Արցախ Նուաճած Է Ազատ Ինքնորոշման Իրաւունքը

ՍԵԴՕ ՊՈՅԱՃԵԱՆ

Չորեքշաբթի, 6 մարտին, Քոնկրեսի Քենըն պատմական պալատին մէջ, Ներկայացուցիչներու տան արտաքին յարաբերութեանց յանձնաժողովի նախագահ Էտ Ռոյս միացաւ մեծ թիւով այլ քոնկրեսականներու եւ նշեց Արցախի նուաճած ազատութեան քսանհինգամեակը: Այս ձեռնարկը էապէս տօնախմբումն էր Արցախի մէջ անշեղօրէն շարունակուող ժողովրդավարութեան ու ազատութեան երթին: Նախորդող օրերուն բազմաթիւ քոնկրեսականներ նաեւ ելոյթ ունեցած էին Քոնկրեսի նիստերուն` արձանագրելու համար իրենց գնահատանքը Արցախի քսանհինգամեայ ազատութեան:

Բնականաբար այս նախաձեռնութիւնները արդար մատուցումներ են անցնող քսանհինգ տարիներուն ազատութեան եւ ժողովրդավարութեան իրագործումներուն ժողովուրդի մը կողմէ, որ իր ազատագրական պայքարը սկսաւ 1988-ին ու բռնութեան կապանքները թօթափեց` հռչակելով իր անկախութիւնը 1991-ին: Ասոնք նաեւ կը հանդիսանան վկայութիւնը այժմ հաստատուած այն իրականութեան, որ Արցախ ոչ միայն նուաճած է իր ազգային ազատ ինքնորոշման իրաւունքը, այլեւ շահած է իր անկախութեան իրաւունքը:

Իբրեւ անկախ երկիր թէ իբրեւ վախճանականօրէն Հայաստանի մէկ անքակտելի մասը` Արցախի հայկական ինքնութիւնը անառարկելի է: Արցախ պատմական Հայաստանի տասնհինգ նահանգներէն մէկն էր: Երբ օտար ներխուժող հորդաները կը մասնահատէին Հայաստան աշխարհը, Արցախ պահպանեց իր հայկական իւրայատուկ հողատարածք մը ըլլալու նկարագիրը: Պարսկական կայսրութեան տիրապետութեան շրջանին Արցախ գոյատեւեց իբրեւ անջատ ու կիսանկախ իշխանապետութիւն` մելիքութիւն:

Խորհրդային շրջանին Մոսկուա ընդունեց Արցախի հողային անջատ ինքնութիւնը եւ, առ այդ, 1923-ին Արցախ վերածուեցաւ «ինքնավար մարզ»-ի, որուն վարչական տնօրինումը յանձնուեցաւ նորաստեղծ Ազրպէյճանին: (Պէտք է արձանագրել, որ պատմականօրէն ու իրաւականօրէն Ազրպէյճան գոյութիւն չէ ունեցած նախապէս: Միայն 1918-ին էր, որ Ազրպէյճան  ի յայտ եկաւ իբրեւ երկիր եւ պետութիւն):

Թէ՛ Հայաստանի խորհրդային իշխանութիւնները եւ թէ՛ Արցախի ժողովուրդը բողոքեցին Մոսկուայի 1923-ի վարչական տնօրինումին դէմ: Իրականութեան մէջ այս մոսկովեան տնօրինումը արդիւնք էր Եոսեֆ Ստալինի «ազգութիւններու քաղաքականութեան», որ կը միտէր մասնահատել ազգային փոքրամասնութիւնները եւ զանոնք իրարու դէմ լարել:

Ի տես շարունակուող հայկական բողոքներուն եւ դիմումնագրերուն, 1989-ի յունուարին  Մոսկուա վերափոխեց Արցախի կարգավիճակը` Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը վերածելով «ազգագրական-հողային վարչատարածքային միաւոր»-ի, որուն վերահսկումը յետայնու պիտի կատարէր Մոսկուան եւ ոչ թէ Պաքուն:

Իբրեւ Մոսկուայի վերահսկողութեան ենթակայ միաւոր, Արցախի ժողովուրդը, հետեւելով Խորհրդային Միութեան սահմանադրութեան եւ միութենէն անջատման օրէնքներու տրամադրութեանց, դեկտեմբեր 10, 1991-ին ձեռնարկեց հանրաքուէի, որ կատարուեցաւ օտար դէտերու ներկայութեան: Սոյն հանրաքուէի ճամբով Արցախի ժողովուրդը ջախջախիչ մեծամասնութեամբ որդեգրեց անկախութիւնը: Այսօր, ազատութեան ոգիի ու գործի կիրարկման, պահպանման ու տարածման քսանհինգամեայ տենդագին աշխատանքէ ետք Արցախ կը ներկայանայ իբրեւ ամէնէն ժողովրդավար, ազատ, թափանցիկ ու արդար երկիրը` ոչ միայն Հարաւային Կովկասի, այլեւ մնացեալ բոլոր նախկին խորհրդային հանրապետութիւններուն մէջ:

Արցախ ծնաւ ազատութեան պայքարէն ու կը գոյատեւէ ազատութեան կենսագործման համար: Հետեւաբար նման երկրի ու նման ժողովուրդի ծննդեան իրաւունքն է ազատ ինքնորոշումը:

Արցախն ու իր ազատատենչ ժողովուրդը օրինակելի վկայութիւնն են ազգային ազատ ինքնորոշման իրաւունքի հարազատ սահմանումին: Անոնք ունին միատարր ու համերաշխ ինքնութիւն, որ կը կոչուի հայութիւն: Անոնք խոր արմատներով կապուած են հողատարածքի մը, որ կը կոչուի Արցախ: Անոնք ապացուցած են իրենց սեփական ճակատագիրը ժողովրդավարական սկզբունքներով վճռելու կամքը: Անոնք փաստած են ազատ ապրելու եւ ազրպէյճանական հետեւողական հալածանքներէ ազատագրուելու իրենց ձգտումը:

Հողային ամբողջականութեան տեսութիւնը ազատ ինքնորոշման սկզբունքէն գերադասելու ազերիական պատճառաբանութիւնները սին ու դատարկ են: Նախ, Արցախ երբեք, նոյնիսկ խորհրդային շրջանին, ազրպէյճանական հողատարածքին մասը չէ եղած: Երկրորդ, Եւրոպական ապահովութեան ու համագործակցութեան կազմակերպութեան կողմէ 1999-ին Պոլսոյ մէջ որդեգրուած Եւրոպական ապահովութեան ուխտը կը տրամադրէ, որ ազգային փոքրամասնութիւններու հետ բախումները կառուցողականօրէն կարելի է լուծել միայն ժողովրդավարական դրութեամբ օժտուած երկիրներու մէջ: Այն պարագային, երբ տուեալ երկիրը ժողովրդավարութեամբ չէ օժտուած, խնդրոյ առարկայ ազգային փոքրամասնութեան ազատ ինքնորոշման իրաւունքը կը գերադասէ հողային ամբողջականութեան սկզբունքը: Արցախի ու իր ժողովուրդի պարագային, Ազրպէյճան կը հանդիսանայ ամէնէն հակաժողովրդավար ու բռնակալ պետութիւնը:

Արցախի ազատ ինքնորոշման իրաւունքին դէմ հողային ամբողջականութեան ու անջատողականութեան տեսութիւնները ցցող ազերիական փորձերը անտեղի են իրաւականօրէն, քաղաքականօրէն ու պատմականօրէն:

Նման փորձեր կատարուեցան անցեալին, 1991-ին, երբ Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբը նախաձեռնած էր ամերիկեան ծերակոյտին կողմէ Արցախի ազատ ինքնորոշման իրաւունքի ճանաչման օրինագծի մը որդեգրման: Օրինագծին նկատմամբ ամէնէն ազդու ընդդիմացողն էր ծերակուտական Ճեսի Հելմզ` ծերակոյտի արտաքին յարաբերութեանց յանձնաժողովի հանրապետական ղեկավարը: Ըստ Հելմզի, իր ընդդիմութիւնը հիմնուած էր իրեն տրուած այն բացատրութեան վրայ, թէ օրինագիծը անջատողականութիւնը կը քաջալերէր: Երբ Հայ դատի ներկայացուցիչները իրեն բացատրեցին օրինագծի ճիշդ էութիւնը, Հելմզ փոխեց իր դիրքորոշումը: Ապա Հելմզ յայտարարեց օրինագծին իր զօրակցութիւնը` յայտնելով, թէ ինք սկիզբը դէմ էր այն թիւր համոզմամբ, թէ անջատողականութեան քաջալերանք կը կատարուէր, ինչ որ ցաւագին կերպով կ՛ընդունուէր  քաղաքացիական պատերազմ տեսած Միացեալ Նահանգներու կողմէ: Սակայն իրեն համար ա՛լ յստակ է, թէ Ղարաբաղի ազատագրումն ու անոր ազգային ինքնորոշման իրաւունքը հայրենիքի միաւորման կը ձգտին:

Երբ օրինագիծը ծերակոյտի լիագումար նիստին ներկայացաւ, ծերակուտական Ճեսի Հելմզ կողմնորոշուեցաւ ի նպաստ Արցախի ազատ ինքնորոշման:

Արցախի ազատ ինքնորոշման իրաւունքը ճանչցող ծերակոյտին օրինագիծը որդեգրուեցաւ միաձայնութեամբ:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )