Սուրիական Օրագրութիւն – 11

ԼԱԼԱ ՄԻՆԱՍԵԱՆ

Մարդիկ քիչ են, գազանները` շատ:
Եւ այժմ ապրում ենք մի ժամանակ, երբ
մեծ ասպարէզ կայ մարդու էդ վայրենի բնազդին:
Յ. Թումանեան

Քանի մը օր Հալէպի երկինքը համեմատաբար խաղաղ էր, ու միամիտներուս կը թուէր, թէ լռութեան մէջ կը խմորուէր բան մը, թէ` մեր հիւսիսի կապուտաչեայ բարեկամը ի վերջոյ վճռական ու լայնահոգի շարժումով մը հարցը այլ գետին պիտի տեղափոխէր: Բայց ինչպէ՜ս աշխարհի մեծերը մեր հարցը լուծեն, երբ իրենց մատակարարած զէնքերով հեղուած արիւնը իրենց գրպանները կը հոսի իբրեւ ոսկի:

Կրկին աստղային պատերազմի հոլիվուտեան երեւակայութիւնը կը գործէ: Հարիւրաւոր կեանքեր կը մարին, տնանկներուն թիւը կը բազմապատկուի: Շուարած, տագնապած աջ ու ձախ վազվզող մարդիկ, իրենց հարազատները փլատակներու տակէն հանելու անկարողութենէն ցնորուած ու այրած. վիրաւորուած երեսներով ու թաթիկներով մանուկներ… «այս աչքերովս անգթօրէն մարդկային, ես տեսայ…»:

Անդին` ամերիկեան ու ֆրանսական պատանդներու համար աշխարհը կը ցնցեն: Անդին` Ֆրանսայի մեծագոյն դերասանը կը պարծենայ, թէ իր առանձնատան մէջ բազում շուներ կը պահէ, զանոնք կը թաղէ քրիստոնէակա՜ն կարգով եւ այլն….

Օ՜, դէմ չեմ, շուները մեր բարեկամներն են: Իսկ Սուրիոյ մէջ ահաբեկուող ու արիւնլուայ մանուկները ձեր ահարկու թշնամինե՞րն են, պարոնայք մարդաս… շնասէրնե՛ր, չէ՞ որ ձեր ձայնը կարող էր միլիոններ ոտքի հանել ի պաշտպանութիւն անոնց:

Կամ պէտք էր ծնիլ ձեզի պէս` կապոյտ արիւնով, քանի որ հողը միայն կարմիր արիւն կը սիրէ:

****

Փողոցները քալած միջոցիս, մարդոց գորշ, մթին գոյներով հագուստներն  ու իրենց ներքին վիճակը ուղիղ համեմատական կը գտնեմ իրարու: Սակայն միշտ բան մը կը խուսափի միտքէս: Կարծես կը զգամ, կարծես լեզուիս ծայրն է ու հիմա պիտի գտնեմ ճիշդ բառը, բայց ո՛չ անկարող կ՛ըլլամ անուն տալ հալէպցիներուս այս օրուան: Անոր իւրայատկութիւնը, գոյնը, բոյրը, ձայնը (կամ լռութիւնը) կը զգամ բոլոր ջիղերովս- սակայն անուն տալ չեմ կրնար: Իսկ անուն տալ անհրաժեշտ է, քանի որ ան շատ իւրայատուկ է, սովորական քաղաքի սովորական բնակիչներ չեն փողոցները քալողները, ծախող, առնողները, բոլորս…

Այսօր կրկին կը քալէի Սուլէյմանիէ- Աուճ էլ Ճըպ հիմնական շուկային գիծին վրայ: Կը դիտեմ մռայլ, ցեխոտ, քանդոտուած, աղբաշատ, պատնէշուած փողոցները ու անթիւ անհամար «պաստաճիներու» մայթեզերեայ «խանութները»: Ծախողները այլեւս իրենց ապրանքները գովերգող կատակախառն, յանգաւոր պոռոցներով «է՛ստի համեցէք» չե՜ն ըներ, գնորդները աշխուժ սակարկութիւն չե՜ն ըներ. հազիւ լսելի շշուկներ են: Կարծես ստուերային քաղաք է, մարդիկ` սմքած, սիրտ չունին սակարկելու: Մինչդեռ գինե՜րը… Ու այդ անիրական պատկերին դիմաց` գտայ- «ուրուականներո՛ւ քաղաք»: Չէ՞ որ ուրուականները, կ՛ըսուի, աւերակներու մէջ կ՛երեւին: Իսկ Հալէպի քանի՞ տոկոսը այսօր աւերակ չէ` կառոյց, միտք կամ հոգի: Ու հազարաւոր մեռեալները մեզի հետ քով քովի կը քալեն: Այնքան շատ, որ իրենց մէջ մենք ալ ուրուականային, ստուերային ենք:

Կեանքը խլուած է, մնացեալը օրերուն հետ թաւալում է, ու մարդիկ չեն ապրիր այս քաղաքին մէջ, կը գոյատեւե՛ն յանուն բանի մը, որ անծանօթ է ու մշուշային: Կը կարծեն պայքարիլ բանի մը դէմ, բանի մը համար: Ուտելիքի պակաս չկայ, բայց ուղեղներու մէջ է անօթութեան վախը. ուտե՛լ, տաքնա՛լ, ո՛ղջ մնալ-ահա մարդոց պարտադրուած մտածիրը: Իրականութեան մէջ ակամայ պայքարի մէջ ենք մեր կեանքի օրերուն դէմ` գաղափարազուրկ ու բարոյազուրկ խաղի մը զոհեր որպէս: Խաղ, որ սկսած է մարդակեր մարդը, կը շարունակուի մինչեւ օրս` շառագունելով նաեւ վաղուան հորիզոնը….

* * *

Ծանր է նաեւ այսօրուան լրաբերս: Իմացայ, թէ որդի մը եւս մեկնեցաւ հայրենիքէն: Ի՞նչ տարբերութիւն` որո՛ւ որդին: Անոնք բոլորը ՄԵՐ որդիները չե՞ն: Ան, որ վճռած էր հայրենիքին մէջ նոյնիսկ մուրացկան ըլլալ ու Հալէպ չվերադառնալ: Մուրացկան ըլլալը արժանապատիւ մարդուն ճամբան չէ. ան տարբեր միջոցներու դիմեց արդարօրէն կտոր մը հաց վաստկելու համար, սակայն իր մայր հողին վրայ արդարութեան շուքը չգտաւ. չտոկաց կեանք մը ամբողջ նուաստանալու եւ աղքատ մնալու հեռանկարին. հեռացաւ հիասթափ, ցաւած ու գանա՛ծ:

Իւրաքանչիւր օր բաժին մը արիւն կը քաշէ հայոց երակէն: Երբ մտովին կը շրջիմ ու կը տեսնեմ երկրագունդի բոլոր ծագերուն քալող որդիներս, որոնց հրայրքով ու համոզումով հայրենիքի սէրը ներշնչած եմ, անցած կեանքս ինծի կը պատկերուի որպէս ի սէր վերացական գաղափարի վատնուած ու անպտուղ, կը զգամ ինքզինքս միամիտ Տոն Քիշոթ: Փոխանակ հայրենիքի բարիքները ծծողներ կրթելու` ժամանակավրէպ երազողնե՜ր կրթած եմ: Ու հիմա անոնք, իրենց փշրուած երազանքներու բեկորները Երեւանի մէջ թաղած, հայկական անձնագիրը որպէս ճերմակ դրօշակ պարզած, կ՛երթան` իբրեւ հայրենիքէն փրցուած բուռ մը հող, ծուէն մը երկինք` ովկիանոսներու մէջ անհետելու, օտարին ի սպաս դնելու երիտասարդի իրենց եռանդը:

Ինչո՞ւ կը տխրիք….

Որ իւրաքանչիւրի մեկնումով աւելի ու աւելի կը պզտիկնա՞յ ու կ՛ամայանա՞յ հայրենի հողը….

* * *

Նաեւ գեղեցիկ երեւոյթ մը` «Գոհար» հանրայայտ երգչախումբին անունով դրամական օգնութիւն կը բաշխուի հալէպահայ ուսուցիչներուն: Միտքս նենգափոխելու առիթ չտալու համար անմիջապէս շեշտեմ, թէ «գեղեցիկ»-ը չգործածեցի դրամին համար, որ շատերու համար հոգիները խաթարելու չափ գեղեցիկ է ու գայթակղիչ:

Մեզի համար գեղեցիկ էին մտայղացումը, ապա` կիրարկման կերպը: Առաջին անգամը չէր, որ այդ ազնուասիրտ տիկինը` Գոհար Խաչատուրեան, կը յիշէր ու կը գնահատէր հայ ուսուցիչները, սակայն գրելու իմ դրդապատճառս, ինչպէս նշեցի, նիւթականը չէր (թէեւ մեր պայմաններու մէջ ան նոյնպէս կենսական է ): Օրինակելի ու մատնանշելի էր ձեւը: Ազգին դրամը չէր, որ ազգին կը բաշխուէր, այլ` անձնականը, սակայն ոչ ոք խճողումի մէջ ոտքի տակ գնաց, ոչ ոք խտրութեան ենթարկուեցաւ, ոչ ոք անարգեց ու անարգուեցաւ: Բաշխումը կատարուեցաւ քաղաքակիրթ ձեւով` առանց մարդիկը մերկացնելու իրենց արժանապատւութենէն:

Ուրեմն հնարաւոր է….

Եւ քանի որ հայերս նշանաւոր ենք միայն ժխտականը տեսնելու եւ դրականի մասին լռելու (թերեւս ալ այդ մէկը բնակա՛ն կը գտնենք, թէ՞ կը նախանձինք…)- վճռեցի խախտել աւանդոյթը: Քանի որ Տիկնոջը անձնապէս տեսնելու եւ իր ազնիւ կեցուածքը շնորհաւորելու  հնարաւորութիւն չունիմ, առանց իր համեստութիւնը վիրաւորող փառաբանական ներբողներու, այս մտածումս կը յղեմ իրեն.

Երանելի էք, որ մեր ազգին անխարդա՛խ երակին արիւնը ու առաքինութիւնները կը կրէք:

* * *

Այսօր գիւղացի մը նարկիզներ ու մանուշակներ կը ծախէր: Գարնան աւետաբերներ: Կեանքը կը նորոգէ ինքզինք: Գարունը ի՞նչ խոստումներ ունի մեզի համար….

 

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (2)
  • Մարի Մերտխանեան 9 years

    Տիկին Լալա, ինչպէս միշտ, այս անգամ ալ մատը ճիշդ վէրքին վրայ դրած էք: Բայց դուք «միամիտ Տոն Քիշոթ»ը չէք: Դուք, իւրաքանչիւր ՀԱՅու նման, ՀԱՅՐԵՆԻՔի անամակ սէրը փոխանցած էք: Ճիշդ ըրած էք: Թո՛ղ ամչնան անոնք, որոնք այդ վեհութիւնը չեն կրցած պահել: Պէտք է ամչնան անոնք, որ մեր բուռ մը հայրենիքը իրենց ագարակ, խանութ դարձուցած են…: Դուք մի՛շտ հպարտ եղէք ձեր փոխանջած գաղափարներով, որովհետեւ տուքանճիները կու գան ու կ՛երթան, բայց ձեր եւ մեր գաղափարական Հայրենիքը կը մնայ: Հեռացող հայորդին գոնէ այդ գաղափարը ունի իր սրտին մէջ..:

  • Առիւծ Մհեր 9 years

    Անհնար է բացատրել թէ որքան հպարտ եմ ձեր պարկեշտ աշակերտը ըլլալուս ու ձեզմով միշտ հպարտ զգացած եմ, եւ կը զգամ, ամէն որ ձեր այս գեղեցիկ բայց սրտաճմլիկ յօդուածները կը կարդամ։ Ձեր նման դասատուներն են որ կերտած են հայրենիքի ապագայի պաշտպան կանգնող իսկական ՀԱՅերը, մեր մէջ շեշտելով ու դրօշմելով հայրենիքի սէրը, եւ հայրենիքի պաշտպան լինելու լաւագոյն դասերը։

  • Disqus ( )