Վերամուտի Խոհեր. «Երբեք Պիտի Չգոցուի Այս Դուռը…» (Գ. Եւ Վերջ)

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ

Վարժարաններուն դուռը միշտ բաց պահելու առաջնորդին հաւատքը հասկնալիօրէն կը բխի  ու իր ուժը կ՛առնէ ծնողներու եւ պատասխանատու մարմիններու վճռակամութենէն:

Դուռը միշտ բաց պիտի մնայ, որովհետեւ եկեղեցիի մկրտութենէն ետք, դպրոցի դռնէն  ներս երեխան պիտի վերամկրտուի, բայց այս անգամ հայ գիրով ու հայակրթութեամբ:

Եկեղեցին մկրտութիւնը կ՛աւարտէ  խունկի ու աղօթքի խորհրդակատարութեամբ: Իսկ դպրոցի վերամկրտութիւնը կը տարածուի երկար տարիներու վրայ` մշակումով, որ պարզ ծէս մը չըլլալուն, մշակողէն կը պահանջէ`  անհրաժեշտ հմտութիւնը, ինքզինք վերանորոգելու-վերաորակաւորելու տենդ, նուիրում, ժամանակ ու աշխատանք չսակարկելու պատրաստակամութիւն:

Պահանջուած այս բարեմասնութիւնները բնածին չեն, այլ` ստացական: Կը ստացուին շրջապատէն, բարոյական ըմբռնումներէն, կը ձեւաւորուին պայմաններու պարտադրանքէն եւ կը զարգանան  նախաձեռնուած միջոցառումներով: Կը նշանակէ, թէ ինքնամշակման համար կարգ մը արտաքին միջամտութիւններ բարերար արդիւնք կրնան տալ: Որոշիչ դեր կ՛ունենան այդ նպատակադրումով առիթներու ընձեռումը, ստեղծումը:

Հոս է ահաւասիկ, որ ըսելիք ու մանաւանդ ընելիք ունին կրթական գործին վրայ վերահսկելու կոչուած մարմիններն ու պատասխանատու անձերը:

Խոստովանութիւն մը. ամէն անգամ, որ վարչական պատասխանատուներուն նոր առաջարկ կամ անոնց գործունէութեանց մասին տեսակէտ  պիտի հրապարակուի, գրողին  մտքին մէջ առհասարակ կը ցցուի տանջող հարցական մը այն մասին, թէ` նոր առաջարկը կրնայ ընկալուիլ իբրեւ լռելեան քննադատութիւն մինչ այդ կատարուած գործունէութեան դէմ: Որքա՞ն ճիշդ է ուրեմն, եւ բարոյապէս պարկեշտ մօտեցում` քննադատել եւ աւելին պահանջել անձերէ, որոնք ազնուօրէն  եւ կամաւոր աշխատանքով ժամանակ, միտք, երբեմն նաեւ քրտինք կը տրամադրեն ազգային-միութենական գործերուն համար:

Ինչպէ՞ս ընենք սակայն:

Ըսինք արդէն: Նկարագիրը ստացական է, կը կազմաւորուի շրջապատի ազդեցութեան տակ: Սփիւռքի պայմաններն ու հնարաւորութիւնները   ամէն տեղ ու ամէն մարզի մէջ հանրային ծառայութեան ըմբռնումը աճեցուցած ու խորացուցած են կամաւոր աշխատանքի սկզբունքին վրայ: Միաժամանակ,  հայ մարդուն մօտ զարգացուցած` գործողներուն նկատմամբ խստապահանջ ըլլալու բնաւորութիւնը, վարքագիծը:

Յառաջընթացի աւելի լաւ կերպ ալ չկայ թերեւս Որով, յայտնենք մեր ըսելիքը` հնարաւոր խտացումով:

Ընդհանուր առումով դաստիարակութիւնը  կը ձգտի երեք թիրախներու.-

Աշակերտին փոխանցել անցեալի փորձը, մտածելու կարողութիւնը եւ նորին կախարդանքը: Իսկ ինչ կը վերաբերի հայակրթութեան, անիկա պէտք չէ շփոթել հայախօսութեան հետ ու հոն ալ սահմանափակուիլ: Լեզուն կենսական է, կեանքի մէջ ու կեանքի չափ կարեւոր: Բայց անիկա ազգային մտածողութիւն կը ստեղծէ եւ ինքնութիւն կը կերտէ այն պարագային, որ ենթակայ-աշակերտը անով կը յարաբերի ու հաղորդութեան մէջ կը մտնէ ազգի անցեալ փառքին, պանծալի ու ցաւալի դէպքերուն, հերոսներուն, մշակոյթի գործիչներուն եւ  արժէքներուն հետ: Նաեւ, եթէ անով  յարաբերի անձնական ու հաւաքական յուշերուն հետ: Այլապէս, լեզուն կ՛արժէ այնքան, որքան որ անոր պէտքը կայ մտածում արտայայտելու-փոխանցելու համար: Եւ սփիւռքի մէջ, գիտենք, որ հայ աշակերտը  իր ներկայ ու հետագայ կեանքին մէջ դժբախտաբար այնքան ալ պէտքը չունի հայերէնին` իր մտածումը արտայայտելու համար:

Ֆրանսախօս ու գերմանախօս ազգեր կան, որոնք ֆրանսացի ու գերմանացի չեն, որովհետեւ անոնք ֆրանսերէն ու գերմաներէն կը խօսին թէեւ, բայց այդ լեզուներով կը յարաբերին իրենց սեփական ազգի արժէքներուն հետ: Ահա այս յարաբերութիւնն ու հաղորդութիւնը ստեղծելուն մէջ կը կայանայ  ինքնութիւն կերտելու բանալին:

Աւելորդ է ընդգծել, որ հայակրթութեան գործը շատ դժուարացած է բաւական երկար ժամանակէ ի վեր, մանաւանդ վերջին տարիներուն: Ուղղակի թէ անուղղակի, տեղ մը պարտադրանքով, ուրիշ տեղ շուկայական մրցունակութեան պահանջով ստիպողաբար կը գործադրուի երկրի կրթական ծրագիրը, որ իր բնոյթովն ու բովանդակութեամբ մրցորդ է մեզի: Պայման է հմտութիւնն ու միջոցներու որոնումը, որպէսզի կարելի ըլլայ կերպով մը այդ ծրագիրը ուղղորդել հայեցի դաստիարակութեան:

Կրթադաստիարակչական գործունէութեանց ուղղութիւն տալու համար պատկան նախարարութիւններ տարին քանի մը հեղ կը կազմակերպեն շրջանային սեմինար-հանդիպումներ եւ առիթ կը ստեղծեն, որպէսզի  ուսուցիչներ քով-քովի գան, ներածական-զեկոյցներ լսեն, փորձառութիւններ փոխանցեն իրարու, ինքնանորոգուին, իրազեկ դառնան  աշխատանքի կրթական յայտագրին  եւ հետամուտ ըլլան այդ յայտագրի գործադրութեան: Անոնք շատ հոգ ալ չեն ըներ, եթէ  այդ հանդիպումները յաճախ կը կրեն մակերեսայինի բնոյթը, որովհետեւ իրենց կրթական համակարգը հաստատուած է սեփական հայրենիքի հողին վրայ:

Մեր ուսուցիչները բազնատասնեակ հազարներով անծանօթներ չեն, ինչպէս նախարարութիւններունն է: Համրուող ծանօթներ են, որոնց գործակցութիւնն ու օգնութիւնը շատ հեշտ է ունենալ, որպէսզի հերթական հանդիպումներ կազմակերպուին եւ քննութեան առարկայ դառնան հայակրթութեան վերաբերող խորքային խնդիրներ, աւանդուելիք դասանիւթերու բովանդակութիւնը, ուսուցման աշխատակարգը  (մեթոտ)  եւ ամբողջ տարեշրջանի ընթացքին գործադրելի յայտագիրը: Յայտագիր մը, որուն իրագործումը  հայաշունչ յուշերու ապրումներով իրարու պիտի կապէ աշակերտները, այսօր եւ ընդմի՛շտ:

Այսքան պարզ ու օգտակար եւ նմանատիպ նախաձեռնութիւններ եթէ չեն առնուիր, ապա ուրեմն աւելորդ է դիւրազգացութիւնը` կամաւոր տրամադրուածութեամբ գործողներու նկատմամբ:

Հանրածանօթ հրապարակագիր Յակոբ Պալեան իր յօդուածներէն մէկուն մէջ  բառացի կը գրէր. «Հայ դպրոցը կարկտան կարգադրութիւններու գումար չէ…»: Թերեւս քիչ մը ծանր էր այդ դիտարկումը, բայց կը կարծենք, թէ ձայնակցողներ պիտի չպակսին, եթէ արձանագրենք, որ հայակրթութիւնը  ձգուած է պատահականութեան: Լաւագոյն պարագային` հայ ուսուցչի  խելքին, խղճին ու աշխատունակութեան: Այս երեք բարեմասնութիւններէն մէկուն բացակայութիւնը անարժէք կը դարձնէ արդէն մնացեալ երկուքին գոյութիւնը:

«Դուռը  միշտ բաց պահելու»  պատասխանատու մարմիններու վճռակամութեան ցոլացումը չէ հայակրթութիւնը պատահականութեան մատնելու վերջին տարիներու վերաբերումը:

Գիտենք: Ինչպէս անցեալին, տարբեր նիւթեր շօշափող այլ յօդուածներէ, նաեւ այս գրութենէն իրենց խանդոտութիւնն ու վրդովումը չծածկողներ պիտի գտնուին, ենթադրելով, որ իրենք թիրախն են մեր նշումներուն:

Այդպիսիներուն կը վստահեցնենք, որ ո՛չ անցեալին եւ ո՛չ ալ հիմա ոե՛ւէ մէկուն  թիրախ դարձնելու դոյզն  մտածումն իսկ չէ անցած մեր մտքէն, որովհետեւ մեր կէտ-նպատակը մի՛շտ եղած է խաղողն ու այգին, եւ ոչ` այգեպանը:

Այս պարագային` հայակրթութիւնը, ինչպէս նաեւ բնականաբար` հայ դպրոցը, որուն «Դռները երբե՛ք պիտի չգոցուին…» :

 

Աթէնք

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )