Վերամուտի Խոհեր. «…Երբեք Պիտի Չգոցուի Այս Դուռը…»

ՄԻՀՐԱՆ  ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ

Նախորդ գրութեամբ շեշտը դրած էինք հաւատքի  նախապայմանին եւ միջոցառումներու   անհրաժեշտութեան վրայ, որպէսզի առաջնորդ սրբազանին վճռակամութիւնը որոշապէս հիմնաւորուի եւ… « երբեք չգոցուին դռները»  վարժարաններուն:

Հոն, հաւատքի կարեւորութեան մասին պէտք եղած անդրադարձումը կատարած ըլլալ կը կարծենք: Ինչ կը վերաբերի  միջոցառումներուն, անոնց առաջնայինն ու գլխաւորը  հայակրթական ճակատի վրայ տրամադրելի մեր ամէն տեսակ հնարաւորութիւններուն կեդրոնացումն է եւ ստեղծումը այնպիսի պայմաններու, որոնք պիտի ընձեռեն առիթը, որպէսզի այդ հնարաւորւթիւններէն առաւելագոյնս օգտուի հայակրթութիւնը: Այս ուղղութեամբ անպայման յառաջընթաց կ’արձանագրուի, եթէ մեր դիմագրաւած բազմաբնոյթ դժուարութիւնները յաղթահարելու համար գաղութային բոլոր ուժերը հաւաքագրուին եւ միասնականութեան հմայիչ սկզբունքը գործնականի վերածուի ու կենսաւորուի` գէթ կրթական մարզի մէջ: Որուն համար, կը կարծենք, թէ  բաւարար են քաղաքական կամքն ու բարդոյթներու թօթափումը:

Հին օրակարգ է, բայց նորովի շեշտուած օրահրաման` սեղանի վրայ դնելու եւ լրջօրէն քննարկելու  վարժարաններու միացման հարցը եւ անոր լուծում տալու պահանջը:

Տարիներէ ի վեր զգացուած է վարժարաններու միացման անհրաժեշտութիւնը, որուն համար ալ շահագրգիռ կողմերու միջեւ տեղի  ունեցած են խորհրդակցական հանդիպումներ, քննութեան առարկայ դարձած են փոխադարձ առաջարկներ: Պատահած է նոյնիսկ, որ խանդավառութեան մթնոլորտ ստեղծէ մտածումը, բայց միշտ ալ գտնուած են  հատուածական ու տեղայնական մտայնութեամբ կարծրատիպ մարդիկ, որոնք  կրթութեան հետ աղերս չունեցող սա-նա պատճառաբանութիւններով եւ անզիջող ոգիով ընդդիմացած են գաղափարին եւ արգելակած անոր իրագործումը:

Ռազմավարական անշեղ սկզբունք կայ, որ բոլոր ժամանակներուն եւ ամէն մարզի մէջ կը կիրարկուի, որովհետեւ  դարերու փորձով հաստատուած ու անառարկելի դարձած է անոր արդիւնաւէտութիւնը:

Այդ սկզբունքը կը թելադրէ, որ մարտի  ընթացքին, երբ հզօր ես եւ  ունիս յարձակումի հնարաւորութիւն, ճակատագրական սխալ է միեւնոյն վայրի մէջ զինուորներուդ մէկտեղումը, որովհետեւ ատիկա  թշնամիի հարուածներուն  թիրախ պիտի դարձնէ  ուժերուդ ամբողջութիւնը: Ուրեմն, հնարաւորութիւններուդ համեմատ, տարբեր ճակատներ բաց եւ անոնց վրայ մղէ կռիւդ: Բայց եթէ պատահի, որ ճակատներուն վրայ արձանագրուած  անյաջողութիւնները  անխուսափելի դարձնեն նահանջը,  այդ պարագային պարտադրանք է այլեւս բոլոր ուժերու կեդրոնացումը` վերապրումի ինքնապաշտպանութիւնը ամրացնելու համար: Ահա թէ ինչո՛ւ հին քաղաքները պարիսպներու ետին ունէին  նաեւ միջնաբերդ:

Ռազմավարական այս մեթոտը կը կիրարկուի որքան պատերազմի, նոյնքան եւ ընկերային ու հասարակական կեանքի ամէն բնագաւառի մէջ: Նաեւ` շուկայական յարաբերութեանց ընթացքին: Իսկ մենք կը շարունակենք հակառակ ընթացքը` բոլոր ճակատներու վրայ:

Ռազմավարական այս սկզբունքը ի զօրու է նաեւ հայակրթութեան համար, երբ մանաւանդ շեշտուած կերպով կը զգացուի անոր անարգել նահանջը:

Հին տարիներուն, երթեւեկութեան դժուարութիւնը եւ նիւթականի չգոյութիւնը անկարելի կը դարձնէին ընդարձակ ու յարմարաւէտ վարժարանական կառոյցի հնարաւորութիւնը, բայց եւ այնպէս հայահոծ շրջաններ պէտքը  ունէին հայկական դպրոցի: Երեխաներու թիւը յարաբերաբար մեծ էր, որով կարելի չէ բաղդատել այսօրուան թիւին հետ: Փոխադրութեան միջոց չկար: Պահն ու կացութիւնը կը թելադրէին, որ դպրոցը գործէ ու կրթական ճակատ բացուի հոն, ուր հայախումբ կեանք կար: Եւ անկէ ալ` «թաղային դպրոց»-ի իմացումը :

Իսկ հիմա՞…

Հայախումբ կեանքը շատոնց տեղի տուած է ցրուածութեան: Թաղային դպրոցի հանգամանքն ու իմացութիւնը չքացած է վաղուց: Իսկ աշակերտներու հանրագումարը  նուազած է այն աստիճան, որ յաճախ  5-6-7 աշակերտներով դասարաններ կը կազմուին, որոնց մէջ դժուար է ստեղծել հաւաքական աշխատանքի մթնոլորտն ու անհրաժեշտ որակը, ինչ որ կարեւոր է կրթական գործը արդիւնաւորելու համար:

Գիտենք, որ պիտի գտնուին մարդիկ (կարծրատիպեր) , որոնք յառաջագունէ պիտի վանեն վարժարաններու միացման գաղափարը` անիկա համարելով մեր իրականութիւնը չճանչցողի մը կողմէ միամտօրէն ներկայացուած անիրագործելի առաջարկ:

Այդպիսիները մեր իրականութիւնը «լաւ ճանչցողի» իրենց հանգամանքով թող մէյ մը յստակացնեն, թէ  գործնական կամ իտէալական , տրամաբանական կամ մտացածին ի՞նչ տուեալներով ու հեռանկարով կ’արդարանայ.-

ա.- Ներկայի երթեւեկութեան դիւրացած պայմաններու տակ, գոյութիւնը 4 մանկապարտէզներու (որոնցմէ երկուքը գրեթէ իրարու կպած), 3  նախակրթարաններու ու միջնակարգի մը, որոնք կը գործեն իրարմէ հեռու հազիւ 6-8 քիլոմեթր շառաւիղի մը վրայ, ընդամէնը

300-350-ը չգերազանցող աշակերտներու թիւով: Երբ անոնց ամբողջը կարելի է ընդունիլ ու հանգիստ տեղաւորել երկու հաստատութիւններու մէջ:

բ.- Երբ կ’ապրինք պիւտճէական գրեթէ անյաղթահարելի  դժուարութիւններ եւ գիտենք, որ այդ դժուարութիւնները հետզետէ աւելի սուր հանգամանք պիտի ստանան եւ ոչ թէ պիտի մեղմանան` բոլոր քաղաքացիներուն ու կողմերուն համար: Որով ծախսերու կրճատումը դարձած է հրամայական:

գ.- Երբ կը հաստատենք, որ կոչումով ու պատրաստութեամբ եւ ինքնամշակումի հետամուտ նուիրեալ ուսուցիչները նուազած են ու հետզհետէ կը չքանան, որուն պատճառով ալ քիչ մը ամէն տեղ պատահականութեան մատնուած է հայակրթութիւնը: Կեդրոնացումը բնականաբար կը բերէ նաեւ որակի կեդրոնացում:

Ըսուածները  նորութիւն չեն անշուշտ: Այս մասին կը խօսուէր նախապէս, յաճախ կը խօսուի նաեւ այսօր, բայց` ցած ձայնով: Ժամանակն է, որ բարձրաձայնուի, որովհետեւ վտանգը հասած է դրան եւ մենք վճռած ենք «երբեք չգոցել դուռը…»:

Ուրիշ շատերու պէս մենք ալ  կ’անդրադառնանք, որ այս գաղափարին իրագործումը, նոյնիսկ անոր հետապնդումը յօդուած գրել-մրոտելու պէս դիւրին պիտի չըլլայ երբեք: Կրկին պիտի ցցուին կարծր գլուխներ: Բայց պէտք է ջանալ`յամառօրէն ու վճռական, որպէս զի չխարխլին դռները, որպէսզի  «երբեք չգոցուի դուռը»…

Կայ նաեւ ընելիք դռնէն ներս: Բայց այս մասին` յաջորդիւ:

 

Աթէնք