Մարաղայի Դէպքերը Պէտք Չէ Մոռցուին

1992 թուականի 10 ապրիլին ազրպէյճանցիները «հաշուեյարդար»-ի ենթարկեցին Մարաղայի 5000 բնակչութիւնը: Իբրեւ հետեւանք` 50 անձեր սպաննուեցան, իսկ 59 ուրիշներ գերի ինկան:

Հայաստանի Մարդու իրաւունքներու նախկին պաշտպան Լարիսա Ալավերդեանի համաձայն, 40 անձերու, որոնց կարգին 9 երեխաներու կարելի է վերադարձնել տարիներ տեւած աշխատանքի արդիւնքը:

«Ժամանակակից գողգոթայ, ոճրագործութիւն անօգնական ժողովրդի դէմ», դէպքերը այսպէս բնութագրած է Լարիսա Ալավերդեանը` նկատել տալով, որ անոնք տեղի ունեցան այնպիսի ատեն, երբ Հայաստանն ու Ազրպէյճանը արդէն միջազգային հզօր կազմակերպութիւններու` ՄԱԿ-ի, ԵԱՀԿ-ի անդամներ էին:

Ի հարկէ, 1997 թուականին ՄԱԿ-ի մէջ այս նիւթով տեղի ունեցած են լսումներ, այսօր նաեւ առանձին ժապաւէն կը նկարահանուի այս դէպքերուն մասին` «Սովորական ցեղասպանութիւն» անունով, սակայն Լարիսա Ալավերդեանի համաձայն, այդ նիւթերուն տարածումը յստակօրէն պէտք է դրուի պետական որեւէ մարմինի պատասխանատուութեան տակ, մանաւանդ որ թրքական եւ ազրպէյճանական քարոզչական մեքենան անընդմէջ կը գործէ:  «Իշխանութիւնները, բացի ընտրութիւններից, նաեւ այս հարցերով պէտք է զբաղուեն», յայտնած է Լարիսա Ալավերդեան:

Իսկ ազրպէյճանական քարոզչամեքենան իր ուզած ձեւով կը խեղաթիւրէ իրականութիւնները: «Ստեփանակերտից 6 մարդու վերադարձրեցինք, որից յետոյ անմիջապէս ազրպէյճանցիները յայտարարեցին, որ նրանց խոշտանգել են, օրկաններ վաճառել: Առանց մարդասիրական իրաւունքի այս հարցում մենք չենք կարող յաջողութիւն ունենալ: Իսկ Իլհամ Ալիեւից յետոյ բոլոր համագործակցութիւններն ազրպէյճանցիների հետ կասեցուեցին», յայտնած է Ալավերդեան:

Միւս կողմէ, Մարաղայի ջարդերու 21-ամեակին առիթով Ստեփանակերտի «Պեատաչոկ» կոչուող վայրին մէջ տեղի ունեցած է ֆլեշ-մոպ` նուիրուած այս ջարդերուն: Այս քայլին նախաձեռնած է «Տեղեկատուական արհեստագիտութիւնների զարգացման կենտրոն»-ը: Երիտասարդները բարձրացուցած են պաստառներ, որոնց վրայ գրուած է. «Դատապարտել է պէտք, ոչ թէ մոռանալ», «Անպատիժ թողնելը ծնում է նոր յանցագործութիւն», «Մարաղան արձագանգն է նախորդների. 1895, 1896, 1908, 1915, 1918, 1920, 1923, 1988, 1992»:

Լեռնային Ղարաբաղի արտաքին գործոց նախարարութիւնը հրապարակած է յայտարարութիւն մը` Մարաղայի կոտորածի 21-րդ տարելիցի առնչութեամբ: Յայտարարութեան մէջ նշուած է.

«Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան դէմ Ազրպէյճանի ռազմական ագրեսիան, որը դարձաւ Պաքուի` Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի կամ արտայայտութեան բռնի ճնշման քաղաքականութեան շարունակութիւնը, հարուստ է խաղաղ բնակչութեան դէմ յանցագործութիւնների աղաղակող փաստերով:

«Ամենաողբերգական դրուագներից մէկն է հանդիսանում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Մարտակերտի շրջանի Մարաղա գիւղի բնակիչների կոտորածը, որն իրագործուել է 1992 թ. ապրիլի 10-ին ազրպէյճանական բանակի ստորաբաժանումների կողմից: Մարաղայի արիւնահեղ դէպքերն, անկասկած, ռազմական յանցագործութիւն են, քանի որ գիւղի վրայ յարձակումը պայմանաւորուած չի եղել ռազմական անհրաժեշտութեամբ, այլ նպատակ էր հետապնդում ոչնչացնել խաղաղ բնակչութիւնը:

«Այդ օրը տեւական հրետանային գնդակոծութիւնից յետոյ ազրպէյճանական զինուած ստորաբաժանումները ներխուժել են խաղաղ գիւղը եւ դաժան հաշուեյարդար տեսել նրա անպաշտպան բնակչութեան նկատմամբ, ինչը հետագայում հաստատուել է տարբեր իրաւապաշտպան կազմակերպութիւնների, մասնաւորապէս, «Հիումըն ռայթց ուոչ» եւ «Էմնըսթի ինթըրնէյշընըլ» կազմակերպութիւնների կողմից: Ըստ տարբեր տուեալների, Մարաղայում սպաննուել է 53,100 մարդ եւ աւելի քան 60-ը գերի են վերցուել, որոնցից 9 երեխայ եւ 29 կին: Երկու շաբաթ անց գիւղը կրկին յարձակման է ենթարկուել եւ հարազատներին յուղարկաւորելու նպատակով վերադարձած բնակիչները ազրպէյճանական բանակի նոր վայրագութիւնների զոհ են դարձել:

«Մարաղայում իրականացուած հրէշաւոր յանցագործութիւնը հերթական դրուագ դարձաւ հիւսիսային Արցախում, ինչպէս նաեւ` Սումկայիթում, Պաքւում, Գանձակում եւ Ազրպէյճանի այլ բնակավայրերում տեղի ունեցած հայկական ջարդերի եւ տեղահանութիւնների շարքում, որոնք նպատակ էին հետապնդում ահաբեկել մարդկանց եւ զրկել հայրենի հողում ապրելու հնարաւորութիւնից:

«Ազրպէյճանի տարածքում հայ ազգաբնակչութեան ջարդերի եւ ցեղային զտումների նկատմամբ միջազգային հանրութեան կողմից համարժէք քաղաքական եւ իրաւական գնահատականի բացակայութիւնն էր, որ ուղի հարթեց Մարաղա գիւղում ազրպէյճանական բանակի կողմից ռազմական յանցագործութեան իրականացման համար:

«Այդ յանցագործութիւնների անպատժելիութիւնը բարենպաստ հող է ստեղծել Ազրպէյճանում հայերի եւ ողջ հայկականի նկատմամբ հիւանդագին ատելութեան արմատաւորման, այլատեացութեան, անհանդուրժողականութեան եւ ռազմատենչութեան սանձարձակ քարոզչութեան համար:

«Այդ արատաւոր շրջանակը ճեղքելու եւ հետագայում նմանատիպ յանցագործութիւնների հնարաւորութիւնը կանխելու նպատակով Մարաղայի կոտորածը պէտք է դատապարտուի միջազգային հանրութեան կողմից, իսկ նրա կազմակերպիչներն ու իրագործողները` պատժուեն, ասւում է յայտարարութեան մէջ», նշուած է հաղորդագրութեան մէջ: