Դաշնակցութեան Օր` Հաշուետուութեան Օր*

ԼԵՒՈՆ ԱՒԵՏԱՆԵԱՆ

Տարուան այն պահն է, երբ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան մեծ ընտանիքը, հայրենիքի մէջ թէ արտերկրի, կը նշէ Դաշնակցութեան օրը` կուսակցութեան հիմնադրութեան հերթական տարեդարձը: Աւանդութեան կարգ անցած է, որ նման տօնակատարութեան մը առանցքը կազմէ համառօտ զեկոյց մը, ընդհանուր գիծերով ներկայացուող հաշուեկշիռ մը, զոր կուսակցութիւնը կը ներկայացնէ իրեն զօրակից հանրութեան: Առողջ սովորութիւն մըն է, որ կ՛իրագործուի, երբ կուսակցութիւնը, հակառակ իր 122-ամեայ գործուն ու որոշիչ ներկայութեան,  իր կուտակած 122-ամեայ փորձառութեան ու իմացականութեան, չի մատնուիր վերամբարձութեան, բացառիկութեան եւ ընդհանրապէս իրականութենէն կտրուելու եւ ինքզինք անսխալական ու ամենագէտ համարելու փորձութեան, այլ կու գայ հաւասարէ հաւասար նստելու եւ խորհուրդ բաժնեկցելու զինք ծնած ու ապա 122 տարի շարունակ սնուցանած մայր ժողովուրդին հետ:

Շարքայիններով, գաղափարի ընկերներով, թէ ընդհանրապէս ինքզինք Դաշնակցութեան կենսագործած սկզբունքներուն եւ ծրագրային առաջադրանքներուն համակիրը սեպող զանգուածով յաճախ, տարուան մը պայմանական ժամանակաշրջանի ընթացքին, կը համախմբուինք` ոգեկոչելու խորհուրդը պատմական դէպքի մը, ըմբոշխնելու գաղափարական աշխարհը դաշնակցական մտաւորականի մը եւ կամ սերտելու գործունէութեան դասերը մեծանուն կամ համեստ հայդուկի մը: Սակայն Դաշնակցութեան օրուան հաւաքը կը ծառայեցուի կատարելու վերաքննումը մեր անցած ճանապարհին եւ վերստին հրապարակայնացնելու առկայ ու սպասուող մարտահրաւէրներուն դիմակալման մեր միջոցներն ու սկզբունքները:

Հայաստանի վերանկախացումով ու Արցախի ազատագրումով, թէկուզ ո՛չ ամբողջովին, հաղորդակցութեան, համագործակցութեան ու ընդհանրապէս յարաբերութիւններու նոր ու անծայրածիր հորիզոններ բացուեցան հայ ժողովուրդի հայրենի եւ արտեկրի հաւաքականութիւններուն միջեւ: Հետեւաբար, հայաշխարհի որեւէ անկիւն արձանագրուած յաջողութիւն կամ ընկրկում համապատասխան արձագանգ մը կը յառաջացնէ, պէ՛տք է յառաջացնէ հայաշխարհի մնացեալ կեդրոններուն մէջ: Այսպէս, այլեւս չկան տեղայնական նուաճումներ կամ տեղայնական  յաջողութիւններ, կայ հաւաքական յանձնառութիւն ու հաւաքական պատասխանատուութիւն, թէկուզ եթէ այս հանգամանքը հաճելի չթուի ոմանց, հայրենիքի մէջ թէ սփիւռքի: Դաշնակցութիւնը այդպէս կը հասկնայ մէ՛կ ազգ յղացքը ու ընդհանրապէս մէկութեան գաղափարը: Այդպէս էր 1890-ի ամրան, երբ խումբ մը երիտասարդներ, մեծաւ մասամբ` արեւելահայեր, Վրաստանի մայրաքաղաք Թիֆլիսի մէջ հիմնեցին Հայ յեղափոխականների դաշնակցութիւնը` ի խնդիր Տաճկահայաստանի՛ ազատագրութեան դատին:

Հայաշխարհը բազում մարտահրաւէրներու դէմ յանդիման կը գտնուի այսօր: Գարնան Հայաստանի մէջ տեղի ունեցան խորհրդարանական ընտրութիւններ: Իշխանութիւնը փաստօրէն վերարտադրեց ինքզինք: Քանակական իմաստով ամէնէն մեծ նահանջը արձանագրեց Դաշնակցութեան խմբակցութիւնը: Ի՛նչ ալ ըլլան այդ նահանջին առարկայական եւ ենթակայական պատճառները, եւ անկախ Դաշնակցութեան արձանագրած արդիւնքէն, փաստը կը մնայ փաստ` հայրենիքի մէջ, հակառակ մեր ճիգին,  ցայսօր չենք յաջողած ժողովրդային լայն, որոշի՛չ զանգուածի մը մօտ ամրագրել այն պարզ իրականութիւնը, թէ ընկերային-տնտեսական անհեռատես քաղաքականութիւն վարող իշխանութիւններու վերարտադրումը, դէպի հայոց Ազգային ժողով քրէական, սակաւապետական-օլիկարխական հեղինակութիւններու ճանապարհին հարթումը ո՛չ մէկ ձեւով կը լուծեն Հայաստանի քաղաքացիին առջեւ ծառացած բազում հիմնահարցերը: Տարեկան հարիւր հազարի հասնող արտագաղթ, փտածութիւն, «Հարսնաքար» եւ նման բազմաթիւ դէպքեր, բանակին մէջ ոչ մարտական պայմաններու ընթացքին արձանագրուող զոհեր, երկրի ընդերքին ու կենսոլորտին նկատմամբ անպատասխանատու, յանցաւո՛ր վերաբերմունք, շարքը երկար է:  Յառաջիկայ տարուան նախագահական ընտրութիւնները պատեհ առիթ են Դաշնակցութեան` աշխուժ մասնակցութեամբ ու նաեւ համախոհական նախաձեռնութեամբ կատարելու նոր փորձ մը` երկիրը դնելու կայուն ու արդա՛ր զարգացման ուղիին վրայ:

Հայկական երկրորդ հանրապետութիւնը` Արցախ աշխարհը, հակառակ ոչ պատերազմ-ոչ խաղաղութիւն իրողական կացութեան, որդեգրած է զարգացման յուսալի ուղի մը: Օրէ օր բարգաւաճող Արցախը, բնականաբար, մեր մօտ կ՛առթէ ազգային հպարտութեան ու գոհունակութեան հաւաքական զգացում մը: Կասկած չունինք, որ ազրպէյճանական որեւէ նկրտում առիթ պիտի ընծայէ մեզի` ազատագրելու համար Շահումեանի, Գետաշէն-Մարտունաշէն շրջանները, Մարտակերտի եւ Մարտունիի գրաւուած հատուածները ու հայրենի Արծուաշէնը: Սակայն այս հանգամանքները չեն ծածկեր այն իրողութիւնը, որ որոշ ոլորտներու մէջ զարգացումներու կշռոյթը հեռու է մեր ակնկալիքէն: Դատապարտելի է ազատագրուած տարածքներու վերաբնակեցման, յատկապէս ռազմավարական որո՛շ տարածքներու վերաբնակեցման ծրագիրներու անբացատրելի ու անարդարանալի չգոյութիւնը: Դաշնակցութեան հիմնական մէկ առաջադրանքն է նաեւ Հայաստանի Հանրապետութիւն –   Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւն ռազմաքաղաքական  դաշինքի անյապաղ կնքումը: Ինչպէս Արցախի բարգաւաճումն ու, ի վերջոյ, միջազգային ճանաչումը, նոյնպէս ալ Ջաւախքի հայութեան ընկերային ու քաղաքական իրաւունքներու պաշտպանումը կը կազմեն Դաշնակցութեան քաղաքական գործին սեւեռակէտը: Ուղեկից կազմակերպութիւններու ճամբով տարուող ընկերային բնոյթի նախաձեռնութիւններուն կու գան աւելնալու Եւրոպայի եւ Միացեալ Նահանգներու Հայ դատի յանձնախումբերուն իրականացուցած յարաբերական աշխատանքը` միջազգային համապատասխան ատեաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ` Վրաստանի բարձրաստիճան պաշտօնատարներուն հետ հանդիպումներով: Նպատակը մէկ է` ի հեճուկս Ջաւախքի մէջ եւ ջաւախահայութեան դէմ թրքական ախորժակներուն, ջաւախքի հայը պահել իր բնօրրանին մէջ եւ զայն պահել հայ: Բնականաբար ասիկա վերջնակէտը չէ Հայաստանի հիւսիսային դարպասին առնչուող մեր նպատակներուն:

Դժբախտաբար թրքական քաղաքական հեռակայ ախորժակներուն յագուրդ տալու կացութեան մէջ երբեմն կը յայտնուին հայկական կողմի որոշ ներկայացուցիչներ. այդքան ալ կարեւոր չէ, թէ անոնք հոն կը յայտնուին ուղղակի թէ անուղղակիօրէն, գիտակցաբար թէ անգիտակցաբար եւ կամ` անկարողութեան, անընդունակութեան իբրեւ հետեւանք: Դաշնակցութեան դիրքորոշումը յստակ ու անփոփոխ է տխրահռչակ փրոթոգոլներուն նկատմամբ: Ըստ Հայաստանի նախագահի հաստատումին, ի՛ր նախաձեռնութիւնն է 2008-ին սկսած ֆութպոլային դիւանագիտութիւնը, որ սեպտեմբեր 2009-ին յանգեցաւ Հայաստան-Թուրքիա փրոթոգոլներու ստորագրման: Եթէ Հայաստանի նախագահը տակաւին կը պաշտպանէ փրոթոգոլները, ի դէպ, նաեւ մե՛ր իսկ գաղութին մէջ վերջերս հրապարակային հանդիսութեան մը ընթացքին, ապա ասիկա նաեւ տեղ մը մեր աշխատանքի թերութեան պատճառով է: Նախագահը տարհամոզելու եւ հայ ժողովուրդի նպատակներու իրականացման ու  պատմական արդարութեան վերականգնումին   սպառնացող այդ փաստաթուղթերէն Հայաստանի ստորագրութիւնը վերցնելու ուղղութեամբ մեր աշխատանքները եղած են անբաւարար, կամ առնուազն` ոչ արդիւնաւէտ:

Միւս կողմէ, շրջանային վերջին զարգացումները, յատկապէս Սուրիոյ մէջ ծաւալած տագնապը եկան անգամ մը եւս ընդգծելու, որ Դաշնակցութիւնը է՛ր ու կը մնայ ամբողջակա՛ն յանձնառութեան կուսակցութիւն: Մեր բարքերուն խորթ է խօսիլ, ծանուցողական եղանակով, մեր կազմակերպական հզօրանքին մասին: Այսուհանդերձ, կը մնայ արձանգրել իբրեւ փաստ, որ Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը հայկական իրականութեան մէջ միա՛կ կառոյցն է, որ կարող է զօրակցական զուգահեռ արշաւներ ստեղծել հայրենիքի թէ սփիւռքի տարբեր գաղութներուն մէջ, ձեւաւորել այդ զօրակցութեան, անկախ բնոյթէն, դէպի կարիքաւոր կողմին, այս պարագային` սուրիահայութեան ուղղորդման արդիւնաւէտ եւ ապահով միջոցները, ու նաեւ հասնիլ, գետնի պայմաններու արտօնած տարողութեամբ, գաղութի կենցաղային այլ ու ապահովական կարիքներուն: Սուրիահայ գաղութի այս գոյութենական տագապի օրերուն մեզի վիճակուած պարտականութիւներուն մէջ հաւանաբար ամէնէն դիւրինն էր հասնիլ մեր սուրիահայ քոյրերուն եւ եղբայրներուն նիւթական կարիքներուն: Իբրեւ Դաշնակցութիւն` մենք կը գիտակցինք, որ  օժանդակութիւններու համահայկական զօրաշարժին պարտինք զուգորդել նաեւ համահայկական հոգեշա՛րժ մը: Հայը, հայրենաբնակ թէ սփիւռքահայ, անկախ իր քաղաքական, յարանուանական եւ այլ ամէն տեսակի դասակարգումներէն, սուրիահայուն համար պարտի բանալ նա՛խ իր սիրտը, եւ ապա՛ միայն իր քսակը: Ի հարկին պէտք է դաստիարակե՛լ, որ ազգասիրութեան, եղբայրասիրութեան վրայ կարելի չէ, առեւտրականի հաշիւով, տոկոսային համեմատութեան պիտակ մը փակցնել: Հոս մեծ է նաեւ մեր` լիբանանահայութեան դերը, իր գաղութային քաղաքական թէ ընկերային տարբեր միաւորներով: Հաւանաբար մենք է, որ, առանց յաւելեալ ճիգի, կ՛ըմբռնենք սուրիահայ գաղութին ճգնաժամը: Այս հանգամանքը մեզ կը դնէ սուրիահայութեան օժանդակութեան համահայկական ճիգերու առաջամարտիկը ըլլալու հրամայականին առջեւ:

Այսպէս, հայկական իրականութեան սոսկ քանի մը պատկերներու, քանի մը հիմնահարցերու այս հպանցիկ ակնարկը երեւան կը հանէ այն փաստը, թէ ըլլալով ամբողջակա՛ն յանձնառութեան կուսակցութիւն եւ կոչուած ըլլալով շալկելու հայ ժողովուրդի բոլո՛ր խաչերը` կը գտնուինք մեր աշխատանքը ե՛ւ որակապէս, ե՛ւ ծաւալով կրկնապատկելու մարտահրաւէրին դիմաց:

***

Դաշնակցութեան օրը մեզի մտածել կու տայ ոչ միայն Դաշնակցութեան կատարած կամ կատարելիք գործերուն, այլ նաեւ նոյնի՛նքն Դաշնակցութեան մասին` իբրեւ կառոյց, իբրեւ գաղափարներու աշխարհ ու իբրեւ շնչող ու արարող գոյակցութիւն:

Մեզ շրջապատող առարկայական գործօնները յաճախ մեզի կը պարտադրեն օրակարգ մը, հրատապ ու անյետաձգելի աշխատանքներու շարան մը, եւ մենք ամբողջակա՛ն նուիրումով ու ամբողջակա՛ն յանձնառութեամբ է, որ կը դիմակալենք այդ օրակարգերը: Սակայն մենք նաեւ գտնուած ենք ու յաճախ կը գտնուինք մեր էութեան ենթակայական բաղադրիչը կենսագործելու խորքային մղումի մը դիմաց: Փնտռտուքի մէջ եղած ենք յաճախ. ե՛նք նաեւ այսօր, յատկապէս իբրեւ դաշնակցական երիտասարդութիւն: Ու մեր որոնածը մեր իսկ մէջ է: Մեր որոնածը նոյնինքն մեր արմատներուն, մեր անաղարտ աւիշին նորովի՛ դրսեւորման եղանակներն ու ոլորտներն են: Ու այսպէս, երբ այսօրուան խորհուրդով կը նայինք մեր անցած գործունէութեան, անհրաժեշտ է տարբերակել այն աշխատանքները, ուր մենք գտնուած ենք հակազդողի դերին մէջ` ըստ օրուան պահանջին, եւ ապա` ա՛յն աշխատանքները, ուր մենք կատարած ենք զուտ ստեղծագործ ու արարող ճիգ ուղղուած ե՛ւ մեր կազմակերպութեան բարգաւաճման, ե՛ւ մեր հիմնարար սկզբունքներու կենսագործման: Այս երկու առանցքները չեն փոխարիներ, այլ միայն կրնան լրացնել իրար, ու մեր արժեւորումները պէտք է ըլլան ըստ այնմ: Առ այդ, հարկ է գիտակցաբար, կանխամտածուած եւ ոչ պարագայական ձեւով կատարել մեր մարդուժին ու միջոցներուն բաշխումը: Պէտք չէ տարուիլ ու արնաքամիլ միայն անմիջական ու տեսանելի արդիւնք տուող գործերով, միւս կողմէ անտեսելով հեռահաս, ապագայամէտ, սակայն բարդ ու ճակատագրորոշ գործերը:

***

Դաշնակցութեան օրը, որքան կուսակցութեան` իբրեւ կազմակերպ կառոյց, տօնն է, նոյնքան ու թերեւս աւելի, դաշնակցականներուն` շարքային կուսակցականներու տօնն է: Հետեւաբար, հաշուետուութեան նոյն տրամաբանութեամբ, իւրաքանչիւր շարքային պարտի կատարել, տարուան որեւէ այլ օրէ աւելի այսօ՛ր, իր գործունէութեան հաշուեկշիռը: Այլ խօսքով, կուսակցականներս, ո՛ր սերունդի ու հանգամանքի ալ պատկանինք, հաշիւի նստելու ենք մենք մեզի հետ, կշռադատելու  մեր անհատական գործունէութիւնը` հիմնուելով Դաշնակցութեան գրուած թէ անգիր սկզբունքներուն, գաղափարական աւանդին ու բարոյական չափանիշներուն վրայ:

Երիտասարդութեան ճակատագրուած դերէն մեկնելով` անհատական այս հաշուետուութիւնը օրինաչափ պէտք է ըլլայ, նաեւ երիտասարդ դաշնակցականներուս համար:

Մարդ արարածը սոսկ սպառողական գործիքի վերածող ու ազգերու հարթեցման միտող նիւթապաշտ այս աշխարհակարգին մէջ իբրեւ մտածող հայ երիտասարդ պարտինք ստուգել,    թէ պատշաճօրէն կ՛արձագանգե՞նք մեր ամիջական թէ հեռակայ շրջապատի խնդիրներուն, թումբ կը կանգնի՞նք համաշխարհայնացման համայնակուլ ընթացքին դէմ` միաժամանակ իւրացնելով ու մեր ընկերութեան ներարկելով անոր ընձեռած նորարարութիւններն ու պայքարի արդի միջոցները:

Իբրեւ երիտասարդ` խռովք կա՞յ մեր յուզաշխարհին ու բեկում` մեր գործին մէջ, ընդդէմ ընկերային անարդարութեան, հաւաքականութիւններու ու անհատի իրաւունքներու ոտնակոխման, տկարի շահագործման: Միաժամանակ, ձերբազատած ե՞նք «խոհեմութեան առաքեալներու» յուշած` յարմարելու, «խելօքնալու» բարդոյթէն:

Համամարդկային այս չափանիշներուն զուգահեռ, մեր հաշուետուութիւնը պարտի պարփակել նաեւ իւրաքանչիւրիս  ազգային-կուսակցական գործունէութիւնը: Մեր գուրգուրանքի անդրանիկ առարկան պէտք է դառնայ մեր գաղափարական կազմաւորումը, առանց որուն նուաճումները կ՛ըլլան մակերեսային ու անցողիկ: Իբրեւ երիտասարդ դաշնակցականներ պէտք է կրենք շո՛ւնչ մը Քրիստափորի քաղաքական հոտառութենէն, երա՛նգ մը Հրայր Դժոխքի համեստութենէն, ծին մը` Նիկոլ Դումանի կարգապահութենէն, նշո՛յլ մը Արամի տեսլապաշտութենէն:  Տիրական պէտք է ըլլայ մեր մէջ դաշնակցական ֆետայիին պատուախնդրութիւնն ու ընկերասիրութիւնը:  Ու տակաւին, պէտք է լոզունգէ զերծ պայքար շղթայազերծենք սփիւռքի թէ հայրենիքի մէջ մեր ազգային դիմագիծը խաթարող արտաքին` ներմուծեալ վարակներու ու նաեւ ընդոծին ախտերու դէմ: Ի վերջոյ, իբրեւ դաշնակցական երիտասարդներ, պարտինք ստուգել, թէ ընդմիշտ վերցուցա՞ծ ենք աշխարհիկ սուրբ` Զաւարեանի մտրակը, վանելու համար ազգային կեանքը շահակցական միջավայրի վերածած յոռի բարքերը, սաստելո՛ւ անոնց հեղինակները. ունի՞նք արդեօք այդ օրհնեալ մտրակը ձեռք առնելու բարոյակա՛ն իրաւունքը:

Մէկ խօսքով, իբրեւ 21-րդ դարու դաշնակցականներ ու դաշնակցական երիտասարդներ, որքանո՞վ հաղորդ ենք 122 տարի առաջ եւ անկէ ետք հերթաբար ազգանուէր պայքարի գիրկը խոյացած գաղափարապաշտներու արժէքային համակարգին:

***

Կուսակցութեան ստեղծումը աւետող անդրանիկ  փաստաթուղթը` ՀՅԴ Մանիֆեստը կը հաստատէր, թէ` «Նպատակ դնելով Թիւրքաց Հայաստանի քաղաքական ու տնտեսական ազատութիւնը, Դաշնակցութիւնը մտել է այն կռուի մէջ, որ սկսել է ի՛նքը` ժողովուրդը»: Այսպէս, առաջին իսկ օրէն, Դաշնակցութիւնը յստակօրէն կ՛ըմբռնէր  հայ ժողովուրդին ու նաեւ համակիր զանգուածին ելակէտային ու անփոխարինելի դերը Դաշնակցութեան գործունէութեան մէջ: Եթէ` «Դաշնակցութիւնը  գործից ծնաւ, ձեւաւորուեց  գործի մէջ եւ եղաւ ու մնաց գերազանցաբար գործի կուսակցութիւն»,  ինչպէս կ՛ընդգծէր Վահան Նաւասարդեան, ապա այդ եղաւ կարելի` շնորհիւ համակիր, գաղափարակի՛ր զանգուածին ընծայած այն պարարտ հողին, որուն մէջ  Դաշնակցութիւնը ցանեց իր սերմերը: Այսoր եւս Դաշնակցութեան որեւէ ազգանպաստ գործի յաջողութեան առաջին գրաւականը համակիր զանգուածին նեցուկն է: Իսկ նեցուկը յաճախ կը նոյնանայ  մասնակցութեան հետ: Հետեւաբար, երբ կը կատարենք քննումը անցած ճանապարհին, երախտագիտութեան զգացումին կողքին, ապահովութեան զգացումն է, որ կը պատէ մեզ, քաջ գիտնալով, որ բուռ մը շարքայիններու կողքին միշտ կը կանգնին բիւր համակիրներ:

***

Իբրեւ լիբանանահայ գաղութին մէջ գործող դաշնակցական միաւոր, խնդիր չունինք մեր աշխատանքին դրական ու բացասական գնահատականները, ինչպէս նաեւ մեզ մտատանջող վերոնշեալ եւ նմանատիպ այլ հարցադրումներ հրապարակաւ բաժնելու մեր համակիր զանգուածին ու շրջապատին հետ: Հակառակ իր սկզբունքայնութեան ու նպատակներուն  անսակարկելիութեան, քարացած համոզումներու շտեմարան մը չէ Դաշնակցութիւնը,  այլ` իւրօրինակ կազմակերպութիւն մը, այնպիսի՜ կազմակերպութիւն մը, որ ունակ է տուեալ պահին, ներքին փայլատակումով մը ստեղծելու անհրաժեշտ դարմանը հայ ժողովուրդի բոլոր պահանջներուն: Իսկ հայ ժողովուրդը իրաւունք ունի անկո՛ւշտ  ըլլալու Դաշնակցութենէն իր  պահանջներուն մէջ: Եւ այս` 1890-էն սկսեալ:

Հայ ազգային ազատագրական պայքարը տակաւին հասած չէ իր լրումին: Արեւմտահայաստանի ճանապարհը յագեցած է երկնասլաց գագաթներով ու անանցանելի կածաններով: Յառաջիկայի նուաճումներէն  ու ընկրկումներէն կը գտնուինք հաւասար հեռաւորութեան վրայ: Այսուհանդերձ, կասկած չունինք, որ յառաջիկայ տարի, երբ դարձեալ նշենք Դաշնակցութեան օրը, աւելի մօտ  պիտի ըլլանք  հայ ժողովուրդի իրաւունքներուն վերատիրացման, քան` այսօր:

* Խօսք` արտասանուած Այնճարի մէջ կայացած Դաշնակցութեան 112-ամեակի հանդիսութեան

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )