Յակոբ Պալեանի Գրական Արգասիքին Վերջին Պտուղը. «Օրիորդ Աննայի Սէրը, Սէրերը… Եւ Միւսները»

ՄԱԹԻԿ ԷՊԼԻՂԱԹԵԱՆ

Սփիւռքահայ մշակութային, հանրային եւ կրթական կեանքին մէջ աւելի քան կէս դար իր ծառայութիւնը մատուցած եւ ցարդ արեւմտահայերէնի պաշտպանութեան պատնէշին վրայ արթուն զինուորի մը` Յակոբ Պալեանի գրական արգասիքին վերջին պտուղը հանդիսացող «Օրիորդ Աննայի սէրը, սէրերը… եւ միւսները» վէպին ընթերցումը աւարտելէ ետք, յանդգնութիւնը ունեցայ տպաւորութիւններս թուղթին յանձնելու. ոմանք ասիկա կրնան գրախօսական նկատել, քաւ լիցի, գրաքննադատ կամ գրական վերլուծում կատարած ըլլալու յաւակնութիւնը չունիմ, չեմ սիրեր նաեւ շռայլ եւ կեղծ գովաբանութիւններ ընել` պարզապէս բարեկամական տուրք մը վճարելու կամ փոխադարձ շոյանք մը ակնկալելու միտումով:

Այս օրերուն մամուլի մէջ կը հանդիպինք գիրք ներկայացնողներու, որոնց տուած մակերեսային տեղեկութիւններուն ընթացքին զգալի կը դառնայ, որ գիրքը ամբողջութեամբ չեն կարդացած:

Վերոնշեալ գիրքը ես մէկ շունչով կարդացի, մակագրուած` նոյնինքն հեղինակէն, որուն ծանօթանալու հաճոյքը ունեցած եմ շուրջ տասը տարիներէ ի վեր, տարիքի քսանամեակ մը տարբերութեամբ, սակայն նոյն կրթօճախի գրասեղաններուն վրայ ուսանած ըլլալու հպարտութեամբ:

Այս ընթերցումին հաճոյքը նաեւ յուզումի առիթներ ստեղծեց ներաշխարհիս մէջ, երբ վէպին միջավայրը մեր սիրելի եւ պաշտելի Քարէն Եփփէ ազգային ճեմարանն էր, այս տօնական օրերուն Հալէպի դժնդակ պայմաններէն խոյս տուած, Պէյրութէն մտքով թռչիլ աւելի քան քառասուն տարիներ առաջ, երանելի օրեր, երազային քաղաքի պաշտելի մեր դպրոցը:

Գրական գործի մը յաջողութեան գրաւականը այդ գործին այժմէականութիւնը պահելու մէջ է` միջավայրէն եւ հերոսներէն ստեղծելով համամարդկային եւ յաւերժական տիպարներ:

Հեղինակը գիրքին սկզբնաւորութեան ընթերցողին նկատողութեան կը յանձնէ, թէ` «տրուած անունները որեւէ իրականութեան չեն համապատասխաներ»… սա կը նշանակէ, թէ դէպքերը իրական կեանքի համադրում մըն են:

Ձօնագրութիւնը…

«xxxxx-ին… պիտի գիտնա՞յ, որ մխացող զգացումներ կան»:

Ընթերցողին ուշիմութեան եւ հեղինակին կեանքի հանգրուաններուն գիտակցութեան կը թողում` ճշդելու, թէ ո՛ր հերոսն է մեր սիրելի Յակոբ Պալեանը, թող ներողամիտ գտնուի իր կեանքի աշնան, անցեալի յիշատակներ բացայայտելուս համար, սակայն ինք արդէն կը հաստատէ, թէ` «մխացող զգացումներ կան…», որոնք անթեղուած կրակի մը ծուխերն են:

Վէպին միջավայրը երկսեռ ուսանողութիւնը, հերոսուհին դեռատի ուսուցչուհի մըն է կրօնաւորուհիներու երկրորդական վարժարանէ շրջանաւարտ, այսինքն` ուսանողական տարիներուն երկսեռ շրջանակի մը մէջ ապրելու հաճոյքէն ակամայ զրկուած, ան պաշտօնի կը կոչուի գրեթէ իրեն տարեկից, իրենց արբունքի շրջանը ապրող աշակերտներու որպէս ուսուցչուհի:

Յայտնութիւն մըն ալ իմ կողմէս, յետադարձ մտածումի սլացքով մը, մեր ճեմարանական տարիներուն, նման երեւոյթի մը ականատեսն էինք:

Այդ օրերուն դասական մտայնութեան մը դէմ ոտնձգութիւն էր նոյնիսկ մտածել իրմէ տարիքով մեծ աղջկան սիրահարելու մասին:

Այսօր այդ պատուարը քանդուած է, երանելի են անոնք, որոնք կը սիրահարին եւ կ՛ամուսնանան արիւնակիցներու հետ, թէպէտ մէկ ձեռքի մատներու թիւով տարիներ կինը մեծ ըլլայ այրէն:

Խառն տարիքներով եւ ընկերային ու կենցաղային տարբեր շրջանակներէ վեց այրեր կը տողանցեն օրդ. Աննայի սիրոյ հորիզոնին վրայ: Հրաչը առաջինն է. յառաջադէմ որբ ուսանող մըն է ան. երկրորդը`

Կորիւնը համարձակ բարեկեցիկ ընտանիքի մը զաւակն է, Զաւէն Աւետիսեանը բժշկական համալսարանի ուսանող մըն է, որ պաշտօնակիցի դերին բերումով կը մտերմանայ Աննային. իտէալ թեկնածու մը` գաւառական պահպանողական միջավայրէ, որ ուսումը շարունակելու համար անդարձ կը մեկնի հերոսուհիին կեանքէն:

Դասական եւ աւանդական սովորութեամբ քաղաքի երեւելիներէն տէր եւ տիկին Աբէթեաններն ու իրենց որդին` Ժիրայրը, անծանօթ հիւրեր կ՛այցելեն ծնողական կարգադրութեամբ, ամուսնական նպատակով, մինչ Աննա կը պատրաստուի կրօնաւորուհիներու դասաւորումով եւրոպական ոստանի մը մէջ ուսման մեկնելու:

Հոն կը ծանօթանայ սենեկալցի ուսանող Ժան-Փիեռին, որ մուտք կը գործէ Աննայի ներաշխարհէն ներս, օտարութեան մէջ ան կարիք ունէր մտերմութեան:

Ազատ աշխարհի մէջ սեւի եւ ճերմակի խտրականութեան քանդուած պատը կանգուն է արեւելքցի Աննայի սրտին դիմաց, զոր խորտակելու դժուարութիւնը կ՛ունենայ Ժան-Փիեռ:

Ծննդավայր վերադարձին, Աննա հայկական վարժարաններու մէջ ձեռքէ ձեռք խլուող ապրանքի կը նմանի, որպէս դասախօսուհի կը հրաւիրուի նորաբաց համալսարան, իրեն տարեկից աղջիկները արդէն մայր էին: Աննային ծնողները կ՛ապրին, իր աղջիկը ծեր օրիորդ տեսնելու տագնապը:

Հարսանիքի մը առիթով, ափրիկեան ափերէն եկած հայ երիտասարդի մը ծանօթացումը եւրոպական արտաքինով, «սակարանի պաշտօնեայի կերպարանքով», ինչպէս յիշած է հեղինակը, կ՛ըլլայ հերոսուհիին սիրային վերջին կայանը, որ Ալֆոնս Աննանիքեանն է:

Սիրային այս վէպի ընթացքին Յակոբ Պալեան կարողացած է հայկական միջավայրի մը օրինակելի եւ դաստիարակիչ տիպարներ ալ հրամցնել ընթերցողին:

Պարոն Հայկազուն եւ տիկին Փառանձեմ` ամերիկահայ ամոլ մը, որոնք կը ստանձնեն յառաջադէմ, որբ ուսանող Հրաչին ծախսերը հետագային` արտասահմանի մէջ համալսարանական ուսման առիթը շնորհելով անոր:

Փոխադարձաբար Հրաչ, որպէս երախտագիտութիւն, երկու սան կ՛որդեգրէ իր ապրած որբանոցէն:

Հրաչին ամառնային արձակուրդներու «վարպետ»-ը, անոր ընտանիքին անդամները, Աննային ծնողները, դպրոցին տնօրէնը, որբանոցին բարեխիղճ հայրիկը, խումբով սինեմա գացող աշակերտները` բոլորն ալ համամարդկային եւ հայ տիպարներ են, միշտ ապրող մեր առօրեային մէջ, որոնց կարելի է մտերմանալ վէպի ընթերցման պահուն:

Իսկ հերոսուհին` Աննան… արեւելեան պահպանողական քաղաքի մը երկրորդական վարժարանի ուսուցչուհին, որուն իմացական աշխարհը իր ժամանակէն առաջ կ՛ընթանայ, քսաներորդ դարու կէսերուն չէր կրնար ապրիլ ճահճացած ջուրի մէջ:

Հեղինակը կը նշէ, թէ քաղաքը տեղն է, սակայն չկային Աննային սէրերը:

Այս բոլորը ներկայացուած են` վէպի մը ամբողջական հանգրուանները նուաճելով, զուլալ եւ վճիտ արեւմտահայերէնով, պատկերաւոր լեզուով, որ կը պսակուի հոգեվիճակներու կառուցումով:

Աւելի քան տասնհինգ գիրքերու հեղինակ` Յակոբ Պալեանի վերջին գործն է «Օրիորդ Աննայի սէրը, սէրերը… եւ միւսները», որ լոյս տեսած է Պէյրութ, 2012-ին, Համազգայինի «Վահէ Սեթեան» տպարանէն:

Ուշագրաւ է նաեւ գիրքի նիւթին առնչութիւնը մեկենասի բնօրրանին հետ: Փարիզաբնակ տէր եւ տիկին Ժիրայր եւ Կրասիա Յովսէփեանները, որդին` հալէպահայ երբեմնի ազգայիններէն դեղագործ Սեդրակ Յովսէփեանի:

Արեւելքի օդն ու ջուրը, հին քաղաքի փողոցները իրենց ջերմութիւնը թափած են կեանքի երկրորդ կէսը Եւրոպա ապրած գրագէտի կաղամարին մէջ:

Յակոբ Պալեանի սեղանին վրայ կաղամար չտեսայ. ան արդիական մեթոտով իր մտքի նիւթերը կը սահեցնէր դէմի պաստառին վրայ, մատներու հպումով:

Փնտռուած յառաջդիմութիւնն է` արդիական միջոցներով քալել հայութեան առօրեային զուգահեռ, որուն հազուագիւտ մէկ օրինակն է Յակոբ Պալեանը:

Պէյրութ, 31-12-12

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )