Փետրուար 18-էն Փետրուար 18

ՀՐԱԿ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ

Փետրուար 18-ին տեղի պիտի ունենան Հայաստանի Հանրապետութեան ընտրութիւնները: Դժբախտաբար արդիւնքները կանխատեսելի են: Հակառակ անոր որ Հայաստանի մէջ թէ Հայաստանէն դուրս քիչեր են, որոնք գոհ են ներկայ վարչաձեւէն (փաստ` անբնական արտագաղթը եւ հայրենադարձողներու շատ քիչ թիւը), նոյն վարչաձեւը «հաւանաբար» շարունակէ մնալ իշխանութեան վրայ: Բնականաբար հասկնալի է, որ նորաստեղծ պետութիւն մը, որ դուրս եկած է ԽՍՀՄ-էն դիմագրաւէ դժուարութիւններ, սակայն մտահոգիչը այն է, որ իշխող վարչակարգը ոչ միայն չի կատարեր իր պարտականութիւնը, այլ Հայաստանի ընկերային ու քաղաքական վիճակը աւելի ու աւելի անտանելի կը դարձնէ: Եթէ ըլլայ համակարգ մը, զոր ներկայ վարչաձեւը կը փորձէր գործադրել, բայց որ ժամանակի կը կարօտէր, կեցուածքս բնականաբար նոյնը պիտի չըլլար: Բայց ոչ միայն այդպիսի համակարգ գոյութիւն չունի (պէտք չէ խաբուիլ իշխող վարչակարգին լոզունգներէն, ոչ մէկ շօշափելի համակարգ կայ), այլ նաեւ ներկայ վարչակարգը պատրաստ է ամէն ինչ զոհելու իր նիւթական շահերը ապահովելու համար:

Բնականաբար իրաւունք չունիմ ոեւէ անձի հայրենասիրութիւնը եւ անշահախնդրութիւնը կասկածի առարկայ դարձնելու, բայց այլեւս բանը բամպակէն անցած է, ստիպուած եմ ընելու կարգ մը նկատողութիւններ: Դժբախտաբար այսօր նկատողութիւններս ուղղուած են Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահին եւ անոր վարչաձեւին: Ոչ մէկ հարց ունինք հանրապետութեան եւ անոր նախագահի պաշտօնին հանդէպ, կը շարունակենք պաշտել ու յարգել զանոնք, բայց հարցն այն է, որ ըստ երեւոյթին, եթէ լուռ մնանք, շատ աւելի անարգած կ՛ըլլանք այդ պաշտօնն ու հանրապետութիւնը:

Ո՞վ Է Նախագահը

Պիտի չզբաղիմ նախագահին կենսագրութիւնը մանրամասնօրէն ներկայացնելու ժամավաճառութեամբ, այլ պիտի բաւարարուիմ պարզապէս քանի մը կէտերու անդրադառնալու: 1979-ին Սերժ Սարգսեան դարձած է Ստեփանակերտին Համայնավար կուսակցութեան երիտասարդական կոմիտէի պետ, աւելի ուշ ան դարձած  Համայնավար կուսակցութեան Ստեփանակերտի քարոզչական բաժանմունքի երկրորդ եւ առաջին քարտուղար, ինչպէս նաեւ եղած է Համայնավար կուսակցութեան Արցախի շրջանային կոմիտէի առաջին քարտուղար: 1989-1993-ին ղեկավարած է ԼՂՀ Ինքնապաշտպանութեան ուժերու կոմիտէն, 1990-ին դարձած է Հայաստանի Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր, 1993-1995-ին` Հայաստանի պաշտպանութեան նախարար, 1995-1996-ին` Հայաստանի պետական անվտանգութեան վարչութեան պետ, ապա` ազգային անվտանգութեան նախարար, 1996-1999-ին` Հայաստանի  ներքին գործոց նախարար, 1999-2000-ին` Հայաստանի նախագահի աշխատակազմի ղեկավար, 1999-2007-ին` Հայաստանի նախագահին առընթեր ազգային անվտանգութեան խորհուրդի քարտուղար, 2000-2007-ին` Հայաստանի պաշտպանութեան նախարար, 2007-2008-ին` Հայաստանի վարչապետ, 2008-ի ապրիլի 9-էն սկսեալ` Հայաստանի նախագահ: Ասիկա թերեւս բնական ընթացք է լաւ դիւանագէտի մը համար, բայց ոչ մէկ պարագայի մեր երազած Հայաստանի նախագահին վայել ընթացք չի կրնար ըլլալ: Սերժ Սարգսեան բոլոր վարչակարգերու տակ, բոլոր կացութիւններուն մէջ միշտ ինչ-որ դիրքի տէր եղած է, ան միշտ ապրած է դիրքերու բարձրացումի մէջ: Բնականաբար դատապարտելի չէ, թերեւս մարդիկ ըսեն` մարդ մըն է, որ բոլոր վարչակարգերուն մէջ փորձած է ժողովուրդին քով ըլլալ ու փորձել ժողովուրդին ծառայել, բայց առնուազն իր վերջին եւ ամէնէն կարեւոր դիրքին ուսումնասիրութեամբ պիտի հասկնանք, որ իրականութիւնը այդպէս չէ: Այլ ասիկա պարզապէս խաբկանք է, առնուազն` վերջին շրջանին համար:

Ինչո՞ւ Դժգոհ Ենք

Ժողովուրդին դժգոհութիւնը կը բաժնուի երկու ճիւղաւորումներու: Նախ պիտի անդրադառնամ այն կէտերուն, զորս Հայաստանի նախագահը կատարած է, եւ որոնցմէ դժգոհ ենք, ապա պիտի անցնիմ ներկայացնելու այն կէտերը, որոնք ըստ ինծի Հայաստանի նախագահ մը եւ իր վարչաձեւը պէտք էր իրագործէին կամ առնուազն ծրագրէին, որ սակայն այդպէս ալ տեղի չունեցաւ:

Ուրեմն ներկայ նախագահին եւ իր վարչակարգին օրով ոչ միայն Հայաստանի ներքին ընկերային, տնտեսական եւ քաղաքական կեանքը չբարելաւուեցաւ, այլ ընդհակառակը, աւելի ու աւելի վատթարացաւ: Մենաշնորհեալները շարունակեցին իրենց բացարձակ իշխանութիւնը, սղաճը եղաւ շատ արագընթաց, եւ աշխատաւորին ու ընդհանրապէս ժողովուրդին ամսականները մնացին նոյնը, եթէ չպակսեցան: Ասիկա առիթ տուաւ, որ արտագաղթը շարունակուի ու դէպի արտերկիր հոսքը  դառնայ շատ բարձր:  Այս վարչաձեւին օրով էր, որ տեղի ունեցաւ Աւետեանի ամօթալի ոճիրը: Չմոռնանք նոյնպէս այնքան ամօթալի մարտ 1-ի դէպքերը, որոնցմով սկսաւ նախագահը իր իշխանութեան: Շարքը կարելի է շատ երկարել, բայց բաւարարուինք ասոնցմով, ինչ կը վերաբերի ներքին ճակատին: Արտաքին ճակատին վրայ ալ այս վարչաձեւին ընթացքը այնքան ալ նախանձելի չէր: Այս վարչաձեւին օրով տեղի ունեցաւ Սաֆարովի ամօթալի արտայանձնումը, որ քաղաքականօրէն չօգտագործուեցաւ, եւ որ կարելի է նկատել  լիիրաւ պարտութիւն միջազգային քաղաքականութեան ոլորտին մէջ: Նոյնպէս այս շրջանին էր, որ ստորագրուեցան հայ-թրքական արձանագրութիւնները: Այս արձանագրութիւններուն ստորագրութիւնները շատ վտանգաւոր էին ոչ միայն անոնց անմիջական ազդեցութեան համար, այլ  որովհետեւ այսպիսի պայմաններ ընդունող վարչաձեւ մը այլ պայմաններու եւ այլ ճնշումներու տակ կրնայ շատ աւելի աղէտալի զիջումներու երթալ, զիջումներ, որոնք կրնան վերածուիլ պատմական սխալներու, եւ որոնք կրնան մեր Դատը լուծել ոչ մեր ցանկացած ձեւով:

Անցնինք:

Գալով այն կէտերուն, զորս Հայաստանի ներկայ վարչաձեւը պէտք է կատարած ըլլար, սակայն կատարած չէ: Առաջին կէտը պիտի ըլլայ ներքին վիճակին վերաբերեալ:  Իր գոյութեան շրջանին այս վարչաձեւը կրնար ստեղծել ու գտնել միջոցներ, որոնց շնորհիւ մեր հայրենիքին տնտեսական պայմանները կրնային բարելաւուիլ: Այս տնտեսական պայմաններու բարելաւումով ոչ միայն կարելի պիտի ըլլար նուազեցնել արտագաղթը, այլ նաեւ սփիւռքահայերու հայրենադարձութիւնը կարելի կ՛ըլլար իրագործել: Ամէնէն սոսկալին այն է, որ այսպիսի վարչակարգ մը անկարելի է, որ այս միջոցները գտնէ, որովհետեւ անոնք կը բախին իրենց մենաշնորհեալի «իրաւունքներուն» ու շահերուն: Այսօր Հայաստանի ներկայ վարչաձեւը ի՞նչ կ՛ընէ ջաւախահայերուն օգտակար դառնալու համար: Այսօր ի՞նչ է ներկայ վարչաձեւին ներդրումը սփիւռքի գաղութներուն զարգացման ու հայեցի դիմագիծի պահպանման համար: Չէ՛, չսխալինք, չմտածենք,  որ երկքաղաքացիութեան օրէնքը շնորհ մըն էր, որ ներկայ վարչաձեւը իրականացուց, անիկա իւրաքանչիւր հայու իրաւունքն է, վերջապէս հայ է, չէ՞: Այսօր սփիւռքը Հայաստանէն կը սպասէ միացեալ ու պատշաճ կրթական ու մշակութային ծրագիր, որ առնուազն քիչ մը նուազեցնէ այն բացը, որ պիտի ստեղծուի հայութեան բոլոր հատուածներուն միջեւ: Տակաւին չնշեցինք Արցախի հանդէպ ներկայ վարչաձեւին անտեսումները: Ինչո՞ւ ամբողջ հարաւային եւ նոյնիսկ Հայաստանի պարենաւորումը պիտի չըլլայ Արցախի բերրի հողէն: Ի՞նչը կ՛արգիլէ, որ այս բոլոր ծրագիրները իրագործուին:

Ինչպէ՞ս Կ՛արտայայտենք Մեր Դժգոհութիւնը

Այս բոլորը գիտնալով եւ գիտակցելով, որ այս բոլոր կէտերը պիտի չփոխուին, որովհետեւ այս վարչաձեւը այդպէս ալ պիտի չդառնայ յանձնառու ու պատասխանատու:  Արդարեւ, այդ յանձնառութիւնը ուղղակիօրէն կը վտանգէ իր նիւթական շահերը:

Այսօր ընտրութիւններու սեմին ենք. բարեբախտաբար Հայաստանի մէջ այսօր կուսակցութիւններուն կարեւոր մէկ մասը պիտի չմասնակցի ընտրութիւններուն: Եթէ ժողովրդավար պետութեան մէջ ըլլայինք, այս վարուելակերպը պիտի ըլլար անբնական. արդարեւ, պէտք էր մասնակցէին ընտրութիւններուն, որպէսզի արտայայտեն իրենց դժգոհութիւնը ու տային այլընտրանք մը: Սակայն այսօր Հայաստանի ընտրութիւններու ընթացքին կատարուած կաշառքն ու զեղծարարութիւնները առիթ չեն տար նոյնիսկ այդ միջոցին դիմելու: Այլապէս, ինչպէ՞ս այսպիսի վարչաձեւ մը կրնայ ունենալ բացարձակ մեծամասնութիւն, երբ ժողովուրդը դժգոհ է անկէ, երբ ժողովուրդը չի կրնար տոկալ իր հայրենիքին մէջ: Ուրեմն այս պարագային չմասնակցիլը ճիշդ որոշում է: Այսօր վիճակը այնքան անտանելի եղած է, որ տեղի կ՛ունենան հացադուլեր, քաղաքացիներ ուղղակի կ՛ուղղուին նախագահին, մէկ բառով` ժողովուրդը ընդվզած է եւ սկսած է արտայայտել իր ընդվզումը: Այս երեւոյթները ողջունելի են, բայց բաւարար չեն իշխանափոխութիւն կատարելու համար: Այսօր միայն իշխանափոխութեամբ կարելի պիտի ըլլայ յառաջընթաց կատարել: Իսկ բնական ձեւերով իշխանափոխութիւնը անկարելի դարձած է: Բնականաբար ոչ մէկ օր կոչ պիտի ուղղենք քաղաքացիական կռուի կամ որեւէ շարժումի, որ տանի քաղաքացիական կռուի: Այլ կոչ կ՛ուղղենք ժողովուրդին` իր ընդվզումի ձայնը բարձրացնելու, թող բոլոր դժգոհողներուն ձայները միանան ու վերածուին այն ճիչին, որ կը մերժէ ներկայ վարչաձեւին լուծը: Այս անգամ ալ այս վարչակարգին պատճառով մեր հայրենիքը կրնայ վտանգի մատնուիլ, եթէ արդէն իսկ մատնուած չէ: Այնքան ատեն որ այս վարչաձեւը կը շարունակէ իր գոյութիւնը, մենք աւելի ու աւելի պիտի մխրճուինք անդունդին մէջ, ուրկէ ելքը կրնայ այնքան ալ դիւրին չըլլալ:

Ընտրութեան օրը փետրուար 18-ն է: Ի՜նչ տարօրինակ զուգադիպութիւն: Փետրուարեան ապստամբութեան օրը: Ապստամբութիւն, որուն ընթացքին ամբողջ հայ ժողովուրդը ոտքի ելաւ ու մերժեց երկու ամիս տեւած համայնավարութեան բռնակալութիւնները: Ժողովուրդը յանդգնեցաւ դէմ դնելու հսկայ համայնավարութեան: Այդ ապստամբութեան ընթացքին Յովհաննէս Թումանեան Թիֆլիսէն ժամանած էր Հայաստան: Թիֆլիսի մէջ կար այն տպաւորութիւնը, թէ «խումբ մը մաուզերիստներ» են, որոնք ձեռնարկած են ապստամբութեան: Թումանեան Երեւան հասնելով ու տեսնելով իրավիճակը` կ՛ըսէ. «Ի՜նչ մաուզերիստներ, էս խօմ ամբողջ ազգն է ոտքի ելել»: Այդ ապստամբութիւնը դրդուած չէր որեւէ կուսակցութեան կողմէ, այլ անիկա ամբողջ ժողովուրդին ինքնակամ ճիչն էր:

Այսօր վիճակը որքա՞ն տարբեր է: Նոյնպիսի բռնակալութիւններ չե՞ն կատարուիր: Այն ատեն 2 ամիս հազիւ կրցանք համբերել, իսկ հիմա արդէն տարիներէ ի վեր կը համբերենք: Մի՞թէ համայնավարական 70-ամեայ սալը ընդհանրապէս ճնշած է հայու ապստամբ ու ազատատենչ ոգին: Արդեօք այսօր ալ հայութիւնը պիտի չյաջողի՞ իր բողոքն ու ճիչը բարձրացնելու ու մերժելու այս խումբ մը հայրենավաճառ պիզնըսմեններու իշխանութիւնը Հայաստանի պէս քաղաքակրթուած երկրի մը մէջ: Այո՛, պիտի չկարենա՞յ իր ճիչը հասցնել բնական ձեւով` ընտրութեամբ: Բայց  պարտաւոր է զայն ձեւով մը հասցնելու: Ընտրութեան օրը ազատութեան հրապարակը թող թնդայ նոր բազմութիւններով, որոնք այս անգամ պիտի կանչեն` «Հայաստանը մերն է», որոնք պիտի չթողուն, որ խումբ մը մենաշնորհեալներ կուլ տան Հայաստանը` ամայացնելով իր զաւակներէն, որոնք ստիպուած` կը լքեն զայն: Այս բողոքի ալիքը պէտք չէ համեմատել անցեալ նախագահական ընտրութեան ընթացքին կատարուած դէպքերուն հետ, որոնք հասցուցին մարտ 1-ի դէպքերուն: Այդ ժամանակ կար այլ հսկայ ուժ, որ նոր վերադարձած էր քաղաքական դաշտ, որ դրդուած էր Արեւմուտքէն,  եւ որ կազմակերպած էր այդ հաւաքները: Այն ատեն կարծես աւելի Արեւմուտք-Ռուսիա կռիւն էր, որ տեղի կ՛ունենար Հայաստանի մէջ: Այս անգամ ճիչը պէտք է  բարձրանայ «խօմ» ժողովուրդէն եւ չունենայ որեւէ յետին միջազգային քաղաքական նպատակ: Անոր նպատակը յստակ է` մերժել կեղծ ընտրութիւնները: Փետրուար 18-ն կրնայ ըլլալ սովորական ընտրական օր մը, երբ ներկայ իշխանութիւնները «արդար» ընտրութիւններով պիտի երկարաձգեն իրենց լուծը, ինչպէս նաեւ կրնայ ըլլալ բողոքի ու ճիչի օր, երբ բոլոր դժգոհողները չեն քուէարկեր ոեւէ թեկնածուի օգտին, իրենց ձայնը կը բարձրացնեն ու կը մերժեն անարդար ընտրութիւնները:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )