Հնադարեան Առեղծուածներ. Եգիպտական Ջրամոյն Քաղաք Մը Կը Բացայայտէ Իր Գաղտնիքները

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

ԱՇԽԱՐՀԸ ՉԻ ԴԱԴՐԻՐ ՀՆԱԴԱՐԵԱՆ ԳԱՂՏՆԻՔՆԵՐ ԴՈՒՐՍ ՏԱԼԷ ԵՒ ԶԱՐՄԱՆԱՀՐԱՇ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՎ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՄԻՏՔԸ ԳՐԳՌԵԼԷ: ԵՐԵՒԱԿԱՅՈՒԹԻՒՆԸ ՄԻՇՏ ԱԼ ԻՐ ԴԵՐԸ ՈՒՆԵՑԱԾ Է ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ: ԴԱՐԵՐ ՇԱՐՈՒՆԱԿ ԿԸ ԿԱՐԾՈՒԷՐ, ԹԷ ՀԵՐԱԿԼԻՈՆԸ ԱՌԱՍՊԵԼ ՄԸՆ ԷՐ, ՀԵՐՈԴՈՏՈՍԻ ՆՇԱԾ ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ ՀԱՐՍՏՈՒԹԵԱՆ ՔԱՂԱՔԸ, ՈՐ ՅԱՅՏՆԱՊԷՍ ՋՐԱՄՈՅՆ ԵՂԱԾ ԷՐ ԵՒ` ՄՈՌԱՑՈՒԹԵԱՆ ՄԱՏՆՈՒԱԾ: «ՏԸ ԹԵԼԵԿՐԱՖ» ԵՒ «ԵԱՀՈՒ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԵՆ, ԹԷ ԻՆՉՊԷ՛Ս ՀՆԱԳԷՏՆԵՐ ԼՈՅՍ ԱՇԽԱՐՀ ԿԸ ԲԵՐԵՆ ՀՆԱԴԱՐԵԱՆ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՄԷՋ ԹԱՂՈՒԱԾ ՔԱՂԱՔԸ:

 

Հերակլիոն Միջերկրականի տակ ընկղմած է 1200 տարի առաջ:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Մինչեւ տասնամեակ մը առաջ ոչ ոք գիտէր, թէ արդեօք Հերակլիոնը, որ կ՛ենթադրուէր, թէ հնադարեան նաւահանգիստ քաղաք մըն էր, իրակա՞ն էր, թէ՞ երեւակայական: Այժմ բրիտանական «Թելեկրաֆ» թերթը կը տեղեկագրէ, թէ ուսումնասիրողներ յայտնաբերած են զայն, Եգիպտոսի Ապուքիրի ծոցին մակերեսէն 45 մ վար, եւ հանրութեան ցոյց կու տան հոն պահպանուած պատմական կարգ մը հրաշալի հնութիւններ:

Վիթխարի արձան մը` հնադարեան Հերակլիոնէն:

Յայտնաբերումներուն շարքին են 64 նաւեր, 5 մեթր բարձրութեամբ արձաններ, 700 խարիսխներ, անհամար ոսկեդրամներ, արձանիկներ, փոքր չափի հնութիւններ, հին յունական եւ եգիպտական արձանագրութիւններ կրող քարեր: Այս բոլորը լաւ պահպանուած են, որովհետեւ խրած են ծովուն յատակին մէջ եւ պաշտպանուած են աւազով:

Սուզորդներ վերջերս ի յայտ բերած են նաեւ տասնեակներով կրաքարէ փոքր դամբարաններ, որոնք կ՛ենթադրուի, թէ կը պարունակեն անասուններու մոմիաներ, յայտնապէս թաղուած` աստուածները հաճոյացնելու համար:

Ստորջրեայ հնագէտ Ֆրանք Կոտտիօ, որ յայտնաբերած է վայրը, կ՛ըսէ, թէ քաղաքը հաւանաբար կառուցուած է շուրջ Ն. Ք. 8-րդ դարուն, ինչ որ կը նշանակէ, թէ անիկա աւելի հին է, քան հռչակաւոր Աղեքսանդրիան: Տարիներու ընթացքին անիկա ենթակայ դարձած է բնութեան աղէտներու եւ ի վերջոյ ջրամոյն եղած է ծովուն մէջ, հաւանաբար` Յ. Ք. 700-ին:

«Տակաւին նոր սկսած ենք մեր ուսումնասիրութեան,- կ՛ըսէ Կոտտիօ:- Հաւանաբար պիտի շարունակենք այստեղ աշխատիլ տակաւին 200 տարի, մինչեւ որ կարենանք ամբողջութեամբ ի յայտ բերել եւ հասկնալ ամէն ինչ»:

Կ՛ենթադրուի, թէ հողի աստիճանական սահանքը ի վերջոյ պատճառ դարձած է, որ Հերակլիոնը սուզուի Միջերկրականի ջուրերուն խորերը: «Այժմ յստակ է, թէ հողի դանդաղ շարժում մը փոփոխութիւններ յառաջացուցած է Միջերկրականի աւազանին հարաւարեւելեան մասին մէջ,- կը գրէ Կոտտիօ` նկարագրելով վայրը:- Ծովու մակերեսին բարձրացումը, որուն արդէն կ՛ակնարկեն հնադարեան արձանագրութիւններ, մեծ դեր ունեցած է հողը ջուրին խորերը տանելու մէջ»:

Սուզորդ մը կ՛ուսումնասիրէ ջրամոյն արձան մը:

Ուսումնասիրողներ սկսած են աւելի ամբողջական պատկերացում մը կազմել Հերակլիոնի կեանքին: Անոնք քաղաքը կը նկարագրեն իբրեւ դէպի շրջան մուտք գործող նաւերու գլխաւոր կեդրոնը, ուր տեղի կ՛ունենար ամբողջ առեւտուրը փիւնիկեցիներուն եւ յոյներուն հետ:

«Սկսած ենք կազմել հարուստ պատկեր մը, գիտենք, թէ ի՛նչ ձեւի առեւտուր կը կատարուէր հոն եւ կը ծանօթանանք Հին Եգիպտոսի ուշ ժամանակաշրջանի ծովային տնտեսութեան բնոյթին», կ՛ըսէ Տեմիըն Ռոպինսըն, որ կը ղեկավարէ Օքսֆորտի համալսարանին Ծովային հնագիտութեան կեդրոնը: Ռոպինսըն մաս կը կազմէ մասնագէտներու այն խումբին, որ լծուած է Հերակլիոնի ջրամոյն հնութիւնները ի յայտ բերելու աշխատանքին:

«Հերակլիոնը այդ ժամանակներու Եգիպտոսի միջազգային գլխաւոր առեւտրական նաւահանգիստն էր,- կ՛աւելցնէ Ռոպինսըն:- Հոն էր, որ տուրք կը գանձուէր արտածուած եւ ներածուած ապրանքին վրայ: Այս բոլորը կը ղեկավարուէր Հերակլիոնի գլխաւոր տաճարին կողմէ»:

Քաղաքին կեդրոնը կը գտնուէր այդ ժամանակներու Եգիպտոսի գերագոյն աստուած Ամուն-Կերեպի հսկայական տաճարը: Հոնկէ կը տարածուէր ջրանցքներու ցանց մը, որ քաղաքը կը վերածէր Միջերկրականի ամէնէն կարեւոր նաւահանգիստին:

Աշխարհի տարբեր կողմերէն հնագէտներ մարտին մէկտեղուեցան Օքսֆորտ համալսարանին մէջ` քննարկելու համար Հերակլիոնէն ի յայտ եկած գանձերը: «Ամբողջ մեծ քաղաք մըն է, որ կը պեղենք», կ՛ըսէ Ռոպինսըն:

Կ՛ենթադրուի, թէ քաղաքը, որ նաեւ ճանչցուած է «Թոնիս» անունով, ունեցած է մշակութային հարուստ պատմութիւն մը: Անիկա կը կրէ Հերակլեսի անունը, որ առասպելին համաձայն, այցելած է հոն: Կ՛ըսուի, թէ Հելեն իր սիրահարին` Պարիսի հետ այցելած է քաղաքը` Տրովադայի պատերազմէն առաջ:

(Համադրաբար)

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )