2012 Թուականն Ու Հայ-Թուրքական Յարաբերութիւնները
ԳԷՈՐԳ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ
Թուրքիայի գրեթէ ողջ արտաքին քաղաքական ներուժը 2012 թուականին կենտրոնացած էր «Արաբական գարնան» զարգացումների, յատկապէս Սիրիայի հետ կապուած գործընթացների վրայ:
2009 եւ 2010 թուականներին Թուրքիայի արտաքին քաղաքական օրակարգի առաջնահերթութիւններից մէկը հանդիսացող Հայաստանի հետ յարաբերութիւնների կարգաւորման գործընթացը 2012 թուականին որեւէ շօշափելի առաջընթաց չարձանագրեց: Ընդհանրապէս, վերջին երկու տարիներին Թուրքիան յստակ ցոյց է տալիս, որ առաւել հետաքրքրուած է Մերձաւոր Արեւելքի հետ կապուած գործընթացներով եւ սակաւ են պաշտօնական Անգարայի փորձերը Հարաւային Կովկասում ներգրաւուածութեան հարցում: Սա պարզ երեւաց նաեւ Հայաստանի հետ յարաբերութիւնների հարցում, ինչն էլ աւելի ընդգծուեց 2012 թուականին: Միեւնոյն ժամանակ զգացւում է, որ Թուրքիան ներկայում գտնւում է սպասողական վիճակում:
Ի հարկէ, պէտք է հաշուի առնել նաեւ այն հանգամանքը, որ Հայաստանը նոյնպէս պատճառներ ունի նման կարեւորութեան գործընթացը չվերսկսելու, քանի որ ամիսներ 2013-ին սկզբին նախագահական ընտրութիւններ էին, ինչը ենթադրում է արտաքին քաղաքականութիւնում կարեւոր քայլերի զգալի նուազեցում եւ որոշակի կրաւորականութիւն` երկարատեւ, բարդ ու անկանխատեսելի գործընթացներում:
Այնուամենայնիւ, թուրքական կողմը տարուայ ընթացքում հասցրեց հնչեցնել հերթական յայտարարութիւններն այն մասին, թէ հայ-թուրքական մերձեցման գործընթացը դեռ վերջնականապէս չի մարել եւ հնարաւոր են դէպի առաջ քայլեր: Սակայն նմանատիպ բոլոր յայտարարութիւններում թուրք բարձրաստիճան պաշտօնեաները շտապում էին Հայաստանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւնները վերահաստատումն ու սահմանների բացումը կապել արցախեան հակամարտութեան լուծման հետ: Ենթադրելի է, որ լուծում ասելով` թուրքական կողմն ի նկատի ունի արցախեան հակամարտութեան հանգուցալուծումը յօգուտ Ազրպէյճանի: Ժամանակ առ ժամանակ թուրք պաշտօնեաները նշում էին, որ գործընթացը նոր թափով վերսկսելու համար անհրաժեշտ են Հայաստանի կողմից «փոխզիջողական», «նախաձեռնողական» մօտեցումներ:
Ի մի բերելով թուրքական կողմի յայտարարութիւնները, ստեղծուած իրավիճակն ու կողմերի որդեգրած դիրքորոշումները` պէտք է փաստել, որ 2012 թուականը երկու պետութիւնների միջեւ յարաբերութիւնների վերականգնման գործընթացի համար որեւէ արդիւնք չունեցաւ:
Ամէն դէպքում, այս գործընթացը յատկապէս Թուրքիայի համար չի կորցրել իր կարեւորութիւնը: 2015 թուականին լրանում է Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցը, ինչին Թուրքիայում լրջօրէն պատրաստւում են եւ հնարաւոր է` ցիւրիխեան արձանագրութիւնների վերաբերեալ պաշտօնական Անգարան իր հաշուարկներն ունենայ: Թուրքիան արձանագրութիւնների գոյութեամբ (թէեւ գործընթացը սառեցուած է, սակայն իրաւաբանօրէն այն աւարտուած չէ) նաեւ որոշակի ազդեցութիւն է ունենում Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման գործընթացի դանդաղեցման վրայ. քիչ չեն եղել թուրքական կողմի յայտարարութիւններն այն մասին, որ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը կարող է ազդել Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ գործընթացին:
Միեւնոյն ժամանակ յստակ է, որ երկու պետութիւնների միջեւ յարաբերութիւնների վերականգնման համար անհրաժեշտ են նոր եւ յստակ քայլեր, քաղաքական կամք եւ, որ առաւել կարեւորն է, հասարակութեան համապատասխան տրամադրուածութիւն:
«Հայ Նիուզ»