացակամ հատուածները, որպէսզի փոխեն իրենց ընթացքը, թէ՞ ոչ:

Իսրայէլ ունի նաեւ ներքին հարց մը` վստահութեան, ինքնավստահութեան տագնապ մը: Զինուորական եւ գաղտնի սպասարկութեանց բազմաթիւ ղեկավարներ դէմ են Իրանի վրայ յարձակումին: Այդ ընդդիմութիւնը ունի երկու դրդապատճառ. առաջինը` հաշուարկներու արդիւնք է, իսկ երկրորդը` ինքնավստահութեան պակասի, որ կու գայ ոչ շատ յաջող զինուորական գործողութիւններու շարքէ մը, որ զինուորական ընտրանքներու ապաւինելէ հրաժարիլ կու տայ անոնց: Ուրեմն անոնք կը վախնան երկու բանէ,  նախ` ձախողութենէն, նաեւ անկէ, թէ այս յարձակումը ոչինչով պիտի նպաստէ Իսրայէլի դիմագրաւած ռազմավարական խնդիրներու լուծման:

Քաղաքական անգործութիւնը կարելի է տեսնել Իսրայէլի քաղաքական ղեկավարներու ընթացքին մէջ: Վարչապետ Պենիամին Նեթանիահու փորձեց քոալիսիոն կառավարութիւն մը կազմել կեդրոնի Քատիմա կուսակցութեան հետ, բայց այդ աշխատանքը ձախողութեան մատնուեցաւ թեմական իսրայէլեան այն հարցէն, թէ ուղղափառ հրեաներուն պէ՞տք է զինուորական ծառայութիւն պարտադրել, թէ՞ ոչ: Ռազմավարական հարցերու շուրջ երկխօսութեան մակարդակին բարձրանալու փոխարէն` Քատիմայի աշխարհիկ ընտրական զանգուածը եւ Լիքուտի քոալիսիոնին կրօնասէր զանգուածը իրարու բախեցան եւ չկրցան կազմել կառավարութիւն մը, որ կրնայ վճռական քայլերու «Փլաթֆորմ» մը ձեւաւորել:

Ա՛յս է Իսրայէլի ճգնաժամը: Անիկա անակնկալ, կեանքի սպառնացող հարց մը չէ, այլ շրջանային ռազմավարութիւններու ձեւաւորման, նաեւ ձախողութիւններէն ու որեւէ հարցի շուրջ միակամութիւն ցուցաբերելու անկարող քաղաքական համակարգէ եկած ինքնավստահութեան պակասին հետեւանքն է: Իսրայէլ փոքր երկիր մըն է, որ միշտ զինուորական ուժը  օգտագործած է իբրեւ վճռորոշ զէնք, եւ այսօր կը դիմագրաւէ կացութիւն մը, երբ զինուորական ուժի գործածութեան միակ առիթը (Իրանի դէմ) ոչ միայն վտանգաւոր է, այլ կորիզայինէն զատ` Իսրայէլի դիմագրաւած գլխաւոր հարցերէն ոչ մէկուն հետ յստակ առնչութիւն ունի:

Ֆրանսայի երրորդ հանրապետութիւնը նոյնպէս կը յատկանշուէր խորունկ անձկութիւն քողարկող գոռոզութեանբ եւ ինքնահաւանութեամբ: Ատիկա պատճառ դարձաւ քաղաքական անդամալուծութեան, եւ Փարիզ անկարող դարձաւ հասկնալու իր շրջապատին մէջ ձեւաւորուող սպառնալիքին իսկական բնոյթը եւ պատշաճօրէն հակազդելու անոր: 1930-ին իրենց դիմաց ծագած հարցերը լուծելու փոխարէն` ֆրանսացիք օրին ապաւինեցան իրենց անցեալի փառքերուն եւ անոնցմով առաջնորդուեցան: Ատոր վերջը շատ լաւ դուրս չեկաւ…

«Սթրաթֆոր»

(Շար. 2 եւ վերջ)

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )