Զարեհ Ա. Վեհափառը (Սրտի Խօսքեր)

Յ. ԳԵՂԱՐԴ

Արցունքը չէ. ցասման կրա՛կը, հրակայլակ մեղանչումը կ՛այրեն աչքերս:

Ու մելանը չէ. զայրափրփուր արիւնս է, որ կը քամուի թուղթին…

Գմբեթը փուլ եկաւ…

Ինչպէ՛ս, ինչպէ՛ս թոյլ տուինք… ինչպէս չկրցանք ըլլալ անխորտակ որմ, անսասան ժա՛յռ, բարձրադիր ապառաժ, ու զանգուածօրէն, համօրէն պահել կանգուն մեր գլխուն վերեւ:

Այն գմբեթը, այն վեհապանծ, խրոխտ գմբեթը, որ քաոսի մը մէջէն բարձրացաւ առ Աստուած` հաւատքի կանթեղներ վառելով մթասքող սրտերու մէջ, վերակերտելով փշրած խորանը աստուածային սիրոյ, ամենաքաղցր խունկը բուռվարելով մեր ռունգերուն:

Ա՛հ, որովհետեւ մարդիկ էինք մենք, հասարակ մահկանացու, իսկ աստուածային բան մը ունէր Ինք, անչափելի ուժ մը եւ վեհութիւն մը: Ե՞րբ է, որ մարդը լրիւ ճանչցած է զԱստուած, չէ մեղանչած Անոր դէմ: Ե՞րբ է, որ մեր հողեղէն անօթը կրցած է պարփակել լոյսի ճառագայթը…

Գարնան կապոյտ երկնքի բեկոր մըն էր, լուսասփիւռ ու կենսաւէտ, երբ կապոյտ համազգեստով, գլխաբաց, ձեռքերը ետին` կը շրջէր մեծաշուք` վեհարանի երկայնքին, վանքին բակը, հայեացքը մերթ շուրջը, մերթ հեռուն: Կազդուրիչ հով մը կը հետեւէր քայլերուն: Գարունով կը լեցնէր անցած ճամբան: Մանո՞ւկ մը հանդիպէր, կը շոյէր գլուխը հայրաբար: Ծե՞ր մը, հիւա՞նդ մը դիմէր Իրեն, մխիթարանք մը, գօտեպնդում մը կը տանէր Իրմէ:

Կ՛իջնէր երբեմն ծովափ, վերջալոյսի զով պահուն, մերթ առանձին, մերթ փոքրաւորի մը հետ, վսեմ ճակատը հովին: Կանգ կ՛առնէր կաղնեհասակ, նայուածքը հեռասոյզ: Ծով ծովի դէմ…

Տօնական օրերուն մայր տաճարը կը լեցուէր Իրմով: Թաւ ու հոգեցունց ձայնը` տարաշխարհիկ կայանէ մը, երկինքէն կու գար կարծես: Կը սրբանային, այլ կեանքով կը լեցուէին քարերն ու գիրքերը: Ամէն մէկ բառը կը փրթէր սրտէն, որուն սնունդն էր հայկական զուտ ու անխարդախ արիւնը, եւ որուն զարկը կը պայմանաւորէին հայուն խինդն ու ցաւը: Այսպէս, էութեան բխում մըն էր խօսքն ու քարոզը:

Հանդիսութեան պահերուն վեհարանը կը լիանար, կը լուսաւորուէր իր անձով: Կը դառնար շուրջիններուն հոգեկան ոսկի զսպանակը, մէջքի ամրապինդ գօտին: Գահը վայել էր Իրեն, Ինք` գահին:

Ժանեկազարդ ու փողփղուն նախադասութեան հիւսքն ու արուեստը թող կազմէին այլ վեղարաւորներու լեզուին դրամագլուխը: Գիտութեամբ մարզուած գրիչը թող հարթէր այլ անվեղարներու փառքի ճամբան:

Իր հմայքը Իրն էր միայն, գերիվե՛ր այլ արժանիքներէ, աստուածատուր շնորհք մը, Իր հոգին, անշեղ, մաքո՜ւր, Իր սիրտը, անծայրածիր դաշտի մը վրայ տարածուող ջերմ ու պայծառ արեգակին պէս, որ կը դրսեւորուէր Իր աչքերուն մէջ, դէմքին վրայ անզուգական ու լուսափայլ ժպիտով մը:

Վեհափառին ժպիտը… Աւելի հմայիչ` քան պերճիմաստ բառերը, աւելի յուսադրիչ` քան ամենաբուժ բալասանը: Աստուածամաքուր հոգիին այդ լոյսն էր գերագոյն հմայքը, կախարդող բարբառը իր անպաճոյճ անձնաւորութեան: Այդ ժպիտին ընկերացող սակաւ, բայց ամրակուռ, անկաշառ բառերն էին, որ քրիստոսավայել բարութեան եւ քաջութեան մոմեր կը վառէին շուրջիններու սրտին մէջ:

Մտերմութեան մէջ համակրելի, հանդիսաւորութեան մէջ պատկառելի գարուն, գարո՜ւն այս վեհափառը, վերջին տարիներուն միս-մինակը աշխարհին վրայ` վերը Աստուած ունէր Զինք առաջնորդող, ու վարը հայ ժողովուրդը, զոր կ՛առաջնորդէր երկաթէ քայլերով, այլ` նշխար հոգիով:

Ծառայելը կը նախընտրէր իշխելէն, զոհուիլն ու ներելը` պատժելէն:

Հրեշտակներուն հետ կը ժամադրուէր միշտ, այլ հեռու կը վանէր սատանան շուրջառէն:

Մտքի հնարքներն ու ձեռքի ճարտարութիւնները չեն, որ պիտի փրկեն մարդկութիւնը: Նիւթապաշտական կրկէսներու մէջ ու սեւ շուկաներու վրայ սնանկացող, ինքզինք վաճառող 20-րդ դարու մարդը, գեհենէն ազատելու համար պէտք ունի առաւելաբար բարոյական, ոգեկան արժէքներու:

Բարոյական ու հոգեկան բացառիկ մեծահարուստն էր վեհափառը ախտափուտ մեր օրերուն մէջ: Ադամանդեայ սիրտը: Առողջ ու զով ապաստարանը, ուր մտնող հոգին կը մոռնար քէն ու ոխ, կը գտնէր անդորրութիւն:

Համբերատարութիւն, անյիշաչարութիւն, այլասիրութիւն. ահա՛ ոսկեքանդակ նշանաբանը իր կեանքին, զոր իրագործեց ամէն մէկ քայլափոխի, համեստ ու անաղմուկ:

Ու տէրն էր տակաւին ի՜նչ ծրագիրներու, ի՜նչ ծլարձակ գարուններու հեռանկարներ մարմին կ՛առնէին միւռոնաօծ ճակտին ետին: Ազգային գործերու ինչ կենսայորդ աւիշ շրջան կ՛ընէր իր երակներուն մէջ: Հեռագնաց սահմաններ հասնելու ի՜նչ սուրբ երազներ օրէ օր աւելի վճռական կը դարձնէին իր քայլերը:

Ու հաւատա՞լ, որ արեան լերդացած աննշան մասնիկ մը յանկարծ, տարաժամօրէն փակէ այդ բոլոր ծաղկատի ուղիները, մէկ օրէն միւսը խցէ ու լռեցնէ ամէն մէկ բջիջը հայութեամբ ու սրբութեամբ հիւսուած կենսաբաշխ այդ սիրտը…

Կը մոխրանա՞ն աստղերը, արեւները կը բախի՞ն իրարու, կը սարսի՞ն երբեք տիեզերքին հիմերը…

Դաժա՛ն, անհաւատալի իրականութիւն: Ինչպէ՞ս սպաննել քեզ…

Նեղ կու գայ սենեակը, կը նետուիմ դուրս տունէն:

Ի՜նչ օգուտ սակայն` փախչիլը, չհաւատալը չտեսնելը…

… Ահա՛, Աստուծոյ Տան մէջ պառկեր է մինակուկ, ջահերու լոյսին տակ, չոր դագաղին գիրկը: Կը ննջէ՜, անխռով, անբարբառ: Մահուան պատգամաւոր տժգոյն մոմը կը հսկէ վրան: Խաչանիշ թեւերը յուլօրէն կը սեղմեն կուրծքին արծաթաշող Աւետարանը, Իր միակ փառքն ու ուրախութիւնը անցաւոր այս աշխարհին մէջ, Իր միակ գանձն ու հարստութիւնը, զոր բաշխեց անսպառ, բաշխեց լիաբուռն: Կը մնայ Իրեն ժպիտը, բարիներու, արդարներու վայել` անկապտելի, անկորզելի ժպիտը դէմքին:

Ինք, որ անպատում համեստութեամբ ետ կը քաշէր լուսակերտ աջը զայն համբուրելու ծռող շրթներէն, մերկ ու ազատ է հիմա, հանրամատոյց` մասի, նշխարի պէս: Կը հակիմ երկիւղած, դողդոջ շրթներով:

Առաջի՛ն աջահամբոյրս է, ու նաեւ` վերջինը…

Ներէ՛, Վեհափառ:

21-2-63

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )