Գիրը

Հ. ՄԻՔԱՅԷԼԵԱՆ

«Կը նահանջէ լեզուն, կը նահանջէ լեզուն, կը նահանջէ լեզուն. մեղայ, մեղայ Արարատին»:

Առանց երգի սփիւռքի նահանջը վաւերագրողն ու անոր տխուր ապագան նախատեսող Շահնուրի այս ահազանգը յաճախ մենք ալ հնչեցուցած ենք. յաճախ արձագանգած է ան մեր բանաւոր թէ գրաւոր խօսքին, նոյնիսկ մեր միտքերուն մէջ, սակայն, աւերը շարունակուած է, լեզուն աղքատացած է, տկարացած է, տժգունած է եւ յաճախ` մեր իսկ մեղսակցութեամբ, ու ոչինչ յաջողած է թումբ կանգնեցնել այդ նահանջի խօլ հոսքին դիմաց:

Լեզուն, որպէս բանաւոր եւ գրաւոր խօսք, նահանջած է ու դեռ կը շարունակէ նահանջել. հապա՞ ԳԻՐը, Մեսրոպեան գի՞րը…

Թերեւս շատեր չեն անդրադառնար, որ գիրը, որպէս տեսանելի յուշարար սեփական խօսքի, որպէս անձնագիր մեր պատկանելիութեան եւ անցագիր դէպի հսկայ մշակոյթ, իր տեղը սկսած է զիջիլ օտարին: Մենք, մեր ձեռքով նախընտրութիւնը տուած ենք օտարին, օտար գիրին` կա՛մ տեղական պայմաններու թելադրութեամբ, կա՛մ համաշխարհայնացման տուրք տալով, կա՛մ ալ` պարզապէս արդիականանալու սիրոյն:

Մեր աչքերը այլեւս վարժուած են հայկական վաճառատուներու ճակատին անգլերէնով ու արաբերէնով կարդալու վաճառատան անունը: Հայ դպրոցականներու, կամ մարզական խումբերու համազգեստներուն կուրծքին վրայ անգլերէնով տեսնելու տուեալ  միութեան սկզբնատառերը:

Ձեռնարկներու յայտարարութիւններ, թատերական, կամ այլ ձեռնարկներուն բաշխուած յայտագիր-գրքոյկներու մէջի հարիւրաւոր ծանուցումները: Նոյնն է նաեւ թերթերու ամանորեայ բացառիկներու պարագային ալ: Հապա՞ էլ-նամակագրութիւնները, «չէթ»-ե՞րը, բջիջային կարճ նամակնե՞րը…

Չերկարենք: Եկէք` խոստովանինք, որ բան մը կ՛ըսենք, բայց ուրիշ բան կ՛ընենք: Ճոռոմ յայտարարութիւններու ու ճառերու անգերազանցելի վարպետներ ենք, բայց գործնական գետնի վրայ անճարակ ենք եւ անտարբեր:

Հայերէն տառերը գործածելը կարեւորութեան կամ անկարեւորութեան հարց չէ: Ըսել կ՛ուզեմ, որ վաճառատան մը անունը օտար լեզուով օտարն ալ կը կարդայ, հայն ալ, ուրեմն կարեւոր չէ հայերէնը, աւելորդ խճողում է, ըսելը սխալ է. այսպէս չէ. գիրը այլ անհրաժեշտութենէ մը պէտք է բխի, զայն ապրեցնելու, կենդանի պահելու, անոր ի տես հպարտ զգալու, որ մերն է, իւրայատուկ, սեփական, էակա՛ն:

Գիրը սուրբ է, այնպէս` ինչպէս հացը, որ գետնի վրայ պէտք չէ մնայ, պէտք չէ կոխկռտուի, այդպէս ալ հայերէն գիրը պէտք է իր արժանի բարձրութեան վրայ ըլլայ, երբեք` լքուած ու արհամարհուած:

Արաբերէնը արգիլուած է գետնի վրայ գրելը, որ չկոխկռտուի, քանի սուրբ է, քանի Քուրանի լեզուն է, իսկ մերը նոյնը չէ՞, սրբացած չէ՞` Սուրբի մը ձեռքերով գրուած ու որպէս օրհնուած ու կենարար նշխար, որպէս մաս, ժողովուրդին բաշխուած: Պէտք չէ՞, որ մենք ալ անոր արժէքը գիտնանք:

Ոչ մէկ ժողովուրդ իր լեզուին ու գիրին այնքան ներբող նուիրած է, որքան` մենք. շա՛տ աղէկ, հոյակա՛պ, սակայն գործնական գետնի վրայ ո՞ւր կը մնայ այդ ներբողը: Բանի մը կը ձեռնարկե՞նք մեր ոսկեղնիկը պահելու, պահպանելու համար. ո՛չ մասնատուփի, կամ թանգարանի մէջ, այլ` մեր սրտերուն, միտքերուն ու լեզուին վրայ, տան մէջ, դպրոցի թէ փողոցի, տեսանելի՛, շօշափելի, առո՛ղջ ու կենսունակ:

Այո, ժամանակը իր պարտադրանքը ունի, սակայն մեր գանձերն ալ անաղարտ ու առողջ պահելը այլ պարտադրանք է, առանց ժամանակէն դուրս ապրելու, այլ` ժամանակին մէջ, բայց առանց ինքնուրոյնութիւնը կորսնցնելու:

Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )