Ստեփանակերտում ՀՅԴ 122-ամեակի Տօնակատարութեան Ժամանակ ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ Դատի Եւ Քաղաքական Հարցերի Պատասխանատու Կիրօ Մանոյեանի Ելոյթը

Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան Օրը տարեկան հաշուետուութեան օր է. հաշուետուութիւն` կատարածի, չկատարածի եւ կատարելիքի շուրջ: Հաշուետուութիւն` սեփական ժողովրդին, ով Դաշնակցութեան նպատակների եւ միջոցների միակ աղբիւրն է:

Տարեկան հաշուետուութեան օրը չի կարող անտեսել կուսակցութեան անցած ամբողջ ուղին, մանաւանդ` երբ այդ կուսակցութիւնն ունի աւելի քան 122-ամեայ պատմութիւն: Պատմութիւն` որ անբաժանելի մասն է սեփական ժողովրդի եւ սեփական երկրի պատմութեանը: Պատմութիւն` որ լեցուն է տասնեակ հազարաւոր նուիրեալների անձնազոհութեան դրուագներով, քաղաքական ու քարոզչական նախաձեռնութիւններով:

122 տարի Դաշնակցութիւնը ոչ միայն եղել է հայ ժողովրդի պատմութեան ամենակարեւոր դրուագների ականատեսը, եղել է ոչ միայն մասնակիցը, այլ շատ դէպքերում` եղել է նաեւ առաջնորդը, գաղափարական, մարտական, քաղաքական ճակատների վրայ` առաջին դիրքերում մարտնչողը: Դաշնակցութիւնն իր հիմնադրութեան առաջին օրուանից պայքարել է մեր հայրենիքում բնակուող ժողովրդի տնտեսական ու քաղաքական ազատութեան համար: Սկիզբը` դա միայն «Թիւրքաց Հայաստանն» էր: Վերջը, երբ վտանգի ենթարկուեց նաեւ Անդրկովկասի հայութիւնը, Դաշնակցութեան պայքարը ներառեց նաեւ մեր ժողովրդի այդ հատուածի իրաւունքների պաշտպանութիւնը: Իսկ երբ Թուրքիայի հայաջինջ քաղաքականութիւնը հասաւ ցեղասպանութեան մակարդակի, Դաշնակցութիւնը ժողովրդի կեանքը պաշտպանեց` անհաւասար կռուի մէջ մտնելով թշնամու դէմ: Իսկ երբ հայրենիքի մեծ մասը հայաթափ եղաւ եւ Ցեղասպանութիւնից փրկուած հայութեան բեկորները` աշխարհացրիւ, Դաշնակցութիւնը զբաղուեց նաեւ այդ բեկորների վերապրումի, հայացման եւ հայապահպանման խնդիրներով: Եւ դա արեց` իր կողքին ունենալով ազատատենչ նոյն գաղափարների համար պայքարող համակիր զանգուածներ:

122-ամեայ Դաշնակցութեան մեծագոյն նուաճումներից մէկը, անառարկելիօրէն, հայոց պետականութեան վերականգնման` Հայաստանի Հանրապետութեան հիմնադրութեան եւ կերտման մէջ իր ստանձնած առաջնորդող դերակատարութիւնն է: Անուրանալի փաստ է, որ եթէ 1918-ին չհիմնադրուէր Հայաստանի Հանրապետութիւնը, մենք չէինք ունենայ ո՛չ Խորհրդային Հայաստան եւ ո՛չ էլ` 1991-ին վերանկախացած Հայաստանի Հանրապետութիւն: Մենք երբեք չենք յաւակնել, որ մեր քայլերում սխալներ չեն եղել: Բայց մենք ամենայն պատասխանատուութեամբ յայտարարել ենք ու յայտարարում ենք, որ անխարդախ է եղել Դաշնակցութեան եւ դաշնակցականների նուիրուածութիւնը հայոց պետականութեան կերտման նպատակին: Պետութիւն` որ առաջին օրուանից ինքզինք հռչակեց համայն հայութեան հայրենիք, իսկ 1919-ի մայիսի 28-ին` միացեա՛լ Հայաստան:

Ազգի պահպանման ու զարգացման գործում պետութեան կարեւորագոյն դերի գնահատման վկայութիւն է Դաշնակցութեան` 1920 թուականի դեկտեմբերի որոշումը, որի համաձայն` նախընտրելի էր, որ պետութիւնը լինէր կարմիր, քան` մեռած:

Սփիւռքեան իր գործունէութեան շրջանում եւս Դաշնակցութիւնն իր համակիր զանգուածներին վարակեց անկախ Հայաստանի գաղափարով, միաժամանակ ճիշդ գնահատելով Խորհրդային Հայաստանի դերակատարութիւնն ու արժէքը:

Չեմ ուզում աւելի խորանալ Դաշնակցութեան 122-ամեայ պատմութեան ներկայացման մէջ, որովհետեւ ուզում եմ արագ անդրադառնալ ժամանակակից հարցերին:

Անցած մէկ տարուայ ընթացքում Դաշնակցութեան հետ առնչուած կարեւոր իրադարձութիւններից մէկը` անառարկելիօրէն Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի ընտրութիւններն էին այս տարուայ մայիս ամսին: Թէեւ շատ է խօսուել այդ ընտրութիւնների մասին, չեմ կարող չանդրադառնալ նրանց: Պէտք է անդրադառնալ այդ ընտրութիւններին, որովհետեւ ոմանք սխալւում են, երբ այդ ընտրութիւնների արդիւնքները համարում են ինչ-որ քաղաքական իրականութեան` իբր հայրենի ժողովրդի քաղաքական նախասիրութիւնների արտայայտութիւն: Այդ ընտրութիւններն իրականում ընտրութիւններ չէին. դրանք շատ լաւ սարքուած ընտրութիւնների նմանակում` իմիտացիա էին: Առանց մխրճուելու մանրամասնութիւնների մէջ, թէ ինչպէս ճշդուեց Դաշնակցութեան ստացած քուէների թիւը, այդուհանդերձ պիտի հաստատել, որ ՀՅԴ-ի ժողովրդականութիւնը նուազել է նախորդ` 2007-ի խորհրդարանական եւ 2008-ի նախագահական ընտրութիւնների հետ համեմատած: Սա անառարկելի փաստ է, որի համար բոլոր դաշնակցականներս պատասխանատու ենք` անկախ մեր բնակած երկրից եւ վարած կուսակցական պաշտօնից: Սա ներկուսակցական հարց է, որի քննարկումը պէտք է կատարենք ամենայն անկեղծութեամբ եւ դաշնակցականի արիութեամբ: Մինչ այդ պիտի հաստատել, որ ամէն դէպքում, Հայաստանի խորհրդարանական ընտրութիւնները չեն կարող լինել ամբողջ Դաշնակցութեան իրական ուժի եւ ժողովրդականութեան չափանիշ: Չեն կարող, որովհետեւ, ի տարբերութիւն այդ ընտրութիւններին մասնակից բոլոր կուսակցութիւնների, Դաշնակցութեան Հայաստանի կառոյցը նախ ցոյց տուեց, որ ինքն իսկապէս կայացած քաղաքական կուսակցութիւն է, որ ունի ժողովրդի դատին ներկայացնելու քաղաքական ծրագիր եւ այդ ծրագիրը իրականացնելու ատակ մարդուժ: Երկրորդ, որովհետեւ միայն Դաշնակցութիւնն է, որ գործում է նաեւ Հայաստանի Հանրապետութիւնից դուրս:

Դաշնակցութեան այդ համահայկական անհասանելիութեանը եւ հեղինակութեանը հարուածելու ճիգ էր այս տարուայ յուլիսին կայացած Արցախի նախագահական ընտրութիւններում ՀՅԴ-ին վարկաբեկելու ձախողած փորձը, որի մէջ, ցաւօք, ներքաշուեցին նաեւ կուսակցական եւ մարտական որոշ ընկերներ: Այդ փորձի իրական հեղինակների հակադաշնակցական արշաւն ինքնին վկայում է Դաշնակցութեան վայելած համահայկական, այս դէպքում` նաե՛ւ Արցախում ժողովրդական հեղինակութեան մասին: Թոյլերի, քաղաքականօրէն պարտուածների դէմ չէ, որ նման արշաւներ են ձեռնարկւում: Այստեղ եւս ՀՅԴ Արցախի կառոյցը իր կեցուածքով ու գործով ցոյց տուեց, որ ինքը համահայկական նպատակներ եւ կառոյց ունեցող, տարբեր պայմաններում համապատասխան միջոցներով գործող յեղափոխական 122-ամեայ կուսակցութեան մէկ ամուր մասնիկն է:

Իրականութեան մէջ Դաշնակցութիւնն աւելին է սոսկ կուսակցութիւն լինելուց, եւ սա է այն հիմնական տարբերութիւնը, որ առկայ է ՀՅԴ-ի եւ հայ իրականութեան մէջ գործող մնացած բոլոր քաղաքական կուսակցութիւնների միջեւ:

Դաշնակցութիւնը նախ եւ առաջ գաղափարական շարժում է: Այդպէս է եղել ամբողջ 122 տարի շարունակ: Այդ է պատճառը, որ «վէրքերով լի ջան ֆեդա»-ն նախ եւ առաջ եղել է «զինուոր գաղափարի»:

Այսօր, ընդունեն թէ` ոչ, Դաշնակցութիւնը շարունակում է հայ ժողովրդի եւ Հայաստանի համար` ազատութեան եւ արդարութեան պայքարում իր գաղափարական առաջամարտիկի դերը: Եւ դա` բոլոր բնագաւառներում: Ինչպէս նախորդ տասնամեակներին, վերջին 10-12 տարիների ընթացքում, Դաշնակցութեան նախաձեռնութիւնների սոսկ թուարկումը կը համոզի ցանկացած անաչառ հայի, որ Դաշնակցութեան առաջնահերթ նպատակն է եղել այդ պայքարի ճանապարհին նոր գաղափարների սերմեր ցանելը: Թուարկեմ այդ նախաձեռնութիւնները.

– Հայաստանի Հանրապետութեան ներքին` ընկերային-տնտեսական հարցերի լուծման համար ընկերվարական ուղղութիւնների որոնում, սկսած տարբեր խորհրդաժողովներից, հասնելու համար Դաշնակցութեան հիմնադրած «Հրայր Մարուխեան» հիմնադրամը, որն արդէն միջազգային գործակցութեամբ եւ հայկական մտաւոր ուժով հրապարակել է եւ շարունակում է պատրաստել «ընկերային բարեփոխումները Հայաստանում» ընդհանուր վերնագրով ուսումնասիրութիւններ եւ քաղաքականութեան այլընտրանքներ` առողջապահութեան, ընկերային, բնակարանների, զբաղուածութեան, գիւղատնտեսութեան, հանքարդիւնաբերութեան, կրթութեան, ժողովրդագրութեան, հայրենադարձութեան եւ այլ ոլորտների համար:

– Ջաւախքի հայութեան խնդիրների գլխաւոր արծարծողը եւս եղել է Դաշնակցութիւնը: 10-12 տարի առաջ, երբ սփիւռքում այդքան էլ տեղեակ չէին Ջաւախքի մասին, Դաշնակցութիւնը նախ գիրք ու քարտէս տպեց մեր պատմական հայրենիքի այդ հատուածի եւ այնտեղ ապրող հայութեան տարատեսակ խնդիրների մասին: Դաշնակցութիւնն էր, որ աջակցեց, որպէսզի այդ խնդիրները հասցուեն նաեւ Վրաստանի բարօրութեամբ շահագրգռուած պետութիւնների ուշադրութեանը, դառնան նրանց օրակարգի մաս, իսկ այսօր` արդէն նաեւ գործնական աշխատանք: Ուրիշներն էլ սկսեցին իւրացնել Դաշնակցութեան որոշ մօտեցումները, իրենք էլ զբաղուել այդ հարցերի մի մասով: Թէեւ միշտ չէ, որ այլոց մօտեցումները օգտակար են լինում Ջաւախքին, պիտի ընդունել սակայն, որ Ջաւախքի հայութեան խնդիրներն այսօր համահայկական օրակարգի մաս են կազմում: Այսօր Վրաստանում տեղի ունեցող զարգացումները յոյս են ներշնչում, որ այս խնդիրները մեծամասամբ կը կարգաւորուեն եւ հայ-վրացական յարաբերութիւնների այս ամենաթոյլ օղակը կը դառնայ այդ շղթայի ամենաուժեղ օղակը:

– ՀՅԴ-ի միւս նախաձեռնութիւնը, որը եւս վարակիչ դարձաւ շատերի համար եւ այսօր մաս է կազմում համահայկական օրակարգին` դա Արեւմտահայաստանում, Կիլիկիայում եւ ընդհանրապէս Թուրքիայում ապրող թաքուն, գաղտնի հայերի, յաճախ նաեւ հայկականութեան ինչ որ շառաւիղ ունեցողների նկատմամբ հայ ժողովրդի մօտ հետաքրքրութեան ստեղծումն է: Մի կողմից դաւանափոխ հայերի շրջանակներում առաջացած ինքնութեան փնտռտուքը, միւս կողմից` այդ շրջանակների նկատմամբ հայութեան` արդէն աճած հետաքրքրութիւնը ստեղծել են պարարտ հող բոլորի համար` վերադառնալու իրենց ակունքներին. ոմանք` դէպի հայութիւն, ուրիշներ` դէպի Արեւմտահայաստան:

– Արցախի ազատագրումը Դաշնակցութեան համար տասնամեակներ շարունակ եղել է Հայ դատի, այն է` ամբողջական հայութեամբ ամբողջական Հայաստանի կերտման մէկ անբաժան մասնիկը: Եւ երբ 1988 թուականին «ձայն մը հնչեց» Արցախի լեռներից, Դաշնակցութիւնը հնարաւորութիւն ունեցաւ գործնական դերակատարութիւն ունենալու իր ծրագրային այդ նպատակի իրագործման պայքարում: Արցախեան ազատամարտում Դաշնակցութեան եւ դաշնակցականների հիմնական դերակատարութիւնն անառարկելի է: Բայց Դաշնակցութիւնն արդէն քայլեր է ձեռնարկել` ազատագրուած Արցախը, ամբո՛ղջ Արցախը համահայկական ճիգերով նաեւ զարգացնելու ուղղութեամբ: Արցախեան մեր փաստացի յաղթանակները քաղաքական-իրաւական ցանկալի կարգաւորումը կարող են ունենալ միայն այն դէպքում, երբ Արցախի հողը իր վրայ կ՛ունենայ հայի համատարած ներկայութիւնը: Այդ ներկայութիւնն ապահովելու համար ահա` Դաշնակցութիւնը գործուն կերպով խրախուսում է համահայկական ներդրումային ծրագրեր, ներառեալ` Արցախի քաղաքականապէս ռիսքային համարուող տարածքներում, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան իշխանութիւնների հետ գործակցաբար:

Միաժամանակ, Արցախի հիմնահարցի կարգաւորման բանակցութիւնները Ազրպէյճանի կողմից պատանդ պահելու քաղաքականութեան դէմն առնելու համար Դաշնակցութիւնը ձեռնարկել է Արցախի Հանրապետութեան միջազգային ճանաչում ապահովելու գործին` հնարաւոր բոլոր չափերով եւ բոլոր մակարդակների վրայ: Այս քաղաքականութեան արդիւնքներից են անցած տարուայ ընթացքում, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներից Մասաչուսեցի եւ Ռոտ Այլընտի, ինչպէս նաեւ Աւստրալիայի Նոր Հարաւային Ուեյլս նահանգի կողմից Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրաւունքի ճանաչումը եւ կոչը այդ երկրների կենտրոնական իշխանութիւններին` ճանաչելու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը: Այս քաղաքականութեան փայլուն վկայութիւնն է նաեւ անցած տարուայ ընթացքում, Ազրպէյճանում Միացեալ Նահանգների դեսպան` Լեռնային Ղարաբաղի հարցում իր կողմնակալ վերաբերմունքով յայտնի Մեթիու Պրայզայի պաշտօնանկ անելը: Ի վերջոյ, հարեւան երկրի նախագահի այն յայտարարութիւնը, թէ «Ազրպէյճանի թիւ մէկ թշնամին հայկական լոպին է», այնքան էլ անհիմն չէ:

Արցախի նկատմամբ Դաշնակցութեան ծրագրային, ռազմավարական եւ գործնական կեցուածքները Դաշնակցութեան համար եղել են վճռորոշ` ընդհանրապէս հայ քաղաքական իրականութեան ներսում, բայց յատկապէս` Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքական դաշտում իր կեցուածքների համար: Արցախեան ազատամարտում հայութեան բոլոր ձեռքբերումները պահպանելը, դրանց միջազգային ճանաչում ապահովելը եղել են այն որոշիչ խնդիրները, որոնք վճռել են Դաշնակցութեան քաղաքական կեցուածքները նախեւառաջ Հայաստանի Հանրապետութիւնում: Նաեւ, այդ կեցուածքներն են եղել պատճառը, որ Դաշնակցութիւնը Հայաստանի Հանրապետութիւնում, ոչ վաղ անցեալում արգելուած, փակուած, հալածուած կուսակցութիւն էր: Մեր բոլորի հայրենիքի` ազատագրուած Արցախեան տարածքների պահպանման խնդրին Դաշնակցութեան կողմից տրուած այս նախապատուութիւնը պէտք է ճիշդ գնահատեն իշխանութիւնները ե՛ւ Երեւանում, ե՛ւ Ստեփանակերտում:

Անցած 20-25 տարիներին Դաշնակցութեան համար կարեւորագոյն ուսանելի դասերից մէկը եղել է այն, որ պաշտօնական Ստեփանակերտի եւ պաշտօնական Երեւանի տարակարծութիւնը պէտք չէ լինի այնքան խորը, որ այն յառնի փոխադարձ թշնամանքի: Արցախի Հանրապետութիւնը պէտք է ունենայ իր ուրոյն տեսակէտը յատկապէս ի՛ր խնդրի կարգաւորման վերաբերեալ, իսկ պաշտօնական Երեւանն էլ պէտք է ոչ միայն հաշուի նստի այդ ինքնուրոյն տեսակէտի հետ, այլ պիտի սատարի, որ այն դառնայ ներգործօն: Յատկապէս այսօր, Արցախի քաղաքական յաւելեալ աշխուժութիւնն իր անկախութեան միջազգային ճանաչման գործում, կենսական նշանակութիւն ունի: Անհրաժեշտ է նոր թափ տալ արտաքին ճակատի վրայ քաղաքական եւ քարոզչական աշխատանքներին` յիշեցնելու համար Արցախի հիմնախնդրի էութիւնն ու Ազրպէյճանի` ընդհանրապէս հակահայ քաղաքականութիւնը եւ բարձրացնելու Արցախի Հանրապետութեան` որպէս անկախ պետութեան ճանաչման հարցը:

Դաշնակցութիւնը շարունակելու է այս ճակատում իր բոլոր հնարաւորութիւնները դնել Արցախի եւ Հայաստանի Հանրապետութիւնների տրամադրութեան տակ, անկախ նրանից, թէ ովքեր են իշխանութեան ղեկին նստած: Միաժամանակ, պէտք է նաեւ հասկանալ, որ առանց հզօր Հայաստանի Հանրապետութեան մենք կը վտանգենք ոչ միայն Արցախեան ճակատում մեր բոլորի ձեռքբերումները, այլ նաեւ` նոյնինքն Հայաստանի Հանրապետութիւնը: Հետեւաբար, չի կարելի անտեսել Հայաստանի Հանրապետութիւնը թուլացնող բոլոր ազդակները` կաշառակերութեան արդիւնքում ձեւաւորուած կառավարման խոցելի համակարգից ու անարդար հասարակարգից մինչեւ ժողովրդագրական արիւնահոսութիւնը: Ժողովրդավարութեան չափորոշիչների իմիտացիան, կառավարման համակարգի սխալների համար պատասխանատուութիւնից խուսափելը եւ ուրիշներին մեղադրելը, սեփական իշխանութիւնը պահելու համար` որոշ հարցերում արտաքին ուժերի կամակատար լինելն ու ազգային շահերից փաստացի հրաժարուելը վտանգում են մեր ժողովրդի վաղուայ երթը:

Երբ խօսւում է Դաշնակցութեան գործունէութեան մասին, բնականաբար չի կարելի անտեսել Դաշնակցութեան` արդէն «սովորական» դարձած աշխատանքները. համայնքների կեանքը կազմակերպելուց` որոշ համայնքների անվտանգութեան հարցերը ստանձնելուց մինչեւ մամուլ ու լրատուամիջոցներ, մինչեւ Հայ դատի յանձնախմբեր եւ գրասենեակներ, այլ պետութիւնների քաղաքական կուսակցութիւնների եւ միջազգային կազմակերպութիւնների հետ յարաբերութիւններ, եւ երբեմն նաեւ` համագործակցութիւն:

Այս ամբողջն իսկապէս Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը վերածում են աւելիին, քան սոսկ քաղաքական կուսակցութիւնն է: Դաշնակցութեան գործի այս տարողութիւնը նաեւ ունի իր իւրայատկութիւնները. համահայկական նշանակութիւն ունեցող այս գաղափարների իրականացման համար երբեմն Դաշնակցութիւնն անհրաժեշտութիւն է զգում գործակցել Հայաստանի եւ կամ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնների իշխանութիւնների հետ, անկախ` այլապէս նրանց նկատմամբ իր ունեցած դիրքորոշումից: Սա աւելի շուտ Դաշնակցութեան գործելակերպի նկարագրային գծերից մէկն է. յանուն հայրենիքի եւ ազգի` զոհել նաեւ կուսակցական շահը: Վստահաբար, մենք նաեւ այս գինն ենք վճարում, երբ ժողովրդի մօտ շփոթ է առաջանում` ի տես մեր որոշ քայլերի:

Որոշները մեզ` Դաշնակցութեանն ու դաշնակցականներին երազկոտ, իտէալիստ են համարում: Եթէ դա ասւում է բացասական իմաստով, ապա պիտի պատասխանել, որ Դաշնակցութիւնը ոչ թէ երազկոտ, այլ` տեսլական ունեցող եւ, ինչպէս ասացի, նախեւառաջ գաղափարական շարժում է: Դաշնակցութիւնն իր աւելի քան 120-ամեայ կենսագրութեամբ ցոյց է տուել, որ երբ համոզումով եւ գործով ժողովրդին ցոյց կը տաս քո տեսլականի իրագործելի լինելն ու նրան հասնելու ճանապարհը, ժողովուրդը այդ տեսլականի իրականացման համար կը լինի քո կողքին: Միաժամանակ, չի կարելի երկար անտեսել այն դժգոհութիւնը, որ կուտակւում է ժողովրդի մէջ, որն այսօր` եթէ արտայայտւում է արտագաղթով, վաղը կարող է դրսեւորման այլ ձեւ գտնել: Միաժամանակ, չի կարելի երկար չարաշահել Դաշնակցութեան այն պահուածքը, որ յանուն ազգային շահերի պէտք է ինքնազսպումի գնալ` երկրում պահելու կայունութիւնը:

1921 թուականի փետրուարի 18-ը վկայում է, որ ժողովուրդը կարող է անտեսել Դաշնակցութեան այդ զսպուածութիւնը եւ ապստամբել: Մեր ակնկալութիւնը, ցանկութիւնն ու նպատակն է, որ 2013 թ. փետրուարի 18-ը նման ժողովրդային ցասումի պատճառ չհանդիսանայ:

Անհրաժեշտ է, որ քաղաքական ուժերն անկեղծ լինեն նախ իրենք իրենց հետ, ապա` ժողովրդի հետ` ներկայացնելու այն տեսլականը, որ ունեն մեր ժողովրդի եւ հայրենիքի համար: Անհրաժեշտ է այդ տեսլականը, որպէսզի Հայաստանի Հանրապետութիւնը կարողանայ ոչ միայն այսօրուայ դժուարութիւններին դիմակայել, այլ նաեւ պատրաստ լինի վաղուայ մարտահրաւէրներին:

Ամերիկայի Միացեալ Նահանգների ազգային անվտանգութեան կառոյցների վերլուծութիւնները խօսում են այն մասին, որ մինչեւ 2030 թուականը, այսինքն` վաղը, հաւանական է, որ վտանգուի Թուրքիայի տարածքային ամբողջականութիւնը, իսկ Ազրպէյճանը այն երկրների շարքում է, որ հակառակ նիւթական որոշ զարգացումներին, պետական ղեկավարման գործում ժողովրդավարութեան դեֆիցիտը սպառնում է այդ պետութիւնների կայունութեանը: Հայաստանի Հանրապետութիւնը պէտք է, որպէս համայն հայութեան հայրենիք, համայն հայութեան համախումբ ճիգերով հզօր պետութիւն, պատրաստ լինի այս շատ հաւանական մարտահրաւէրներին:

Դաշնակցութեան համար ազգային թղթածրարը ամբողջական եւ փոխլրացնող էութիւն ունի: Այդ թղթածրարի բաղկացուցիչ հիմնախնդիրներն են.-

– Արցախեան հիմնահարց,

– Ջաւախահայութեան իրաւունքների պաշտպանութիւն,

– Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման, հատուցման եւ հայ ժողովրդի ու Հայաստանի իրաւունքների համար պայքարի եւ ընդհանրապէս հայ-թուրքական յարաբերութիւնների հոլովոյթ:

Անկախ նրանից, թէ ինչ ուղղութիւն է ազգային թղթածրարը հետապնդում, այն ուղղուած է հայկական ներուժի համախմբմանն ու մեծացմանը եւ ՀՅԴ-ի համար հաւասարապէս առաջնահերթութիւն ունի: Միայն այս հիմնախնդիրների ռազմավարական բնոյթի գիտակցումով է հնարաւոր պաշտպանել Հայաստանի Հանրապետութեան ինքնիշխանութիւնն ու հայ ժողովրդի ամբողջական իրաւունքները:

Անթոյլատրելի է յիշեալ երեք հիմնախնդիրների ստորադասումը մէկը միւսին կամ թիւր պատկերացումը, թէ մի ուղղութեան զիջումով հնարաւոր է յաջողութիւն արձանագրել միւս առաջնահերթութիւններում: Այս առումով, յատկապէս ուսանելի էր վերջին 3-4 տարիների հայ-թուրքական յարաբերութիւնների հաստատմանն ուղղուած փորձը:

1990-ականների սկզբից ի վեր` ՀՅԴ-ն այս ամէնի հաշուառմամբ էր, որ Հայաստանում եւ սփիւռքում իր գործունէութեան առանցքային ուղղութեան վերածեց թուրքական ճնշման հակակշռումը` պայքարելով ինչպէս հայկական իրականութեան մէջ առկայ պարտուողական եւ ազգային միասնական շահի գերակայութիւնը ստորադասող քաղաքական ուղղութիւնների, այնպէս էլ օտար հակահայ քաղաքական եւ քարոզչական հզօր ճնշման դէմ: Մեր հակառակորդները, փորձելով հարուածել ՀՅԴ-ին, յաճախ փորձեցին եւ փորձում են ներկայացնել կուսակցութիւնն իբրեւ ծայրայեղ քաղաքական ուժ, որն իր կեցուածքներով մերժում է հարեւանների հետ յարաբերութեան, լուծումների որոնման ցանկացած փորձ:

Հայ-թուրքական յարաբերութիւնների վերջին զարգացումների առաջին իսկ օրերից Դաշնակցութիւնն իր քաղաքականութեամբ, բազմաթիւ յայտարարութիւններով ձեւաւորեց մեր սկզբունքային դիրքորոշումը թուրքական յայտնի նախապայմաններին: Վերջինս ամփոփւում է առաջնահերթ հետեւեալ հաստատումներով.

– Իբրեւ հարեւան պետութիւններ` Հայաստանն ու Թուրքիան ի վերջոյ պէտք է քայլեր ձեռնարկեն յարաբերութիւնների բնականոնացման ուղղութեամբ: Սակայն, երկու երկրների միջեւ բարիդրացիական յարաբերութիւններ կարող են հաստատուել Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչմամբ եւ հայ ժողովրդի իրաւունքների վերականգնմամբ միայն: Առանց նախապայմանների դիւանագիտական յարաբերութիւնների հաստատումը եւ շրջափակման վերացումը այս ճանապարհի սոսկ առաջին քայլերն են:

– Հայաստանի կողմից առանց նախապայմանների յարաբերութիւնների հաստատման առաջարկն արդէն իսկ մեծագոյն զիջում է:

– Անընդունելի է Թուրքիայի հետ յարաբերութիւնների բնականոնացումը մեր պետութեան` ինքնիշխան եւ կենսունակ լինելութեան ու սերունդների` ազգային-պետական իրաւունքների հաշուին:

– Հայաստան-Թուրքիա 2009թ. հոկտեմբերի 10-ին ստորագրուած արձանագրութիւնների վաւերացման ընթացքը կասեցնելու մասին Հայաստանի նախագահի որոշումը դրական նկատելով հանդերձ` մեր մտահոգութիւնները չեն փարատւում, որովհետեւ հարցը կարող է անակնկալ եւ յանկարծակի կերպով կրկին սեղանի վրայ գալ: Առ այդ, մենք շարունակում ենք դէմ արտայայտուել Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւնների ստորագրուած տարբերակի վաւերացմանը եւ պահանջում ենք, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը իր ստորագրութիւնը յետ վերցնի:

Հայաստան-Թուրքիա իրաւական սահմանին հիմք ընդունելով Միացեալ Նահանգների նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի 1920թ. նոյեմբերի 22-ի իրաւարար վճիռը` Դաշնակցութիւնն արդէն նախաձեռնել է Թուրքիայից մեր հաւաքական իրաւունքների ձեռքբերման հնարաւորութիւնների մասին ուսումնասիրութիւններ: Առաջիկայ ամիսներին մեր ժողովուրդը հնարաւորութիւն կ՛ունենայ աւելի մօտիկից ծանօթանալու այս ուսումնասիրութիւններին եւ արտայայտելու իր տեսակէտը նրանցում առաջ քաշուող հարցերի մասին:

Սիրելի՛ ներկաներ, այո՛, չի կարելի չանդրադառնալ Սիրիայում ընթացող ռազմական իրադարձութիւններում յայտնուած մեր սիրիահայ համայնքին: Շատերը փորձում ենք մեղադրել ոմանց, յատկապէս Դաշնակցութեանը, որ միջոցներ չի ձեռնարկել եւ կամ չի ձեռնարկում` հայ համայնքին Սիրիայից դուրս բերելու: Իրականութեան հետ մի քիչ շփուած մարդու համար պարզ է, որ նման նպատակ` եթէ լինի անգամ, այն իրագործելի չէր երէկ, իրագործելի չէ նաեւ այսօր: Այսօրուայ համար մէկ խնդիրը Սիրիայի հայութեան անվտանգութիւնն ու գոյութիւնն ապահովելն է: Սա չի նշանակել եւ չի նշանակում, որ պէտք չէ աջակցել այն բոլոր սիրիահայերին, ովքեր ցանկանում են եւ կամ արդէն կարողացել են հասնել Հայաստան, ներառեալ` Արցախ, եւ ուզում են այստեղ մշտական կամ ժամանակաւոր ապրել: Ընդհակառակը: Սակայն, միաժամանակ, երբեք չի կարելի ուշադրութիւնը շեղել Սիրիայում այսօր հայութեան անվտանգութեան խնդիրներից:

Սիրելինե՛ր,

Այսօր` իսկապէս որ շատ են մեր դիմագրաւած վտանգներն ու մարտահրաւէրները: Նրանք բազմատեսակ են: Երբեմն նոյնիսկ` անյաղթահարելի թուացող: Բայց, մեր պատմութիւնը վկայ, մեր ժողովուրդը շատ աւելի ծանր ու դժուարին օրեր կարողացել է յաղթահարել շատ աւելի նուազ հնարաւորութիւններով: Այսօր, ունենք անկախ հայրենի պետութիւն, ունենք ազատագրուած Արցախ եւ ունենք քաղաքականապէս կազմակերպուած ու առաւել եւս կազմակերպուող սփիւռք: Այս բոլորը, բոլոր վտանգներով հանդերձ, մեզ տալիս են հիմք, որ ճի՛շդ ուղղութեամբ, ճի՛շդ քայլերի պարագայում մենք կը լինենք ճի՛շդ ուղու վրայ, ճի՛շդ ճանապարհին` դէպի ամբողջական հայութեամբ ամբողջական, ազատ ու անկախ հայրենիքի կերտում:

17/12/2012