Բնութիւն Եւ Մարդ. Յունաստանի Այն Կղզին, Ուր Մարդիկ Երկար Կ՛ապրին

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

ՅՈՒՆԱԿԱՆ ՓՈՔՐ ԿՂԶԻԻ ՄԸ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ ՄԻՋԻՆ ՀԱՇՈՒՈՎ 10 ՏԱՐԻ ԱՒԵԼԻ ԵՐԿԱՐ Կ՛ԱՊՐԻՆ, ՔԱՆ` ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ԵՒՐՈՊԱՅԻ ՏԱՐԱԾՔԻՆ ՈՐԵՒԷ ԱՅԼ ՎԱՅՐԻ ՄԸ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ: ԱՐԴԵՕՔ Ի՞Ն Չ Է ԵՐԿԱՐԱԿԵՑՈՒԹԵԱՆ ԳԱՂՏՆԻՔԸ ԻՔԱՐԻՈՅ ՄԷՋ: ԷՆՏՐՈՒ ՊՈՄՖՈՐՏ «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.»-Ի ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿԵԱՆՔԻ ԵՒ ԲՆՈՒԹԵԱՆ ԿԵՆՍԱԿԱՆ ՏԱՐՐԵՐՈՒ ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆԸ` ԿԵԱՆՔԻ ՏԵՒՈՂՈՒԹԵԱՆ ՎՐԱՅ…

«Այստեղ մաքուր է, կրնաս զուտ թթուածին շնչել», կ՛ըսէ Սթամաթիս Մորայթիս:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Թերեւս պատճառը մաքուր օդն է, բացօթեայ դիւրին կենցաղը, թերեւս` թարմ բանջարեղէնն ու այծի կաթը:

Թերեւս պատճառը աշխարհագրական լեռնային դիրքն է: Իքարիոյ մէջ ամէն ինչ վեր է, կամ` վար: Հետեւաբար բարձրանալը եւ իջնելը ֆիզիքապէս առողջ կը պահէ մարմինը:

Թերեւս պատճառը նոյնիսկ բնական շողարձակումն է` կրանիթէ ժայռերուն մէջ: Սակայն Սթամաթիս Մորայթիս կը կարծէ, թէ ինք գիտէ պատճառը:

«Գինին է,- կ՛ըսէ ան` առաւօտեան կիսուն բաժակ մը խմելով խոհանոցի իր սեղանին վրայ:- Անապակ գինի է, ոչինչ աւելցուած է: Առեւտրական նպատակներով պատրաստուած գինիին մէջ պահպանող նիւթեր կը դրուին: Անիկա լաւ գինի չէ: Իսկ այս գինին, որ մենք կը պատրաստենք, անապակ է»:

Սթամաթիս իր 98-րդ տարեդարձը տօնեց Նոր տարուան օրը: Ան կ՛ըսէ, թէ աւելի մեծ է իր տարիքը, սակայն իր վաւերաթուղթերուն համաձայն, ծնած է 1 յունուար 1915-ին: Ճերմակ ներկուած իր տան մուտքին կը տեսնենք անոր սիրեցեալ ձիթենիները, պտղատու ծառերը եւ որթատունկերը: Կ՛ըսէ, թէ տարին 700 լիթր գինի կ՛արտադրէ:

«Բոլորը առանձի՞նդ կը խմես», հարց կու տամ իրեն: «Ո՛չ,- կը պատասխանէ` յայտնապէս ցնցուած,- Կը խմեմ բարեկամներուս հետ»:

Գինիին, ինչպէս նաեւ բարեկամներու եւ ընտանիքի անդամներու հետ ապրուած հաճելի պահերուն շնորհիւ` Սթամաթիս դարձած է Իքարիոյ ամոքիչ ներգործութիւնը խորհրդանշող կերպարը: 45 տարի առաջ, երբ ան կը բնակէր Միացեալ Նահանգներու մէջ, բժիշկներ ախտաճանաչած էին անոր թոքերու մահացու քաղցկեղը եւ նախատեսած էին միայն 9 ամսուան կեանք:

«Այդ ժամանակներուն թաղումը շատ սուղ կ՛արժէր հոն,- կը յիշէ ան:- Հետեւաբար կնոջս ըսի. «Ես պիտի վերադառնամ ծննդավայրս` Իքարիա եւ պիտի թաղուիմ ծնողներուս կողքը»:

Արդէն կը պլպլային աչքերը եւ ամբողջ եռանդով կը պատմէր պատմութիւն մը, որ բազմաթիւ առիթներով պատմած էր ընթրիքի սեղաններու շուրջ եւ յայտնապէս չէր յոգնած զայն վերապատմելէ:

«Բարեկամներս գտայ այն գիւղին մէջ, ուր ծնած էի, եւ սկսանք խմել: Կը մտածէի, որ գէթ ուրախ պիտի մեռնէի»:

«Ամէն օր կը հաւաքուէինք, գինի կը խմէինք, եւ ես կը սպասէի: Ժամանակ անցաւ, եւ հետզհետէ զօրացաւ մարմինս: Ինը ամիս անցաւ, եւ սկսայ լաւ զգալ: Տասնմէկ ամիս անցաւ, եւ արդէն աւելի լաւ կը զգայի: Այժմ, 45 տարի ետք տակաւին այստեղ եմ»:

«Քանի մը տարի առաջ վերադարձայ Միացեալ Նահանգներ եւ փորձեցի գտնել բժիշկներս, բայց չգտայ: Բոլորն ալ մեռած էին»:

Իքարիոյ մէջ նման բազմաթիւ պատմութիւններ կան: Թերեւս ոմանք պարզապէս պատմութիւններ են: Սակայն վերջին տարիներուն գիտնականներ եւ բժիշկներ կանոնաւոր կերպով կ՛այցելեն այս կղզին` յայտնաբերելու համար բուն պատմութիւնը:

 

ԻՔԱՐԻԱ

Անունը կու գայ յունական դիցաբանութեան մէջ հնարամիտ արուեստագէտ եւ արհեստաւոր Դեդաղիոսի (Տետըլըս) զաւակ Իքարիոսէն, որ ծովը ինկած էր այս կղզիին մօտ, որովհետեւ իր արուեստական թեւերով արեւուն շատ մօտ թռած էր:

Իքարիոյ բնակչութիւնը կը հաշուէ 8000-էն քիչ մը աւելի: Մինչեւ 90 տարեկան ապրող անձերուն համեմատութիւնը 2.5 անգամ աւելի է այս կղզիին վրայ, բաղդատած` Միացեալ Նահանգներու:

Իքարիա իր անունը ստացած է յունական Իքարիոսի դիցավէպէն. առասպելին համաձայն, Իքարիոս այս կղզիին մօտ ինկած է ծովուն մէջ, երբ մոմէ եւ փետուրէ շինուած իր թեւերը այրած են` արեւուն շատ մօտենալու պատճառով: Դարեր շարունակ կղզին նկատուած է առողջարար վայր մը` իր ջերմուկներուն համար:

Իսկ վերջերս ամերիկացի հեղինակ Տեն Պիութնըր, ինչպէս նաեւ «Նեշընըլ Ճիոկրաֆիք» Իքարիան դասած են այսպէս կոչուած սակաւաթիւ «կապոյտ գօտիներու» շարքին, ուր բնակիչներ կը վայելեն յաւելեալ երկարակեցութիւն: Նման «գօտիներու» շարքին են Օքինաուան` Ճափոնի մէջ, Սարտինիան` Իտալիոյ մէջ եւ Լոմա Լինտան` Քալիֆորնիոյ:

ՈՉ ԱՅՆՔԱՆ ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ
ԿԵԱՆՔ ՄԸ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Սթամաթիս Մորայթիս ծնած է Իքարիա, 1915-ին:

Ան թեւէն վիրաւորուած է Բ. Աշխարհամարտին եւ խոյս տուած է դէպի Թուրքիա, ապա որոշ ժամանակ մը ապաքինած է Բրիտանիոյ մէջ: 1943-ին հաստատուած է Միացեալ Նահանգներու մէջ:

Հանդիպած է յոյն- ամերիկացի իր կնոջ` Էլիսի եւ ունեցած է 3 զաւակ: Ապրած է Նիւ Ճըրզիի մէջ, ապա` Ֆլորիտայի:

Նիւ Եորքի մէջ հաստատած է նկարչութեան եւ յարդարանքի ընկերութիւն մը, զոր այժմ կը ղեկավարէ իր զաւակը:

Քաղցկեղով ախտաճանաչուած է 1960-ական տարիներուն: Բժիշկները իրեն տուած են 9 ամսուան կեանք, հետեւաբար վերադարձած է Իքարիա:

Կ՛ըսէ, թէ իր հայրը 117 տարեկան էր, երբ մեռած է:

Կը խնամէ իր 200 ձիթենիները, կը պատրաստէ ձէթը եւ տարին շուրջ 700 լիթր գինի կ՛արտադրէ:

Կինը` Էլփինիքի, որ նաեւ ծանօթ է Էլիս անունով, մահացած է 2012-ի յունուարին, 84 տարեկանին, 68 տարուան ամուսնութենէ ետք:

Թոռը` Քրիսթաֆըր այժմ երկար ժամանակ կը տրամադրէ հոգալու իրեն եւ օգնելու` ձիթենիներուն խնամքին:

Իքարիոյ տարածքին ամէնէն աւելի համապարփակ աշխատանքը կատարած է Աթենքի համալսարանը: Ուսումնասիրողներ քննած են 65 տարեկանէն վեր կղզիաբնակներու կեանքը: Անոնք եզրակացուցած են, թէ կղզիին աւելի քան 8000 բնակիչները միջին հաշուով 10 տարի աւելի երկար կ՛ապրին, քան` եւրոպացիներուն մեծամասնութիւնը, եւ շատ աւելի առողջ` մինչեւ իրենց կեանքին վերջը:

Կենցաղային  բազմաթիւ յատկանշական ազդակներ իրենց հաւանական դերը ունին կղզիին բնակիչներուն երկարակեցութեան մէջ:

Նոյնիսկ միջինարեւելեան սննդականոնի մը բաղդատած` Իքարիոյ բնակիչները շատ աւելի մեծ քանակութեամբ ձկնեղէն եւ բանջարեղէն կը սպառեն եւ շատ աւելի նուազ քանակութեամբ` մսեղէն:

Ֆիզիքապէս աշխուժ է 90 տարեկանէն վեր 10 անձէն 6-ը: Համեմատութիւնը շուրջ 20 առ հարիւր է այլ շրջաններու մէջ: Ճաշերուն մեծ մասը կ՛եփուի ձիթաիւղով: Բնակիչները մեծ քանակութեամբ վայրի կանաչեղէն եւ բոյսեր կը հաւաքեն լեռներու լանջերէն եւ զանոնք կ՛օգտագործեն ճաշի մէջ կամ` բժշկական նպատակներով:

Տարեցներէն շատերը առօրեայ հերթականութեամբ կը պատրաստեն լեռնային թէյ մը` եռացնելով չորցուած բոյսեր, ինչպէս` եղսպակ (սէյճ), ծոթրին, անանուխ եւ անթեմ (քամըմայլ): Զայն կը քաղցրացնեն տեղւոյն մեղուներուն պատրաստած մեղրով: «Ամէն ինչ կը բուժէ այս թէյը», կ՛ըսէ Սթամաթիս:

Աշխարհի տարածքին մարդիկ այս վայրի բոյսերուն մեծ մասը կ՛օգտագործեն իբրեւ աւանդական բուժում: Անոնք լեցուն են հակաթթուներով (անթիօքսիտընթ): Նաեւ կը պարունակեն միզեցուցիչ տարրեր, որոնք կը նպաստեն արեան գերճնշումը նուազեցնելու:

Ուսումնասիրողները կը հաւատան, թէ կենցաղային այլ երեւոյթներ եւս յատկանշական դերակատարութիւն մը ունին:

Ծխելու համեմատութիւնները բաւական ցած են, կէսօրուան մրափները` ընդունուած սովորութիւն: Կեանքի կշռոյթը դանդաղ է, եւ մարդիկ յաճախ կ՛այցելեն իրենց ազգականներուն եւ բարեկամներուն` չափաւոր քանակութեամբ գինի խմելով:

Բազմանդամ ընտանիքներ ընկերութեան մէջ յատկանշական դեր մը կու տան տարեց մարդոց: Ընկճուածութեան եւ յիշողութեան կորուստի համեմատութիւնները ցած են:

Աթէնքի համալսարանէն սրտաբան Քրիսթինա Քրայսոհուու, որ ուսումնասիրած է այս կղզիաբնակներուն կենցաղը, կ՛ըսէ, թէ անոնք քաղցկեղի եւ սրտանօթային հիւանդութիւններէ կը տառապին այնպէս, ինչպէս` այլ վայրերու բնակիչները, սակայն` կեանքի մէջ շատ աւելի ուշ տարիքի:

«Իքարիան մեզի առիթ կու տայ ուսումնասիրելու, թէ ինչո՛ւ այս մարդիկը կը վայելեն օգտաւէտ ներգործութիւններ: Մենք չենք կրնար խուսափիլ այս հիւանդութիւններէն, սակայն Իքարիոյ բնակիչները կը յաջողին տարիներ շարունակ պահպանել իրենց կեանքի որակը: Սրտանօթային հիւանդութիւններէ տառապող անձերուն միջին տարիքը 55-60 է: Իքարիոյ մէջ այս տարիքը կը բարձրանայ 10 տարիով», կը բացատրէ ան:

Համալսարանը ապագային կը ծրագրէ կատարել աշխարհագրական ուսումնասիրութիւններ` հաստատելու համար, որ թերեւս բնութեան մէջ շողավարակ տարրեր, ինչպէս` ռետիոմ, իրենց ներգործութիւնը ունին քաղցկեղի տեսակներու բուժումին վրայ:

 

Սթամաթիս իր դասընկերներուն հետ, Իքարիոյ մէջ, 1920-ական տարիներուն:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Կան նաեւ ծինական ուսումնասիրութիւններ, որոնք Իքարիոյ բնակիչները կը բաղդատեն այն կղզիաբնակներուն հետ, որոնք գաղթած են, հետեւաբար կ՛ապրին տարբեր ձեւի կեանք մը:

Կղզիին կարգ մը ամէնէն տարեց բնակիչներուն հանդիպելով` կը հիանանք անոնց կեանքի տեւողութեան վրայ:

Ընթրիքի սեղանը լեցուն է իքարիական համադամ ուտելիքներով: «Ասիկա պարզապէս աղանդեր մըն է», կ՛ըսէ 102 տարեկան Ճորճ Քասիոթիս` ցոյց տալով իր անձնաթուղթը, որ ցոյց կու տայ իր ծննդեան թուականը` 1910: Քասիոթիս կը սկսի պատմել իր կեանքին կանուխ տարիներուն մասին:

Կողքին կ՛երեւին յունական հեծելագունդին մէջ իր լուսանկարները, որոնք առնուած են 1931-ին: Քասիոթիս Բ. Աշխարհամարտին Ալպանիոյ մէջ կռուած է իտալացիներուն դէմ, ապա մասնակցած է կղզիին վրայ կուպրապատ առաջին ճամբուն շինութեան: Հանգստեան կոչուած է 1970-ին:

«Բազմաթիւ գործընթացներէ անցած ուտելիքներ չեմ սպառեր, չեմ ծխեր եւ հոգեկան ճնշումի չեմ ենթարկուիր,- կ՛ըսէ Ճորճ Քասիոթիս:- Չեմ մտատանջուիր մահուամբ: Բոլորս գիտենք, թէ հոն պիտի երթանք»:

Կը թուի, թէ երիտասարդ սերունդը կը շարունակէ աւանդութիւնը: Ընթրիքի այլ սեղան մը կը նստինք Նիքոս Քարուցոսի բնակարանին մէջ: 50-ական տարիքի պանդոկատէր մըն է ան: Մինչ սեղանին շուրջ կը ճաշենք, բարեկամներ եւ ազգականներ կը յայտնուին` գաւաթ մը խմելու եւ պատառ մը ուտելու համար:

ԵՐԿԱՐԱԿԵՑՈՒԹԵԱՆ
ԱՅԼ ՎԱՅՐԵՐ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Օքինաուա կղզի. Ճափոն
Լոմա Լինտա. Քալիֆորնիա
Նուօրօ գաւառ. Սարտինիա
Նիքոիա թերակղզի. Քոսթա Ռիքա

«Գիշերային զբօսավայրեր եւ պարասրահներ չունինք,- կ՛ըսէ Քարուցոս, մինչ մարդիկ իրարու կենաց կը խմեն` կերպընկալէ խոշոր տակառներէ լեցուած կարմիր գինիի բաժակներով:- Գինին յորդառատ է, դուռը միշտ բաց է, հարկ չկայ նախապէս հեռաձայնելու եւ հարցնելու, թէ արդեօք կարելի՞ է այցելել»:

Մինչ այդ պատանիները կը տարուբերին ճաշասեղանին եւ անկիւնը դրուած համակարգիչին միջեւ` Ֆէյսպուքի վրայ զրուցելու համար:

Սթամաթիս Մորայթիսի տունը վերադառնալով` կը գրկենք 98 տարեկան այս մարդը եւ կը բարձրացնենք աստիճանի մը վրայ, որպէսզի ձիթապտուղ քաղէ իր մէկ ձիթենիէն:

«Ուրախ եմ, որ տակաւին կրնամ քաղել,- կ՛ըսէ ան խնդալով:- Այս բարձրութեան վրայ շատ աւելի առողջ կը զգամ»:

 

 

 

 

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )