Արուեստի Աշխարհէն. Մարտահրաւէր Մը

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Իրական Ռիխթըր մը (ձախին) եւ կեղծ մը (աջին):

ԵԹԷ ԿՐՆԱՍ ԿԱՏԱՐԵԼԱՊԷՍ ԿԵՂԾԵԼ ԿԵՐՀԱՐՏ ՌԻԽԹԸՐԻ ՄԷԿ ԳԵՂԱՆԿԱՐԸ, ԵՍ ՊԱՏՐԱՍՏ ԵՄ ԳՆԵԼՈՒ ԶԱՅՆ, ԿԸ ԳՐԷ ԱՄԵՐԻԿԱՑԻ ԱՐՈՒԵՍՏԻ ՔՆՆԱԴԱՏ ԿԵՐԻ ՍԱԼՑ, «ՆԻՒ ԵՈՐՔ ՄԱԿԱԶԻՆ»-Ի ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ: ԱՆ ԱՆԿԵՂԾ ԵՒ ՀԱՃԵԼԻ ՈՃՈՎ ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԳՈՐԾ ՄԸ ԿԵՂԾԵԼՈՒ ԵՒ ԱՆՈՐ ՍԵՓԱԿԱՆԱՏԷՐԸ ԴԱՌՆԱԼՈՒ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ԵՒ ԱՐՀԵՍՏԱՎԱՐԺԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐԸ:

Կը սիրեմ արուեստը, սակայն կ՛ատեմ երեւակայական  այն գիները, որոնք կը վճարուին արուեստի համար: Կը խորշիմ, երբ կը կարդամ աճուրդներու մասին, իսկ տարուէ տարի անոնք աւելի կը բարձրանան: Անցեալ ամիս ապրող արուեստագէտի մրցանիշ մը հաստատուեցաւ, երբ Կերհարտ Ռիխթըրի 1994-ին իրագործած վերացական մէկ գեղանկարը վաճառուեցեաւ 34.2 միլիոն տոլարի: Ինչպէս բազմաթիւ նման վաճառքներու պարագային, հաւաքածոյ պահող մը կը փորձէր արուեստի մէջ պատմութիւն կերտել` դրամ ծախսելով:

Ես ալ կը փափաքիմ արուեստի նման գործեր ունենալ, սակայն հարուստ չեմ եւ կը մտածեմ, թէ քննադատի մը համար ճիշդ չէ սեփականատէրը դառնալ արուեստի գործի մը, որուն մասին պիտի գրէր (ի վերջոյ քննադատական յօդուածները իրենց ներգործութիւնը կրնան ունենալ շուկայի գիներուն վրայ): Հետեւաբար անցեալ ամառ Ֆէյսպուքի վրայ հրապարակեցի կոչ մը. խոստացայ 155 տոլար վճարել եւ հոգալ անհրաժեշտ նիւթերու ծախսերը այն գեղանկարիչին, որ կարենար ինծի համար յաջող կերպով գծել Ռիխթըր մը, Ռայման մը, Ֆլէյվըն մը, Ֆոնթանա մը, Տիւշան մը, Հըրսթ մը, Կայթըն մը կամ Էկնըս Մարթին մը: (Ինչո՞ւ 155 տոլար, իմ կարծիքովս այս գումարը բաւարար էր` նման գործի մը համար, իսկ 55-ը աւելի հետաքրքրական թիւ մըն է, քան` 50-ը):

Չես կրնար հեռաձայնը վերցնել եւ գեղանկարիչի մը ապսպրել կեղծ Հըրսթ մը կամ Ռիխթըր մը, բացի եթէ ի մտի ունիս բացայայտ կեղծող մը: Սակայն նման մասնագէտներ 155 տոլարի չեն աշխատիր եւ անոնց հեռաձայնի թիւերը անգտանելի են: Աւելի՛ն. արուեստի աշխարհին մէջ նորութիւն չեն այն զեղծումները, որոնք քրէական յանցանք չեն նկատուիր: Նոյնիսկ «կեղծեր» չենք կոչեր զանոնք: Կը նախընտրենք «իւրացում» սահմանումը, որուն համաձայն, արուեստի նոր գործ մը իր մէջ կը ներառէ այլ գործ մը կամ կը վերարտադրէ զայն: Ընդօրինակողները թառած են հորիզոնական գիծի մը վրայ. մէկ կողմը ունինք չափազանց իւրայատուկ արուեստագէտներ, ինչպէս` Ռիչըրտ Փրինս եւ Իլէյն Սթըրթըվընթ, որոնք կ՛օգտագործեն հինը` նոր բան մը ստեղծելու համար, իսկ միւս կողմը կը գտնուին գնորդները խաբող արուեստագէտները: Այս երկուքին միջեւ կան արուեստագէտներ, որոնք պարզապէս կողքեր կը պատրաստեն եւ կը փորձեն ուշադրութիւն գրաւել. անոնք կը սողոսկին հռչակաւոր անուններու շուքին եւ կը հրամցնեն պարզունակ դիտարկումներ: Կան նաեւ պարզապէս իրերայաջորդ սխալներ գործելով խայտարակուողներ:

Բազմաթիւ նման անձեր ընդառաջեցին կոչիս, իսկ անոնցմէ երեքը յաջողեցան իրագործել ապսպրանքը: Տանիըլ Մէյտմեն գծեց խամաճիկ մը` Հըրսթի յատուկ կէտաւոր գեղանկարչութեան ոճով: Արուեստագէտ Վինսընթ Զամպրանօ ստեղծեց գեղեցիկ Կայթըն մը (Կայթըն իր գործերը կ՛արտադրէ մելան արձակող տպագրիչ գործիքներով, իսկ Զամպրանոյի տպագրական գործիքը շատ փոքր էր` իրական Կայթընի մը յատուկ մակերեսը եւ չափերու փոփոխութիւնները վերստեղծելու համար): Ապա յայտնուեցաւ Սթենլի Քասըլանը, որ հարցուց. «Ո՞ր Ռիխթըրները կը փափաքիս ունենալ»: Շուարած` պատասխանեցի. «Վերացապաշտ որեւէ գործ` անոր վերջին 20 տարիներու ստեղծագործութիւններէն»: Ապա անհետացաւ ան եւ ամիսներ ետք ե- նամակով ուղարկեց նկարներու շարք մը` «Ռիխթըրներդ» վերնագիրով:

Ռիխթըրներ` երկու ժամուան մէջ:

Ոչ մէկ գեղանկար ընդօրինակած էր Սթենլի, այլ գծած էր իրական գործեր` Ռիխթըրի ոճով: Բոլորն ալ կը կրէին Ռիխթըրի յատուկ սահուն եւ աղօտ ներկի հոսքերը, սակայն անոնք շատ գեղեցիկ էին, խաբկանքով լեցուն կամ` եթերային: Սթենլիի ուղարկեցի ե-նամակ մը եւ բացատրեցի, թէ չէր յաջողած: Ան դարձեալ անհետացաւ: Ապա` սեպտեմբերին ուղարկեց նոր նկարներ. անոնք այնքա՛ն հարազատ Ռիխթըրներ կը պատկերէին, որ ապշեցայ: Որոշեցինք հանդիպիլ Ճըրզի Սիթիի իր արուեստանոցին մէջ: Իրեն համար կասկած չկար, թէ ասիկա խաղ մըն էր, սակայն լուրջ վերաբերում ցուցաբերած էր:

Սթենլիի սեփական արուեստի գործերը ոչ մէկ ձեւով կը նմանէին Ռիխթըրի ստեղծագործութիւններուն: Անոնք արհեստավարժական բարձր մակարդակով իրագործուած վերացապաշտ- նուազապաշտ գործեր էին: Չէին համապատասխաներ իմ ճաշակիս, սակայն անթերի ստեղծագործութիւններ էին, իսկ այս յատկանիշը յայտնապէս բանալին է ընդօրինակութեան: Սթենլի վարժ արուեստագէտ մըն է, որ գիտէ, թէ ինչպէ՛ս պիտի գործածէ ներկը:

Երբ Սթենլի բացաւ իր արուեստանոցին դուռը, տեսայ շուրջ 50 հսկայական Ռիխթըրներ: Անմիջապէս սկսայ փայփայել հարստանալու երազներ` Սթենլիի հետ բանալով ռիխթըրի կեղծ գեղանկարներու վաճառատուն մը: Ապա սկսայ աւելի մօտէն դիտել զանոնք: Կը թուէր, թէ բոլոր գեղանկարները ռիխթըրեան կնիք մը կը կրէին, սակայն շատերը ունէին ոչ Ռիխթըրեան տպաւորապաշտ գեղեցկութիւն մը: Շատերը շատ մտածուած էին: Պատահմունքները աւելի կանխամտածուած, քան յայտնաբերուած երեւոյթ մը ունէին:

Կը տեսնէի, թէ ի՛նչ որոշած էր ընել Սթենլի, եւ ոչ թէ կը զարմանայի` տեսնելով զանոնք: Ռիխթըր, որ ներկը կ՛անցընէ կտաւի մէջէն եւ զայն կը կիրարկէ զիրար հրմշտկող խաւերով , պատահմունքներու վրայ իր հակակշիռը կը բանեցնէ` ֆիզիքական իմաստութիւնը ի գործ դնելով, ուղղութեան եւ հպումի նուրբ փոփոխութիւններ կատարելով: Անոր կայացուցած որոշումները կը պարզեն պատահմունքներու անհաւատալի յարաբերութիւն մը` հարց-պատասխանի ոճով: Անոր վերացական գեղանկարները կը նմանին վերացական գեղանկարներու լուսանկարներու: Ասիկա խաբկանքներ կը ստեղծէ տեսողութեան եւ յիշողութեան մէջ, եւ կը սկսիս տեսնել վերացականութեան, պատահմունքի, լուսանկարչութեան, գործընթացի, ներկի բնոյթին եւ գեղանկարչութեան միջեւ տարօրինակ տարածութիւն մը: Սակայն Սթենլիի գեղանկարները զուրկ էին այս յատկութենէն:

Ապա յանկարծ տեսայ գեղանկար մը եւ սիրտս սկսաւ բաբախել: Սթենլի ծամածուռ ժպտաց: «Այս մէկը լաւագոյնը չէ», ըսաւ ան: «Կը սխալիս», ըսի: Ապա այլ գեղանկար մը գրաւեց ուշադրութիւնս: Ան դարձեալ ծռմռեց դէմքը եւ ըսաւ. «Ասիկա ձախորդ բաժին մըն էր, որ կտրեցի այլ գործէ մը»: Եւ անդրադարձայ, թէ երբ Սթենլի կը մոռնար, որ կը ստեղծէր ռիխթըր մը, ապա կը յաջողէր ստեղծել զայն: Համաձայնեցանք, եւ Սթենլի իր ցայտուն ստորագրութիւնը դրոշմեց իւրաքանչիւր գեղանկարի ետին: Գնեցի գործերը, դրի ինքնաշարժիս մէջ եւ քշեցի դէպի տուն:

Չեմ կարծեր, թէ Սթենլի կը գիտակցի, որ կրնայ հարստանալ` նման գեղանկարներ ստեղծելով: Թերեւս կրնայ մինչեւ 8000 տոլար պահանջել  նման գործի մը համար: Սակայն կրնամ հաստատ ըսել, թէ ան պիտի չձեռնարկէր նման աշխատանքի մը:

Թէեւ արուեստագէտներ կ՛ըսեն, թէ կ՛ուզեն դրամ շահիլ եւ ուշադրութեան արժանանալ, սակայն բոլորն ալ կը փափաքին այս արդիւնքներուն հասնիլ միայն իրենց սեփական ոճով: Մինչդեռ ես կը սիրեմ վայելել իմ սեփական կեղծ Ռիխթըրներս, նոյնիսկ, եթէ անոնցմէ որեւէ մէկը չի նմանիր իրական Ռիխթըրի մը: Շատ հարազատ վերարտադրութիւն մը արդէն բաւարար է ինծի համար (աւելի չեմ կրնար մօտենալ այս աշխարհին): Թերեւս աւելի լաւ է այսպէս: Աւելի՛ն. իմ կեղծ ռիխթըրներս այնքա՛ն կը յիշեցնեն իրական ռիխթըրները, որ բաւական իրական երեւոյթ մը կը ստանան: Արուեստի շուկային ակնարկութիւն մը չէ այս, եւ ըսել չեմ ուզեր, թէ կարելի վերարտադրել արուեստի գործ մը: Մենք չենք փորձեր հիւսել կեղծ պատմութիւն մը գեղանկարի մը, ոչ ալ հնութեան տպաւորութիւնը ստեղծելու փորձեր կը կատարենք` փոփոխութեան ենթարկելով մեր գործածած հում նիւթերը: Այս գեղանկարները պարզապէս կայծեր են եւ յիշեցումներ: Եթէ ոեւէ մէկը այն մտավախութիւնը ունի, թէ օր մը անոնք իբրեւ իրական գործեր պիտի յայտնուին շուկայի վրայ, ապա ես կտակիս մէջ կրնամ պատուիրել, որ հրկիզուին անոնք:

Եւ ի վերջոյ սորվեցայ բան մը, որ կ՛ամչնամ խոստովանիլ. ճիշդ է, որ կ՛ատեմ արուեստի շուկաներու խաբեբաները, սակայն այժմ վարակուած եմ հաւաքածոյ պահողի մը հիւանդութեամբ: Այլ արուեստագէտներու եւս ապսպրած եմ արտադրել Ռիխթըրի, Կայթընի եւ Հըրսթի գործերը: Արդէն ունիմ քարա ուոքըր մը: Քալտըրզ, Տիւշան եւ Ռոթքօ արդէն ճամբան են: Կինս մտահոգ է: Նոյնպէս` ես: Բայց ի՞նչ կրնամ ընել:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )