Քրիստոսի Ժամանակուան
Պաղեստինեան Քաղաքները

Պաղեստինի Քաշողականութիւնը

Պաղեստինը, իբրեւ Սուրբ Երկիր, քրիստոնեայի մը համար արտակարգ քաշողականութիւն մը ունի. ոչ ոք, երբ յարմար առիթը ունենայ, կ՛անտեսէ զայն այցելել: Զարմանալի չէ, քանի որ հոն ապրած է հիմնադիրը կրօնի մը, որ աշխարհիս երեսը փոխած է եւ ներկայիս կը հաշուէ 1.100.000.000 քրիստոնեաներ:

Ներկայիս Պաղեստինը մեզի ծանօթ է. կան շրջաններ, ուր գերարդիական զարգացում մը կայ. կան նաեւ շրջաններ, որոնք մարդս հարիւրաւոր տարիներ ետ կը դարձնեն:

Բայց անցնինք մեր հարցին. Քրիստոսի ժամանակ ի՞նչ վիճակ ունէին Պաղեստինի քաղաքները:

Փոքրաթիւ Քաղաքներ

Պաղեստինը, որ այն ժամանակ 6-10 միլիոն կը հաշուէր, գլխաւորաբար գրաւուած էր հրեայ ժողովուրդէն, որ այն ատեն կը ճաշակէր հռոմէական մեծազօր կայսրերու լուծին դառնութիւնը:

Շատոնց մարած էր թագաւորական ցեղը, եւ մարգարէներու առաջնորդութիւնն ալ պակսած էր: Հրեայ ժողովուրդը, միշտ խրոխտ, կ՛ապրէր իր յիշատակներով:

Հրեաները դարերէ ի վեր դադրած էին վաչկատուն ըլլալէ: Անոնք վրանները թողած` տուներու մէջ կը բնակէին:

Ջրառատ շրջաններուն մէջ կը շինուէին գիւղակներ, իրարմէ քիչ մը հեռու: Բնակչութիւնը առ հասարակ երկրագործութեամբ կը զբաղէր:

Սակայն կային քանի մը քաղաքներ, որոնք առ հասարակ պարսպապատ էին. Երուսաղէմ, Նազարէթ, Սամարիա, Կափառնաում, Նայիմ: Միայն Երուսաղէմը արժանի էր մեծ քաղաք կոչուելու:

Սողոմոն Թագաւորին Փիւնիկեցի–Լիբանանցի
Ճարտարապետները

Պաղեստինեան հին քաղաքները որոշ յատակագիծ մը չունէին, ինչպէս` հռոմէական կամ յունական քաղաքները: Ասոնք ունէին յատուկ հրապարակ մը, որ փորում կը կոչուէր, եւ ուր տեղի կ՛ունենային հասարակական հանդիպումները. մինչ հրեաները իրենց գործերը կը վարէին տուներու դրան առջեւ:

Մարդիկ յաճախ իրենց դուռը կը գոցէին եւ կ՛երթային դաշտերը աշխատելու համար: Իրիկուան դէմ կը վերադառնային. կային պահակներ, գիշերուան համար:

Հրեաները գեղարուեստի մէջ յետամնաց էին, ինչպէս յայտնի է Սողոմոն թագաւորի ընթացքէն. սա աշխարհի հրաշալիք եղող տաճարը շինելու համար կանչել տուաւ փիւնիկեցի, կրնանք ըսել` լիբանանցի ճարտարապետներ:

Նախնական Տուներ

Կային հարուստներ, ինչպէս` Հերովդէս թագաւորը, որոնք հռոմէական յառաջդիմութեան պտուղները կ՛ուզէին վայելել մարմարակերտ շքեղ պալատներով:

Սակայն սովորական քաղաքացին բաւական նախնական տան մը մէջ կը բնակէր: Մէկ սենեակ, որ երկուքի բաժնուած էր. կէսը կը ծառայէր մարդոց բնակութեան, կէսն ալ` անասուններուն: Ոմանք իրենց բնակութեան համար կ՛օգտագործէին քարայրներ:

Աւելի հարուստները ունէին քանի մը սենեակ, որոնք կը շրջապատէին կեդրոնական բակ մը: Նման տուն մը երեւան ելած է վերջերս, Լաքիշի մէջ կատարուած պեղումներու ընթացքին: 20 սենեակ հաշուող այդ տունը, Քրիստոսէ երեք դար առաջ շինուած է: Ունէր նոյնիսկ յատուկ բաղնիք մը:

Հարուստները ունէին նաեւ յատուկ խոհանոց եւ ճաշարան:

Տանիքը, Սալայատակը, Դռները…

Տանիքը մեծ կարեւորութիւն ունէր: Ընտանիքը, ամրան ընթացքին, իրիկունները կը հաւաքուէր հոն` զովանալու համար: Ոմանք վրաններ կը լարէին` լաթէ կամ ճիւղերէ:

Շինանիւթը առ հասարակ կը բաղկանար կղմինտրէ, որուն մէկ տեսակը յարդախառն էր: Հարուստները քարաշէն տուներ կը շինէին:

Սալայատակը պարզ հող էր. ունեւորները զայն կը պատէին տախտակով կամ աղիւսներով: Չէին պակսեր հռոմէական խճանկար գործածող մարդիկ:

Դռները առ հասարակ նեղ էին. ունէին բանալիներ:

Տան մէջ ջուր չկար, առ հասարակ. ամէն ոք կ՛երթար ջուր կրելու աղբիւրէն կամ ջրհորէն: Կային հողէ ջրամաններ կամ այծի մորթէ շինուած տիկեր:

Լուսաւորութեան համար կը գործածուէին կտուցաւոր յատուկ լամբարներ, որոնց մէջ ձէթ կը  վառէր:

Մարդիկ, առ հասարակ, գետին նստած կ՛ուտէին, հարուստները բարձերու վրայ կռթնած կը ճաշէին:

                                      ***

Այսպէս, ընդհանուրին մէջ, Քրիստոսի ժամանակուան Պաղեստինը բաւական նախնական երկիր մըն էր: Այսուհանդերձ, Երուսաղէմը զարտուղութիւն մըն էր իր զմայլելի պալատներով եւ աշխարհածանօթ տաճարով: Այդ պարզ երկրին ու պարզ բնակչութեան մէջ ապրեցաւ Քրիստոս, մեր Փրկիչը, եւ այս մանրամասնութիւնները գիտնալը աւելի հասկնալի պիտի դարձնէ Ս. Աւետարաններուն ընթերցումը:

ՎԱՐԴԱՆ ՎՐԴ. ԹԷՔԷԵԱՆ

«Մասիս»