Տօներ-Աւանդութիւններ. Բարեկենդան

Պատրաստեց՝ ՇՈՒՇԻԿ ՄԱԻՍԱԳԱԼԵԱՆ

Հին ժամանակ հայկական տօներէն ամէնէն ուրախն ու ամենատարածուածը Բարեկենդանն էր: Անիկա կը յաջորդէր Ս. Սարգիսի տօնին եւ կը տեւէր մինչեւ Մեծ պահքի նախօրեակը: Երկշաբաթեայ այս տօնախմբութիւնը կատակով յաճախ կ՛անուանէին «փորեկենդան», որովհետեւ տօնին գլխաւոր յատկանիշը կերուխումն էր:

Այս առիթով կը պատրաստէին տարբեր տեսակի ճաշատեսակներ եւ քաղցրեղէններ, կ՛օգտագործուէր առատ խմիչք, իսկ հարբեցողութիւնը բնականաբար ներելի էր այդ օրերուն: Կաղանդի նման, կ՛այցելէին իրարու տուն եւ կը շնորհաւորէին, կը մասնակցէին ճոխ սեղաններու խնճոյքներու, կը կազմակերպէին խաղեր, երգ, պար, ներկայացումներ եւ այլն…

Յատկանշական էր այն, որ խնճոյքներուն կը մասնակցէին նաեւ կիները, եթէ այլ տօներու ան կ՛առանձնանար, ապա Բարեկենդանին կը տիրէր սեռի, տարիքի եւ խաւի հաւասարութիւն:

Բարեկենդանի աւանդոյթը կու գայ շատ հին ժամանակներէն, բառը ստուգաբանելով (բարե=բարի, կենդան=կենդանութիւն) կարելի է եզրակացնել, որ անիկա կապ ունի բնութեան զարթօնքին, բերքի, բարիքի հետ: Այս իմաստով Բարեկենդանը բազմաթիւ ծիսական պաշտամունքային տարրեր ունի, որոնք մնացած են խաղերու ձեւով: Այսպէս, օրինակ, խաղերու ընթացքին սուտմեռուկ ձեւանալ, յետոյ` յառնող   բնութեան պաշտամունքին հետ:

Բարեկենդանի խորհուրդներէն մէկն ալ բարիի ու չարի պայքարը կը խորհրդանշէ: Խաղերու ընթացքին կը ծաղրուին համայնքի անարդար մեծաւորները, դատաստան կ՛ընեն եւ կը պատժեն: Իրական կեանքի մէջ չկրցածը կարելի է կատարել Բարեկենդանի օրերուն, խաղերու ընդմէջէն: Այդ օրը մէկը միւսէն նեղուելու իրաւունք չունէր, բոլորը կրնային կատակել, ծաղրել եւ քննադատել:

Չափազանց հետաքրքրական էր նաեւ հայկական գիւղերուն մէջ Բարեկենդանի խաղերու եւ դիմակահանդէսներու սովորութիւնը, երբ պատանիները դռնէ դուռ շրջելով` կը զուարճանային: Դժբախտաբար մոռցուած է այդ գեղեցիկ աւանդոյթը, միայն դպրոցներուն մէջ կը յիշուի կամ կը տօնուի. մինչդեռ, օրինակ, Վենետիկի մէջ անիկա վերածուած է ազգային փառատօնի:

Բարեկենդանի խաղերէն էին ընկուզախաղն ու ճօճախաղը: Ճօճախաղին առաւելաբար կը մասնակցէին կիները, երիտասարդ աղջիկներն ու երեխաները: Անոնք պարանով պատրաստուած ճօճանակներու վրայ կ՛օրօրուէին, իսկ իրենց շուրջ հաւաքուած բազմութիւնը ճիպոտով կը հարուածէր ոտքերուն, որպէսզի ճօճուողը որեւէ գաղտնիք յայտնէ, կամ սիրած երիտասարդին անունը բացայայտէ:

Հայ Եկեղեցին

Հայ եկեղեցին յատուկ արարողութիւններով կը նշէ այս տօնը:

Բարեկենդանը մարդու երջանկութեան յիշատակն է, զոր կը վայելէին Ադամն ու Եւան դրախտին մէջ: Անիկա նաեւ դրախտային կեանքին օրինակն է, ուր մարդուն արտօնուած էր ճաշակել բոլոր պտուղները, բացի գիտութեան ծառին պատկանողներէն: Իսկ յաջորդ կիրակին կը կոչուի արտաքսման կիրակի եւ կը բնորոշուի մարդուն արտաքսումով երանութեան դրախտէն:

Բուն Բարեկենդանի նախորդող օրը` շաբաթ երեկոյեան, ժամերգութեան ընթացքին եկեղեցւոյ խորանի վարագոյրը կը քաշուի, խորանը կը ծածկուի եւ այնպէս փակ կը մնայ քառասնօրեայ պահքի շրջանին:

Բարեկենդանի Խոհանոց

Բարեկենդանի օրերու ամենաբնորոշը, սակայն, կերակուրներու առատութիւնը եւ այլազանութիւնն է: Անպայման իւրաքանչիւր ընտանիք, նիւթական իր հնարաւորութիւններուն չափով, կը մորթէր կով, այծ, ոչխար կամ հաւ:

Սովորական օրերուն գիւղացին հազուադէպօրէն կը մորթէր իր տան անասունները, սակայն Բարեկենդանի աւանդոյթի արմատներուն մէջ նաեւ կայ զոհաբերութեան գաղափարը. յանուն յաջողակ երկրագործական տարեսկիզբի, մատաղով սիրաշահուած են աստուածները` խնդրելով բերքի առատութիւն:

Հետագայ օրերու կերուխումն ու խրախճանքներն ալ աստուածներուն նուիրուած շքահանդէսներու մնացուկներն են:

Բարեկենդանի տօնի աւանդական ճաշատեսակներէն են ՓԱԹԻԼԼԱՆ (պանիրով կամ միսով տապկուած խմորեղէն), ԱՄԻՃԸ (լեցուած հաւ կամ հնդկահաւ),     ԲԽԲԽԻԿԸ (տապկուած անուշեղէն), ՀԱԼՎԱՆ, ՓԱԽԼԱՒԱՆ, ՍԸՌՈՆԸ (թանապուրի մէջ եփած խմորէ գնդիկներ), ԹԱՆԱՊՈՒՐԻ տեսակները, ձուածեղներ, ՍԵՄՍԵԿԸ (միսով խմորեղէն), Գաթաներու տեսակները, աղանձը, փոխինձը, ինչպէս նաեւ` կոլոլակները, խորովածներն ու խաշլաման:

 

Մեր Առօրեան Դիւրացնող Հնարքներ

 

2
Կնոջական գուլպաները թելադրելի է ձեռքով լուալ եւ գաղջ օճառ ջուրով: Ցօղուելէ ետք տաշտին մէջ կտոր մը շաքար աւելցնել եւ 5 վայրկեան ձգել, ապա` կրկին ցօղուել: Շաքար-ջուրը կ՛օգնէ, որ գուլպաները աւելի տոկուն ըլլան:

1
Կտաւէ կօշիկները կարելի է լուալ լուացքի մեքենային մէջ` գաղջ կամ պաղ ջուրով:
Եթէ արատներ կան, նախքան մեքենային մէջ դնելը` արատը մաքրեցէք հեղուկ օճառով եւ ջուրով, հին ակռայի խոզանակ մը գործածելով:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4
Արդուկին յատակը մաքրելու համար առէք խոնաւ, մաքուր լաթ մը, թաթխեցէք աղի մէջ եւ թեթեւ շփեցէք: Նոյն նպատակին համար կրնաք օգտագործել կիսուած կիտրոն մը:

3
Որպէսզի մահճակալին ձմեռնային ծածկոցը (պլանքեթը) փափուկ եւ առողջապահական ըլլայ, պէտք է շաբաթը անգամ մը թօթուել զայն եւ արեւին պարզել: Փոշին կը կարծրացնէ անոր խաւերը եւ շնչառականի հարցեր կը ստեղծէ:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6
Ձեր ասեղնագործ ծածկոցները մի՛շտ արդուկեցէք հակառակ երեսէն, նախ` չվնասելու համար, ապա` ձեռագործին ցցուն բանուածքը պահպանելու համար:

5
Որպէսզի արդուկելու ժամանակ կռնակի ցաւ չունենաք, ձեր ոտքերէն մէկուն տակը աթոռակ մը զետեղեցէք եւ ջանացէք ձեր կռնակը ուղիղ պահել:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8
Երբ լուացքի մեքենային մէջ տաբատ պիտի լուաք, նախ զայն հակառակ կողմ դարձուցէք, վստահ եղէք, որ գրպանները պարապ են, ապա կօճկեցէք եւ մետաղեայ բականը գոցեցէք: Այսպիսով կ՛ապահովէք լուացքին որակը եւ չէք վնասեր մեքենային:

7
Երկարավիզ մոյկերը լաւ վիճակով պահպանելու համար անոնց մէջ ոլորուած ամսաթերթեր կամ հանքային ջուրի պարապ շիշեր զետեղեցէք:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10
Նախքան հագուստներն ու վերարկուները պահարանին մէջ կախելը` զանոնք խոզանակով մաքրել, մէկ-երկու ժամ արեւին պարզել եւ ապա համապատասխան կախիչներու վրայ կախել` իւրաքանչիւրին միջեւ առնուազն 5 սմ հեռաւորութիւն ձգելով: Այսպիսով օձիքները չեն ճմռթկուիր եւ անոնց միջեւ օդ կը բանի:

9
Եղէգէ հիւսուած աղտոտ լաթերու կողովը պէտք է պարբերաբար մաքրել օճառ ջուրով եւ խոզանակով: Ապա ձգել, որ լաւ չորնայ:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Գեղեցկագիտական

Գործնական Շպար

 

Երբ պլաշ կը գնէք, ընտրեցէք որակաւորը, իսկ անոր ոչ փոշի տեսակները (քրեմի կամ մուսի ձեւին տակ) կարելի է օգտագործել թէ՛ այտերը, թէ՛ շուրթերը եւ թէ՛ կոպերը ներկելու համար:

Գ.- Աչքին ներքին ծայրամասէն սկսելով` ձեր մատին վրայ քսուած քիչ մը պլաշը տարածեցէք դէպի քունքերը, եւ ահա` շպարելու նոր ոճ մը:

Բ.- Մատին ծայրով քիչ մը պլաշ քսեցէք շուրթերուն կեդրոնը եւ ապա թեթեւ շարժումներով դէպի ծայրերը տարածեցէք եւ ապա շատ արագ ներկած կ՛ըլլաք զանոնք:

Ա.- Այտերուն վրայ քիչ մը պլաշ դրէք, ապա մատներուն ծայրամասերով դէպի ականջները տարածեցէք, եւ ահա ձեր դէմքը պիտի ստանայ առողջ տեսք, իսկ այտերը` գեղեցիկ գոյն:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Խոհագիր

Սխտորով Տապկուած Հաւ

Բաղադրութիւն

1 հատ միջակ հաւ
10 պճեղ սխտոր
1/2 գաւաթ գինի,
1 պզտիկ դգալ կարմիր պղպեղ
1 գաւաթ հաւու մսաջուր
4-5 ցօղուն կանաչ սոխ
1/2 փունջ կանաչի
8-10 հատ պզտիկ գետնախնձոր

Պատրաստութիւն

Մաքրուած հաւուն վանդակը բանալ, չորցնել լաթով մը, ապա աղ ցանել:

6 պճեղ սխտորը ծեծել եւ կէս գաւաթ գինիին մէջ խառնել ու օծել հաւուն մէջը եւ դուրսը, ապա սրսկել կարմիր փոշի պղպեղը: Դնել ապսէի մը մէջ, կափարիչը գոցել եւ 30 վայրկեան եփել: Եփելէ ետք կափարիչը բանալ, վրան աւելցնել 1 գաւաթ ջուր եւ ձգել, որ ջուրը քաշէ:

4 պճեղ սխտորը լաւ մը ծեծել, 1 գաւաթ հաւու մսաջուրին մէջ խառնել:

Կարմրած հաւը դնել խորունկ ափսէի մը մէջ, սխտորով մսաջուրը պարպել հաւուն վրայ, վրան ցանել մանրուած կանաչ սոխն ու կանաչիները:

Իսկ գետնախնձորները սկիզբէն հաւուն կողքին փուռին մէջ եփել եւ հիւրասիրութեան ժամանակ շուրջը շարել:

 

Շաբթուան Բանաստեղծութիւնը

Փայտահատը

Փայտահատը փայտ կը հատէ,
Նախքան փայտը` ծառ կը հատէ,
Յետոյ միայն փայտ կը հատէ.
Մեռած ծառն է զոր կը հատէ:

Ան եռանդով փայտ կը հատէ,
Մինչ դողալով ծառ կը հատէ,
Քանզի հսկայ ծառն երբ հատէ
Կը զգայ տիտան մը կը հատէ:

Ամէն անգամ որ ծառ հատէ
Խաչ կը հանէ ու կը հատէ.
Հոն հոգի կայ զոր կը հատէ,
Սիրտն իր` ծառին հետ կը հատէ:

Սիրտն հատելով ծառ կը հատէ…
Ծա՜ռ, ծա՜ռ…, երբ սիրտն իր` մէկ հատ է.
Մի օր մի վեհ ծառ պի՞տ հատէ,
Ձեռքին կացին, որ զայն հատէ,
Ուժն իր բաւ չէ վեհ ծառն հատէ,
Ծառն վեհութեամբ զի՛նք կը հատէ…
Չի՛ք փայտահատ որ ծառ հատէ:

ԿԱՐԱՊԵՏ ՄՈՒՐԱՏԵԱՆ

 

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )