Հանրային Ծառայութիւն, Կամաւոր Աշխատանք Եւ Նմանին Հանդէպ Սէր

Յ. Պ.

ԺԶ. դարու ֆրանսացի իմաստասէր մը կ’ըսէր, թէ` «Եսը ատելի է»: Մեզմէ իւրաքանչիւրը, պահու մը, օր մը, տուրք կու տայ իր եսին: Բայց եթէ պահ մը մտածենք, պիտի հասկնանք, որ եսը արգելք է դէպի ուրիշը երթալու: Իսկ դէպի ուրիշը երթալ կամաւոր աշխատանքի ուժականութիւնն է:

Հանրային ծառայութիւնը ընկերային կեանքի մէջ նախապայման է յարաբերութիւններու համար: Ան, պարզ բառերով, փոխօգնութիւն է: Ան բնազդական է եւ այդպէս եղած է տոհմերէն սկսեալ, աստիճանաբար, պատմական հոլովոյթի ընթացքին, ստացած է կառուցային ձեւ, մշակուած են օրէնքներ:

Հանրային ծառայութեան որակը այլ խնդիր է` բարի առաջնորդէն մինչեւ բռնատէրը, ազնիւէն շահախնդրուածը, մինչեւ էականը մոռցող փառասէրը: Հանրային ծառայութիւնը, պետութեան բաձրագոյն մակարդակէն մինչեւ բժիշկը, զինուորը, քաղաքապետարանի համեստ աշխատաւորը, եթէ որակէ զուրկ է, կը դառնայ չարիք:

Անցեալի եւ ժամանակակից ընկերութիւններու պատմութիւնը այլազանութիւններու բաց գիրք է, ուր կը սորվինք, եթէ ուզենք գիրքը բանալ: Կաշառակերութեամբ եւ չարաշահումներով փտած երկիրները եւ կազմակերպութիւնները կը հարուածեն ընկերութիւնը: Այդ պարագաներուն հանրային ծառայութիւնը կ’այլասերի, երբ կը դառնայ միջոց անհատական շահերու եւ փառասիրութիւններու իրականացման: Հետեւանք են` ստրկացումը, յեղափոխութիւնները, ըմբոստացումները:

Բազմաթիւ փորձեր եղած են, տեսութիւններ մշակուած են, ընկերութիւնները աւելի արդար դարձնելու համար: Արձանագրուած են, բիրտ անարդարութիւններու կողքին, առաւել կամ նուազ յաջողութիւններ:

Յառաջադէմ երկիրներու մէջ, ընկերային ապահովութեան օրէնքներով, անհատները առաւել կամ նուազ համեմատութիւններով պաշտպանուած են. գործազրկութիւն, ուսում, հիւանդութիւն, ծերութիւն, բնակարան: Այսինքն` մարդուն տալ իրաւահաւասար ապրելու իրաւունք եւ կարելիութիւն:

Բայց նոյնիսկ այդ երկիրներուն մէջ թշուառներ կան, անօթիներ, աներդիքներ: Անոնց պետական մակարդակով օժանդակող արհեստավարժ ընկերային ծառայողներ կան, լրիւ ժամանակով, վարձատրուած: Բայց կարիքը երբեմն այնքան մեծ կ’ըլլայ, որ կենսական կը դառնայ կամաւորներու դերը:

Նուազ զարգացած երկիրներու մէջ կարիքները մնայուն են, եւ միջազգային կազմակերպութիւնները կը փորձեն օժանդակել, բարեսիրական միջոցներով կամ պետական յատկացումներով:

Կը պատահի նաեւ, որ բնութեան տարերքը աւեր գործէ, երկրաշարժ, ողողումներ, համաճարակներ, եւ կարիքները բազմապատկուին, եւ փոխօգնութիւնը ինքզինք կը պարտադրէ:

Ոչ մէկ տեղ անհաւասարութիւնները, եւ անոնց հունին մէջ յայտնուող թշուառութիւնը, կարելի եղած է վերջնականապէս դարմանել, անհետացնել: Ափսո՜ս: Այսինքն իտէալական ընկերութիւնը երազ մըն է, որմէ պէտք չէ հրաժարիլ:

Յիշենք նախախնամական դեր կատարած Հնդկաստանի Մայր Թերեզան, Կալկաթայի հարիւր հազարաւորներու հրեշտակը: Յիշենք Ֆրանսայի Ապպէ Փիեռը, որուն մահէն ետք անգամ իր ստեղծած միութեան կամաւորները սնունդի, հագուստի, բնակարանի, բժշկական մնայուն օգնութիւն կը հասցնեն հազարաւորներու: Կատակերգակ դերասան Քոլիւշի ստեղծած Սրտի ճաշարանները, Ռեսթօ տիւ քէօր, ձմրան եղանակին, սնունդ կը մատակակարեն անտէր, անտուն, գործազուրկ, լքուած, հարիւրհազարաւոր մարդոց, եւ` չնչին թոշակով ապրողներու, որոնց թիւը կ’աճի միջազգային տնտեսական տագնապին պատճառով: Անցեալին, միջինարեւելեան երկիրներու մէջ, Հայ օգնութեան խաչը «Պնակ մը կերակուր» կը բաժնէր: Յիշողներ ըլլալու են:

Միջազգային տնտեսական տագնապը, նաեւ` հարուստ երկիրներու մէջ, բազմապատկած է կարիքաւորներու թիւը, նոյնիսկ երազային հարուստ երկիրներու մէջ, որոնք նախկինները չեն այլեւս: Ամերիկան, Եւրոպան:

Մարդկութեան մէկ երրորդը անբաւարար սնունդ կը ստանայ: Ամէն ժամ որ կ’անցնի, հազարաւորներ կը մեռնին ծարաւէ կամ վատորակ ջուրի պատճառած հիւանդութենէ, երբ այլ տեղ ջուրը կը մսխուի: Երբ պետութիւնը միջոցներ չունի, հեռաւոր երկիրներու բարեսիրական կազմակերպութիւններ ջրհոր փորել կու տան ափրիկեան երկիրներու մէջ:

Ափրիկէի մէջ հազարաւոր մանուկներ կը մեռնին, քանի որ հիւանդութիւններու դէմ պատուաստները իրենց չեն հասնիր:

Նոյնիսկ յառաջադէմ Եւրոպայի մէջ մանուկները հարուածող հազուադէպ հիւանդութիւններ դարման չունին, քանի որ դեղ արտադրող ընկերութիւններուն համար անոնք շահաբեր չեն, յատկացում չեն ըներ գիտական աշխատանքի` դեղ-դարմանը գտնելու, եւ բարեսիրական կազմակերպութիւններ կը փորձեն գումարներ գոյացնել այդ նպատակին համար: Ստրկացնող դրամը, որ հեռանալով սոսկ փոխանակման միջոց ըլլալէ, աւեր կը գործէ` անհաւասարութիւններու եւ թշուառութեան ծնունդ տալով: Հռոմի սրբազան քահանայապետ մը խօսած էր «դրամի միջազգային կայսերապաշտութեան» դէմ:

Հոգեկան բարդոյթ պէտք չէ ունենալ: Մեր ժողովուրդը բացառութիւն չէ: Հայաստանի Հանրապետութիւն թէ սփիւռք(ներ), կարիքաւորներ կան: Այդ կարիքները բազմերես են. առողջապահական, կենցաղային, բնակարանի, ուսումնական եւ այլն: Յաճախ կ’անգիտանանք, եւ մեր մատներուն արանքէն կը դիտենք սփիւռքը, որ կարիքներ ունի, Միջին-Արեւելքի անկայունութեան եւ զարգացման պակասի պատճառով, բայց նաեւ` զարգացած երկիրներու մէջ, Եւրոպա եւ Ամերիկա: Օրինակ, ուսման հարցով, երբ հայ տղաք կէս ճամբան կը մնան, այդ զրկանք է: Եւրոպա, Ամերիկա, նաեւ Միջին Արեւելք, զաւակը հայկական վարժարան ղրկել պերճանք է, ինչ որ կը բացատրէ մասամբ հայկական վարժարաններու մէջ հայ աշակերտներու թիւի նուազումը: Թէեւ այդ չէ միայն պատճառը: Լոս Անճելըս կամ Ֆրանսա զաւակը հայ դպրոց կարենալ ղրկելու համար բարեկեցիկէ աւելի պէտք է ըլլալ: Կը թուի, թէ` նաեւ հոս: Այս եւս կարիք է հայ մարդոց համար, եթէ որպէս ազգի անդամ եւ սերունդ ազգային ինքնութեամբ տեւելու խնդիր եւ գիտակցութիւն ունինք: Երբեմն պէտք է դիտել սեփական տունը, զգացական ճառերով տարուելէ առաջ:

Երբ կը հետաքրքրուիք բարեսիրական կազմակերպութիւններով, կը նկատէք, որ ոմանք անհատներու հաճոյք պատճառելու կը ծառայեն, ֆրանսացիները կ’ըսեն «փաթրոնաժ»-ի կազմակերպութիւններ են: Հայաստանի աղէտի օրերուն սունկի պէս բուսան միութիւններ, աղմկեցին, դրամ հաւաքեցին` «պուպրիկ եւ շոքոլա» ղրկելու համար: Ֆանթեզի: Կին մը, Ամերիկայէն, օգնութիւն կը բաժնէր, կը նկարահանուէր, Լոս Անճելըսի հայկական հեռատեսիլներէն ժամ կը վարձէր, եւ ինքզինք կը ցուցադրէր, երբ մարդոց դրամ կու տար: Եւ ոչ ներսը, եւ ալ դուրսը, երեւոյթը քննադատութեան առարկայ չէր ըլլար: Չեղաւ:

Այս կ’ըսեմ հասնելու համար հոն, որ բարեսիրութիւնը պէտք է ունենայ նպատակին հետ հեռանկար եւ մարդկային որակ, հարկատու չըլլայ ո՛չ եսերու, ո՛չ ալ քաղաքական ազդակներու: Անհատական կարիքներու կողքին, կան հիմնական կարիքներ նաեւ, մեր ժողովուրդի պարագային մասնաւորաբար, ուսման եւ մշակոյթի ճամբով տոկալու եւ տեւելու ճամբուն վրայ: Որպէսզի օտարանալով չըլլանք սկիզբ անդիմագիծ նորի, այլ` հարազատ ինքնութեամբ շարունակութիւն: Ինքնութեան կորուստը հոգեկան թշուառութիւն է: Հայ տղան հայ դպրոցէ դուրս մնալու դատապարտել, դպրոց փակել, ազգին հանդէպ ոճիրի համազօր են: Նաեւ` ճիգ չընել դպրոցը պահելու: Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ օտար վարժարաններ հաստատելը ազգավնաս ընթացք է, քաղքենիական բաւարարութիւն: Ասոր համար պէտք է խօսիլ` կրկնելով հեռանկարի եւ որակի մասին, որպէսզի ինչ որ կ’ընենք, աղքատ ազգականի տրուած փշրանք չըլլայ:

Հանրային ծառայութեան բոլոր մարզերուն մէջ, նպատակասլաց քաղաքականէն մինչեւ բարեսիրութիւնը, որբերէն, անկարներէն, անտուններէն մինչեւ առողջապահական խնամքէ զրկուածները, մինչեւ ուսումէ զրկուածները, կարիք կայ սիրայօժար աշխատողներու, միշտ եղած են, մարդիկ, որոնք իրենց ժամանակը, կարողութիւնները եւ լուման կը ներդնեն կեանքի պայմանները աւելի լաւ դարձնելու համար, ընդդէմ` անկարող կամ չարաշահող ղեկավարութիւններու: Մանաւանդ երբ կը բացակային կառուցային սրբագրութիւնները: Երբ այս երկրին մէջ բազմանդամ ընտանիքը կը պատսպարուի մէկ սենեակի մէջ, եւ առանձին կին մը կը բնակի իր պերճ թաղամասի չորս հարիւր քառակուսի մեթր տարածութեան մէջ, անարդարութիւնը եւ անհաւասարութիւնը կը դառնան բաց վէրք, եւ պէտք չէ զարմանալ, երբ կը զարգանան գողութիւնը, ոճիրները, բարոյական անկումները:

Բարեսիրական կամաւոր աշխատանքը դարման է, բայց` մասնակի դարման: Նոյնիսկ մասնակի, ան պէտք է ունենայ եւ տարածէ իր բարոյական բարձրորակ ըմբռնումը, զոր ժամանակակից մեծ իմաստասէր մը բանաձեւած էր հետեւեալ ձեւով.

«Ուրիշին իրաւունքը իմ պարտականութիւնս է»: »  Le droit d’autrui est mon devoir (René le Senne):

Այս մտածումն է, առանց մեծերու խօսքերը անպայման կարդացած ըլլալու, ԿԱՄԱՒՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔի ներուժը, ներշնչումը, զսպանակը: Կը նշանակէ, որ ան բարոյական խոր ըմբռնումէ մը կը բխի, որ չի բաւարարուիր չարիք չգործելով, ինքնիրմով բաւարարուելու եսասիրութեան անձնատուր ըլլալով, այլ կը բացուի դէպի միւսը, միւսը, որ ես եմ, մենք ենք:

Կամաւոր աշխատանքը մեր նմանին հանդէպ ՅԱՆՁՆԱՌՈՒԹԻՒՆ է, յաղթանակ է անհատապաշտական մեր ընկերութեան բացասականութեան դէմ: Անզէն յեղափոխութիւն: Այսինքն կամաւոր աշխատողները իրաւունքի եւ բարիքի յեղափոխականներն են, իրենց անձէն անդին տեսնողներ: Միասին ժամանց ունենալու ձանձրացողներ չեն:

Ի հարկէ, բարեսիրական կազմակերպութիւնները կ’աճին եւ կը զօրանան իրենց կամաւորներու ստեղծած ուժով: Սակայն այդ կամաւորները եւ զանոնք առաջնորդողները, աշխատանքը ծրագրողները, անմիջական եւ տարրական օժանդակութեան կողքին, նկատի պէտք է ունենան մարդոց բնական զարգացումը` միշտ մտածելով օժանդակութիւն ստացողին մասին, քիչ մը մենք, պէտք չէ օժանդակել խիղճ հանդարտեցնելու համար, այլ մարդանալու` յաղթահարելով անասնական եսերը:

Ի՞նչ հասկնալ անմիջականէ եւ տարրականէ անդին: Մեզմէ իւրաքանչիւրը ինքզինք պարտական պէտք է համարէ, որպէսզի իւրաքանչիւր անձ զրկուած չըլլայ սնունդէ, բժշկական խնամքէ, գլխուն վերեւ երդիք մը ունենալու իրաւունքէ, ուսումէ եւ աշխատանքէ: Այսինքն պարտականութիւն պէտք է համարել փոխօգնութիւնը` համադրելով ճիգերը, ընդդէմ շրջապատի եսասիրութեան եւ չարութեան:

Կամաւոր աշխատանքը առանձին բուսած գարնան ծաղիկ չէ: Փողոցին անկիւնը նստած անօթիին ափին մէջ մանր մետաղադրամ մը դնելով ստացուած բաւարարութիւն չէ: Այդ վերաբերումը յարդի բոց անգամ չէ: Կամաւոր աշխատանքը բարոյական ըմբռնում է` դէպի ուրիշը երթալու, զլացուած արդարութիւնը եւ իրաւունքը վերականգնելու: Կամաւոր աշխատանքը բարձր որակով բովանդակութիւն պէտք է ունենայ:

Կամաւոր աշխատանքը մշակոյթ է, որ սկիզբ կ’առնէ մարդկային իրաւանց ըմբռնումէն: Բոլոր այն երկիրներուն մէջ, ուր ազատութիւնները յարգուած են, ուր իսկական ժողովրդավարութիւն կայ, հոն զարգացած է նաեւ կամաւոր աշխատանքը, ինչպէս որ է պարագան Զուիցերիոյ, հիւսիսային երկիրներու (Շուէտ, Նորվեկիա):

Մեր ժողովուրդի պարագային, բարեսիրական-կամաւոր աշխատանքը հին աւանդութիւն ունի, թէեւ արտայայտուած` եկեղեցական շրջանակի մէջ: Ծերանոցներ, անկելանոցներ, բորոտանոցներ հաստատած են եկեղեցականները, ինչպէս Մեծն Ներսէս կաթողիկոսը: ԺԹ. եւ Ի. դարերուն Պոլսոյ մէջ լայն թափ առած է կամաւոր աշխատանքը, որ մասնաւորաբար ուղղուած է դէպի գաւառներու ժողովուրդը եւ մեծապէս նպաստած է դպրոցներու ստեղծման ու մատակարարման` ճամբայ հարթելով ազատագրական պայքարի առջեւ: Դեռ աշխուժ, կատարելագործուած հիւանդանոց է Պոլսոյ Ս. Փրկիչը, որ կը տեւէ հակառակ մեր ժողովուրդի ապրած խորշակներուն: Ի. դարու սկիզբը հիմնուած են հայկական բարեսիրական մեծ կազմակերպութիւնները` ՀԲԸՄ-ը եւ ՀՕՄ-ը, որոնք հայ ունեւորներու բերած նպաստին վրայ գումարած են կամաւոր աշխատողները, սիրայօժար աշխատողները, առանց որոնց` այդ կազմակերպութիւնները չեն տեւեր: Սփիւռքի դէպի կրթութիւն եւ դէպի Հայաստանի Հանրապետութիւն ուղղուած զոհողութիւններու եւ կամաւոր աշխատանքի պատմական դերի առարկայական գնահատումը դեռ չէ կատարուած:

Նաեւ պէտք է նշել, որ հայաստանեան, ընդհանրապէս խորհրդային մշակոյթին մաս չի կազմեր կամաւոր-սիրայօժար աշխատանքի ըմբռնումը: Կամաւոր աշխատանքի մասնակիցներու եւ նպաստներու աճի յաջողութիւնը կախում ունի նպատակներու հասկնալիութենէն եւ իրաւ կարիքներու անոնց պատշաճութենէն: Անտրամաբանական է պերճանքի համար կոչ ընել կամաւոր աշխատանքի: Այսինքն, երբ կոչ կ’ըլլայ կամաւոր աշխատանքի, այդ պէտք է ըլլայ անհրաժեշտ եւ նպատակասլաց ծրագրի մը համար: Օրինակ, սարքաւորումներով օժտելու համար ծերանոց մը, բնական է կամաւոր աշխատանքը, բայց եթէ հոն պիտի կառուցուի ողիմպիական լողաւազան մը (որո՞ւ համար) կամաւոր աշխատանքը կը դառնայ ուժերու վնասակար մսխում: Օրինակ էր:

Կամաւոր աշխատանքը չի հակադրուիր արհեստավարժ աշխատանքին, պէտք չէ հակադրել, այլ` ձգտիլ հարստացնող համադրումի: Միջազգային կարմիր խաչը ունի մասնագէտ աշխատաւորներու ցանց մը, սակայն բանակ կը կազմեն տարբեր մակարդակի սիրայօժար աշխատողները:

Նաեւ կամաւոր եւ սիրայօժար աշխատանքը կ’այլասերի, երբ ես եւ փառասիրութիւն կը միջամտեն: Հարկ է խուսափիլ հրավառութիւններէ եւ թեթեւսոլիկութիւններէ, այսինքն` անվաղորդայն իրարանցումներէ: Օրինակ, աժան յուզումներու ընթացք տալով` մանրուքներու մէջ չկորսուիլ, որբերուն «շոքոլա» տանելու համար հանգանակութիւն չկազմակերպել:

Կամաւոր աշխատանքը ձանձրոյթի դէմ պայքարելու ակումբ պէտք չէ ըլլայ: Այդ աշխատանքին պէտք է տալ առաւելագոյն որակ` լաւ արդիւնքի հասնելու համար, ծրագրել, գործել եւ մանաւանդ յառաջացնել վստահութեան մթնոլորտ, որ համագործակցութեան ստեղծման համար կենսական է:

Եւ այս բոլորը պէտք է իրականացնել` առանց շեղելու դէպի ուրիշը երթալու իմաստութենէն, որ այնքան դիպուկ կերպով բանաձեւուած է իմաստասէրին կողմէ, զոր յաճախ պէտք է յիշել եւ կրկնել. «Ուրիշին իրաւունքը իմ պարտականութիւնս է»: Եւ այս` ընկերային-հասարակական կեանքի բոլոր մարզերուն մէջ, անոնք ըլլան բարեսիրական, կրօնական, մշակութային, կրթական կամ քաղաքական:

Մեր ժողովուրդին կրած ցնցումներուն բացասական հետեւանքները դարմանելու կամ մեղմացնելու համար մեր ժողովուրդի իրաւունքներու վերականգնումը իրականացնելու համար, զոհողութիւններ եւ կամաւոր աշխատանք միասին պիտի ընթանան, որպէսզի յաջողինք: Առանց ծրագրումի եւ յաջողութեան հեռանկարի կամաւոր աշխատանքը շնչահեղձ կ’ըլլայ:

ՀՕՄ-ի նման կազմակերպութիւն մը, սնունդի, դեղի, դպրոցի կողքին, ոգեկանն ալ պէտք է ունենայ եւ փոխանցէ, այդ ոգեկանը նաեւ մշակոյթ է, որպէսզի մարդիկ հոգիով մեծնան եւ հարստանան, մնան կապուած իրենց արմատներուն: Ինչպէ՞ս: Այդ մասին ալ կարելի է խօսիլ, որպէսզի կամաւոր աշխատանքը մանրուքներու մէջ չխեղդուի: Այսինքն աշխատանքը պէտք է բացուի դէպի ինքնութիւն, որ մշակոյթով կու գայ, լեզուով, գիր-գրականութեամբ:

Բայց ինչ որ ալ պատահի, յանձնառութիւն եւ իմաստունի խիտ մտածում տեւաբար պէտք է լարումի մէջ պահեն ընկերային աշխատաւորը, անոր առագաստները բանալով դէպի միւսը, ուրիշը, որ մենք ենք միաժամանակ: Այս կամաւոր աշխատանքի ողնասիւնն է:

Առանց յոգնելու պիտի կրկնեմ` յուսալով, որ մեզմէ իւրաքանչիւրը գեղանկարի պէս իր հոգիի պատերէն կը կախէ իմաստասէրին խօսքը, զայն կը դարձնէ մնայուն խորհրդածութեան առարկայ` առանց տուրք տալու զգացական եւ ամբոխավարական ճառի. «Ուրիշին իրաւունքը պարտականութիւնս է»… Եթէ այս խոր իմաստը բացակայի, կամաւոր աշխատանքը կ’ըլլայ պղպջակ:

Կամաւոր աշխատողները ներգրաւելու համար կենսական են` թափանցիկութիւնը, ծրագրումը եւ անձին օրինակը: Այսինքն, ներեցէք, որ հասկնալի բառով ըսեմ, հիւմանիզմը, մարդկայնութիւնը: Երիտասարդները յաճախ չեն գար կամաւոր աշխատանքի, ոչ թէ անոր համար, որ ոգին կը պակսի, այլ անոր համար գործող խմբակներու հրամցուցած պատկերը հնաբոյր է, եւ ծրագրով մը չի ներկայանար անոնց: Երիտասարդները դիւրին կ’ընկալեն իտէալը, բնական հիւմանիզմ ունին: Բայց հարկ է խօսիլ անոնց «լեզուն», այսինքն` մտնել անոնց ըմբռնումներու եւ արժէքներու աշխարհին մէջ:

Պարզ է, որ կամաւոր աշխատանքի զինուորեալը հիւմանիստ մըն է, իր եսէն անդին ուրիշին հանդէպ յանձնառութիւն ստանձնած անձ: Այդ անձը որպէս այդպիսին հարկ է գնահատել, քննադատել եւ արժեւորել, եւ կրկնել, որ գործն է միայն կենդանի: Աւելցնենք. Նաեւ` որակաւոր ու հեռանկար ունեցող գործը:

8 դեկտեմբեր 2012

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )