Արուեստի Աշխարհէն. Կիներ Կը Մարմնաւորեն «Յուլիոս Կեսար»-ի Արական Տիպարները, Ինչ Որ Յառաջդիմութիւն Է

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

ՇԷՅՔՍՓԻՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐՈՒՆ ԹԱՏՐՈՆԸ ԿԻՆԵՐՈՒ ՅԱՐՄԱՐ ՎԱՅՐ ՄԸ ՉԷՐ: ԲՐԻՏԱՆԱՑԻ ԱՇՈՒՂԸ ԸՆԴՀԱՆՐԱՊԷՍ ՍՏԵՂԾԱԾ Է ԱՐԱԿԱՆ ՏԻՊԱՐՆԵՐ` ԱՐԱԿԱՆ ՍԵՌԻ ԴԵՐԱԿԱՏԱՐՆԵՐՈՒ ՀԱՄԱՐ: ՅԱՅՏՆԱՊԷՍ ԱՅՍ ՕՐԵՐՈՒՆ ՏՈՆՄԱՐԻ ՄԷՋ (ՔՈՎԸՆԹ ԿԱՐՏԸՆ)  ԱՆ ԿԸ ՍՏԱՆԱՅ ԻՐ ԿԻՐԱՐԿԱԾ ՍԵՌԵՐՈՒ ԽՏՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՀԱԿԱՀԱՐՈՒԱԾԸ, ԻՆՉ ՈՐ ԿԸ ՆԿԱՏՈՒԻ ՍԵՌԵՐՈՒ ՀԱՒԱՍԱՐՈՒԹԵԱՆ ՅԱՂԹԱՆԱԿ ՄԸ: ՍԱԿԱՅՆ «ՏԻ ԻՆՏԻՓԵՆՏԸՆԹ» ԹԵՐԹԻՆ ՄԷՋ ԷՄԸԼԻ ՃԱՓ ԿԸ ՎԻՃԻ, ԹԷ ՍՈՍԿ ԱՐԱԿԱՆ ՏԻՊԱՐՆԵՐԸ ԿԻՆ ԴԵՐԱԿԱՏԱՐՆԵՐՈՎ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼԸ ՅԱՌԱՋԴԻՄՈՒԹԻՒՆ ՉԻ ՆՇԱՆԱԿԵՐ: ՓՈԽԱՐԷՆԸ` ԱՆ Կ՛ԱՌԱՋԱՐԿԷ ԻՄԱՍՏՈՒՆ ՁԵՒՈՎ ՕԳՏՈՒԻԼ ԱՐԱԿԱՆ ՏԻՊԱՐՆԵՐԸ ԿԻՆԵՐՈՎ ՓՈԽԱՐԻՆԵԼՈՒ ՄԵՐՕՐԵԱՅ «ՆՈՐԱՁԵՒՈՒԹԵՆԷՆ»…

Ամբողջութեամբ կիներէ բաղկացած թատերախումբը կը կատարէ «Յուլիոս Կեսար»-ի փորձերը:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Երբ յայտարարուեցաւ, թէ ամբողջութեամբ կիներէ բաղկացած թատերախումբ մը պիտի ներկայացնէր «Յուլիոս Կեսար»-ը, լուրը ուրախութեամբ եւ գնահատանքով դիմաւորուեցաւ արուեստի շրջանակներու մէջ, ուր սեռերու անհաւասարութիւնը մինչեւ այսօր մեծ հարց մըն է:

Թէեւ արուեստը կը նկատուի կիներու համար շատ աւելի դիւրամատչելի մարզ մը, քան, օրինակ, ճարտարագիտութիւնը, այսուհանդերձ, անիկա տակաւին կը մնայ առաւելաբար սեռերու խտրականութեամբ յատկանշուած մասնագիտութիւն մը: Նախապէս գրած եմ շարժապատկերի ճարտարարուեստին մէջ տիրող անհաւասարութեան մասին: Բրիտանիոյ շարժապատկերի հիմնարկին կողմէ կատարուած ուսումնասիրութիւններու համաձայն, 2010-ին շարժապատկերի արտադրութեան մարզին մէջ աշխատող պաշտօնեաներուն միայն 22 առ հարիւրը կիներ էին: Պատկերը նոյնքան տխուր է թատերական ասպարէզին մէջ:

«Սֆինքս թիեթըր»-ի (կիներուն կեդրոնական տեղ տուող բրիտանական թատերախումբ մը: «Ա.») կողմէ հրապարակուած տուեալներու համաձայն, Բրիտանիոյ տարածքին կիները կը կազմեն դերասաններուն միայն 35 առ հարիւրը, թատերագիրներուն` միայն 17 առ հարիւրը, թատրոնի բեմադրիչներուն` 23 առ հարիւրը եւ շարժապատկերի բեմադրիչներուն` 9 առ հարիւրը: Ֆիլիտա Լոյտի բեմադրած «Յուլիոս Կեսար»-ը, որ այս օրերուն կը ներկայացուի Տոնմար Ուերհաուսի մէջ, խանդավառ ճիգ մըն է` սրբագրելու այս անհաւասարութիւնը:

Նոր Գոհարներ

Հին թատերախաղեր վերակենդանացնող բեմադրիչներ անխուսափելիօրէն կը փնտռեն իմաստներու նոր շերտեր եւ երանգներ: Իսկ Շէյքսփիրի նման հեղինակի մը հարուստ գրութիւններուն պարագային` պարզ հնարք մը, ինչպէս` սեռերը շրջել, կրնայ օգնել` յայտնաբերելու նոր գոհարներ: Օրինակ, Շէյքսփիրի «Կլոպ» թատերասրահին մէջ ամբողջութեամբ արական սեռէ բաղկացած դերակատարներով «Թուելֆթ նայթ»-ի բեմադրութիւնը «Տի Ինտիփենտընթ» թերթի հիմնադիրներէն` Տէյվիտ Լիսթըրի համաձայն, «Թատերախաղին տուաւ նոր (կամ աւելի ճիշդ` չորս դարերու չափ հին) տարողութիւն մը, երգիծանքի եւ կատակերգական տողերու բոլորովին նոր մակարդակ մը»:

Տակաւին չեմ տեսած «Յուլիոս Կեսար»-ի այս բեմադրութիւնը եւ զայն պիտի դատեմ միայն տեսնելէս ետք: Սակայն կ՛ակնկալեմ, որ ամբողջութեամբ կիներէ բաղկացած թատերախումբը քիչ մը թարմ մեկնաբանութիւններով ներկայացնէ թատրերգութիւնը: Թէեւ մտավախութիւններէս մէկը այն է, թէ սեռերը շրջելով թատերախաղեր բեմադրելը այս օրերուն հետզհետէ կը դառնայ նորաձեւութիւն մը եւ ոչ թէ արդիւնք է իւրաքանչիւր թատերախաղի էութեան վրայ հիմնուած խելացի որոշումի մը:

Ճենի Ճիւլզ` Կասիոսի դերով:

Շէյքսփիրի օրերուն թատերական կազմը միշտ ալ կը բաղկանար արական սեռէ: Կիներուն արտօնուած չէր բեմ բարձրանալ (այնուհետեւ կիները գէթ ոտնձգութիւն մը կատարած են): Հետեւաբար ձեւով մը իգական սեռէ բաղկացած թատերական կազմ մը այս պարագային արմատական շեղում մըն է թատերագիրին սկզբնական նպատակներէն: Թերեւս միայն յատուկ տիպարներու դերը կիներու տալով` կարելի է նուրբ եւ շատ աւելի դիպուկ պատգամ մը փոխանցել թատրոնի մէջ կիներու ներկայութեան վերաբերեալ, քան թէ` մէկ հարուածով ամբողջ թատերախաղ մը կիներով ներկայացնելով, յայտնապէս` այլընտրանքի չգոյութեան պատճառով:

Կարելի՛ է կիներու իրաւունքներու պաշտպանութեան պատգամ մը փոխանցել` առանց զայն մրճահարելու հանդիսատեսներուն գլխուն, ինչպէս տեսանք այս ամառ, «Կլոպ» թատերասրահին բեմին վրայ, Ճէյմս Տաքրի բեմադրած «էզ եու լայք իթ» թատերախաղին մէջ: Տաքր յաջող կերպով իգական երանգ մը տուած էր բնագիրին` առանց որդեգրելու ամբողջութեամբ կիներէ բաղկացած թատերական կազմ մը: Գլխաւոր երկու կին տիպարները, դերակատարութեամբ` կիներու, երգիծական էին եւ հետաքրքրական. կիզակէտի նուրբ շեղումով մը անոնց յարաբերութիւնը դարձած էր թատերախաղին կեդրոնական առանցքը: Թատերախաղին մէջ Ժաքի աւանդաբար արական տիպարը մարմնաւորեց Էմմա Փալընթ, որ իւրացուցած էր դերը, եւ չստեղծուեցաւ այն տպաւորութիւնը, թէ կատարուածը ճարպիկ հնարք մըն էր:

Քայլ Պահելով

Անշուշտ տակաւին երկար ճամբայ պէտք է կտրել` յաղթահարելու համար թատերական աշխարհին մէջ տիրող նախապաշարումները: 2012-ի սկիզբը «Ուեսթ Եորքշըր փլէյհաուս»-ի մէջ ներկայացուեցաւ «Ուէյթինկ ֆոր Կոտօ» թատերախաղը` բեմադրութեամբ Իըն Պրաունի եւ դերակատարութեամբ «Թալաուա» թատերախումբին: Առաջին անգամ էր, որ Սամուէլ Պեքեթի այս թատերախաղը Բրիտանիոյ մէջ կը ներկայացուէր ամբողջութեամբ սեւամորթ դերակատարներով: Սակայն ամբողջութեամբ սեւամորթ թատերական կազմին պատճառով չէր, որ թատերախաղը անմիջապէս յաջողութիւն արձանագրեց, այլ բծախնդիր ընտրութեամբ մը շեշտը դրուած էր այն տողերուն վրայ, որոնք հանդիսատեսին ուշադրութեան կը յանձնէին, թէ ո՛ւր կարելի էր գտնել յաւելեալ իմաստներ` բաւական «մաշած» այս թատրերգութեան մէջ:

Տամ Հարիեթ Ուոլթըր` Բրուտոսի դերով:

 

 

 

 

 

 

 

 

Շէյքսփիր ջախջախիչ մեծամասնութեամբ ստեղծած է արական տիպարներ. 788 արական տիպարներ` ընդդէմ 141 իգական տիպարներու: Թէեւ կարելի է վիճիլ, թէ կարգ մը տիպարներ, օրինակ` ծաղրածուի տիպարները, ձեւով մը չեն պատկանիր որեւէ սեռի, սակայն գրուած են տղամարդու մը կողմէ` տղամարդոց համար: Եթէ բեմադրիչներ իրապէ՛ս կը փափաքին լուսարձակի տակ առնել այն իրողութիւնը, թէ թատերական ճարտարարուեստը չէ յաջողած արդար վերաբերում ցուցաբերել կիներու նկատմամբ, ապա փոխանակ իգական սեռի թատերական կազմ մը կաղապարելու տղամարդոց յատուկ դերերու մէջ, ինչո՞ւ չդիմել կիներու համար եւ կիներու կողմէ գրուած գործերու:

Թերեւս ամբողջութեամբ կիներէ բաղկացած թատերական կազմ մը բեմ բարձրացնելու ներկայ խանդավառութիւնը անցողակի նորաձեւութիւն մըն է, սակայն պէտք է քայլ պահել անոր հետ. եթէ բծախնդիր նրբութեամբ կիրարկուի անիկա, կրնայ դառնալ նախանշանը ճշմարիտ յառաջդիմութեան մը` դէպի հաւասարութիւն:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )