Հայոց Ցեղասպանութեան Հարիւրամեակի Ռազմավարութեան Մշակման Համար Փորձագէտներու Հաւաք` Երեւանի Մէջ

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

Հայոց ցեղասպանութեան աւելի քան քառասուն մասնագէտներ, աշխարհի ինը երկիրներ, մարտ 22-23 հաւաքուած էին Երեւանի մէջ, որպէսզի ռազմավարութիւն մշակէին գտնելու համար իրաւական հիմնաւորումներ ցեղասպանութեան հետեւանքները վերացնելու, թրքական ժխտողականութեան  հակազդելու  եւ ցեղասպանութեան ուսումնասիրութիւններու ծրագիրներ ու թանգարանային ցուցադրութիւններ կազմակերպելու նպատակով: Գիտաժողովը կազմակերպուած էր Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի ձեռնարկները համակարգող պետական յանձնաժողովին կողմէ:

Նախագահ Սերժ Սարգսեան գիտաժողովին յղած իր ուղերձին մէջ ափսոսանք յայտնած էր, որ Հայոց ցեղասպանութեան անպատիժ մնալը ճանապարհ հարթած էր Հրէական ողջակիզման համար: Ան յոյս յայտնած էր, որ Ցեղասպանութեան հարիւրամեակը առիթ պիտի հանդիսանայ ի ցոյց դնելու հայերու միասնականութիւնն ու հաստատակամութիւնը` ցեղասպանութեան հետեւանքներու վերացման հարցով, ապահովելու արդարութեան վերականգնում եւ յաջորդ սերունդներուն փոխանցելու պայքարի ու մաքառման նոր եղանակներ: Նախագահը ողջունած էր այն փաստը, որ թուրք հասարակութեան առաւել գիտակից տարրերը կը քանդեն լռութեան ու ժխտողականութեան պատը եւ քննադատաբար կը մօտենան իրենց երկրի մերժողական քաղաքականութեան: Նախագահը գիտաժողովին մասնակիցները յորդորած էր առաջարկներ ներկայացնելու Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրերորդ տարելիցի ձեռնարկները համակարգող պետական յանձնաժողովին:

Ստորեւ ամփոփ կը ներկայացնենք վերոնշեալ գիտաժողովին մասնակցած փորձագէտներուն մեկնաբանութիւնները.

Իսրայէլացի գիտնական Եայիր Աուրոն քննադատեց Իսրայէլի պետութիւնը` Հայոց ցեղասպանութիւնը չճանչնալուն համար, մատնանշելով, սակայն, որ Իսրայէլի հասարակութեան ստուար մէկ զանգուածը կ՛ընդունի զայն: Ողջակիզումի ընթացքին նոյն ողբերգական ճակատագիրին ենթարկուած ըլլալով` Իսրայէլը պէտք էր ըլլար Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչցած առաջին պետութիւնը, ըսաւ փրոֆ. Աուրոն:

Լոս Անճելըսէն պատմաբան Ռիչըրտ Յովհաննէսեան Պետական յանձնաժողովին կոչ ուղղեց ձեռնարկելու գեղարուեստական եւ մշակութային քայլերու` փոխան ակադեմական գիտաժողովներու, ամբողջ աշխարհէն աւելի մեծաթիւ մարդիկ ներգրաւելու համար: Ան առաջարկեց ստեղծել համահայկական ֆիլհարմոնիկ նուագախումբ, որ պիտի շրջի աշխարհի մէջ, 2015 թուականի ապրիլ 24-էն առաջ: Ան նաեւ մտահոգութիւն յայտնեց այն մասին, որ թրքական կառավարութիւնը աւելի լաւ կը նախապատրաստուի հարիւրամեակի ձեռնարկներուն հակազդելու, քան հայերը` անոնց ձեռնարկման:

Պետական յանձնաժողովի քարտուղար եւ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի տնօրէն Հայկ Դեմոյեան գիտաժողովի մասնակիցներուն ներկայացուց թանգարանի ընդարձակման ծրագիրները` մինչեւ 2015 թուական:

Նիւ Եորքէն փրոֆ. Տատրեան վերլուծեց, որ երբ ուրացող պետութիւնը թոյլ է, անիկա աւելի դիւրութեամբ կ՛ընդունի իր ոճիրները: Քանի դեռ Թուրքիան կը շարունակէ մնալ ուժեղ երկիր, անիկա չ’ընդունիր Հայոց ցեղասպանութիւնը, նկատեց Տատրեան:

Սուրիոյ Հալէպ քաղաքէն գիտաշխատող Միհրան Մինասեան առաջարկեց, որ յիշատակման ձեռնարկները դիտարկուին յոյներու եւ ասորիներու հետ միասին: Ան նշեց, որ թուրք ուրացողները չեն մեղադրեր այս երկու ցեղական խումբերու անդամները ռուսական բանակին միանալու կամ զինուած խումբեր ձեւաւորելու համար, սակայն անոնք եւս զանգուածային բռնութեան եւ ցեղասպանութեան զոհ դարձան:

Երեւանէն փրոֆ. Նիկոլայ Յովհաննիսեան բացատրեց, որ հակառակ տարածուած կարծիքի, ոչ թէ Ուրուկուէյը, այլ Օսմանեան կայսրութիւնը եղած է առաջին պետութիւնը, որ դատավճիռներով ճանչցած է Հայոց ցեղասպանութիւնը 1919-1926 թուականներուն: Ուրուկուէյի խորհրդարանը Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչցած է 1965 թուականին:

Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի միջազգային պայմանագրերու բաժնի վարիչ Վլադիմիր Վարդանեան նշեց, որ Մարդկութեան դէմ ուղղուած յանցագործութիւններու հայեցակարգը առաջին անգամ օգտագործուած է 1915 մայիս 24-ին Բրիտանիոյ, Ֆրանսայի եւ Ռուսիոյ կողմէ հրապարակուած միացեալ  հռչակագրին մէջ` թրքական իշխանութիւնները նախազգուշացնելով, որ անոնք պատասխանատուութիւն պիտի կրեն հայկական ջարդերուն համար: Նոյն ձեւով,  Բ. Համաշխարհային պատերազմէն ետք նիւրենպերկեան դատարանը պատերազմի նացիական յանցագործները մեղադրեց մարդկութեան դէմ ուղղուած յանցագործութիւններու, եւ ոչ թէ ցեղասպանութեան իրագործման համար: Վարդանեան առաջարկեց Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ ստեղծելու մնայուն կերպով գործող պետական մարմին` իրաւական հիմնաւորումներու հետազօտութեան եւ մշակման գծով` Հայոց ցեղասպանութեան առնչուած պահանջները Թուրքիայէն միջազգային դատարաններուն մէջ հետապնդելու համար:

Պոլիսէն նշանաւոր թուրք իրաւապաշտպան Ռակըպ Զարաքոլուն, որ յաճախ բանտարկուած է Հայոց ցեղասպանութեան մասին գիրքեր հրատարակելուն համար, խօսեցաւ «Թուրքիոյ մէջ աճող ժխտողական արտադրութեան մասին»: Ան դիտել տուաւ, որ ժխտողականութիւնը կը խրախուսէ ահաբեկչութիւնը Թուրքիոյ մէջ:

Իբրեւ ցեղասպանութեան գիտաժողովի մասնակիցի` իմ ելոյթս  ծանրացաւ «Արդարութեան հետապնդման» վրայ, եւ ոչ թէ` «ցեղասպանութեան ճանաչման, որ արդէն յաջողութեամբ իրագործած ենք: Արդարութեան հայեցակարգը կ՛ընդգրկէ հայ ժողովուրդին բոլոր պահանջները Թուրքիայէն` բարոյական, նիւթական հատուցում եւ տարածքներու վերադարձ:

Ես նաեւ առաջարկեցի, որ Ցեղասպանութեան հարիւրամեակին առիթով որեւէ յատուկ քայլի ձեռնարկելէ առաջ, նախ պէտք է հանդէս գալ միասնական պատգամով եւ նպատակներով: Այլապէս մենք կրնանք խառն ուղերձներ յղել Թուրքիոյ եւ միջազգային հանրութեան` չյստակացնելով, թէ իրականութեան մէջ ի՛նչ կը փափաքինք եւ կը ձգտինք իրագործել 2015-ի ապրիլ 24-ին:

Ի վերջոյ, հայկական պահանջատիրութիւնը 2015-ին չ՛աւարտիր: Հայերը պէտք է յամառօրէն հետամուտ ըլլան Թուրքիայէն իրենց արդար պահանջներուն` մինչեւ Հայ դատի «արդարութեան» իրագործումը:

 ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի
հրատարակիչ եւ խմբագիր

Թարգմանեց`
ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց`
«Եռագոյն» կայքէջը

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )