Թուրքիայում Հայոց Ցեղասպանութեան Միջոցով Միլիառատէր Դարձածները Միլիոններ Են Ծախսում Եկեղեցիներ, Վանքեր Ու Մատուռներ Վերականգնելու Համար

Մեղքերի Քաւո՞ւմ, Թօթափո՞ւմ,
Թէ՞ Հետքերը Կորցնելու Փորձ…

ՄԵԼԻՆԷ ԱՆՈՒՄԵԱՆ

Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ հայերից բռնազաւթուած գոյքի միջոցով միլիառատէր դարձած «Սապանճը» եւ «Քոչ» խմբերը ներկայում միլիոններ են ծախսում քրիստոնէական հաւատքի շինութիւններ վերականգնելու նպատակով:

Ինչպէս հաղորդում է թուրքական «Իհլաս» լրատուական գործակալութիւնը, մի շարք մեծահարուստներ, այդ թւում` «Սապանճը» եւ «Քոչ» խմբերը, Պալըքեսիրի Այվալըք գաւառում գտնուող հին եկեղեցին, մատուռը, վանքը եւ տները գնելով` միլիոններ են տրամադրել դրանք վերականգնելու նպատակով: Բնականաբար վերակառուցուող սոյն պատմական շինութիւնները ոչ թէ կը կատարեն իրենց հիմնական գործառոյթները, այլ կը վերածուեն թանգարանի` նորանոր մեծ շահոյթներ ապահովելով դրանց վրայ միլիոնաւոր գումարներ ծախսած մեծահարուստներին: Լրատուական գործակալութեան փոխանցմամբ, միայն «Սապանճը»-ն 30 միլիոն թուրքական լիրա է տրամադրել Այվալըքի Ալիպէյ կղզում` Փաթրիչա վայրում գտնուող Այըշըղը վանքը վերակառուցելու համար: 2009 թ. այստեղ մեկնարկած վերակառուցողական աշխատանքները 2012-ին աւարտին են հասցուել, եւ Սուզան Սապանճը Տինչերը վանքին թանգարանի կարգավիճակ տալու նպատակով արդէն իսկ դիմել է Թուրքիայի մշակոյթի նախարարութիւն:

Ինչ վերաբերում է դարձեալ հայերի լքեալ գոյքի միջոցով միլիառատէր դարձած «Քոչ»-ին, ապա Ռահմի Քոչի անունը կրող Թանգարանների եւ մշակոյթի հիմնադրամի կողմից վերականգնւում է դարձեալ Այվալըքի Ալիպէյ կղզում գտնուող յունական Թաքսիյարհիս եկեղեցին: Շուրջ 9 միլիոն թուրքական լիրա արժեցած վերականգնողական աշխատանքները նախատեսւում է աւարտին հասցնել այս տարուայ յուլիս ամսին: Աղբիւրի հաղորդմամբ, 1873 թ. կառուցուած սոյն եկեղեցին կղզու ամենագեղեցիկ եւ նշանաւոր շինութիւնն է:

Այս ամէնը նախ արւում է զբօսաշրջութեան միջոցով շահոյթ ապահովելու նպատակով: Վերակառուցուող քրիստոնէական հաւատքի այս շինութիւնները զբօսաշրջիկներին կը գրաւեն ոչ միայն իրենց հնութեամբ, այլ նաեւ` գտնուած վայրի բնական գեղեցկութեամբ: Սակայն, բացի դրամական շահից, կայ նաեւ մէկ այլ` գաղտնի նպատակ. այդ կերպ «թօթափել» այն մեղքը, որ իրենք կրում են` հայերից ու Օսմանեան կայսրութեան միւս քրիստոնեաներից մեծ թուով գոյք խլելու համար:

Ուշագրաւ է, որ «Սապանճը» եւ «Քոչ» խմբերի «քրիստոնէասէր» այս վերաբերմունքը չի սահմանափակւում միայն եկեղեցիներ, մատուռներ ու վանքեր վերականգնելով: Վերջերս Սապանճը համալսարանում, որը պատկանում է նոյնանուն խմբին, տեղի ունեցաւ սեմինար, որը, որքան էլ անհեթեթ թուայ, նուիրուած էր Ցեղասպանութեան ժամանակ հայերից բռնազաւթուած գոյքի թեմային: Բանախօսն էր «Օրէնքների ոգին. հետեւել Ցեղասպանութեան հետքին` «Լքեալ գոյքի» մասին օրէնքներում» գրքի համահեղինակ Ումիթ Քուրթը, ով այս ուսումնասիրութիւնը գրել էր Թաներ Աքչամի հետ համատեղ: Ումիթ Քուրթը ընդամէնը մի քանի օր առաջ` մայիսի 18-ին, Սապանճը համալսարանի հրաւէրով բանախօսեց «Հայերը գոյութեան եւ անգոյութեան աքցանում. հետեւել Հայոց ցեղասպանութեան հետքին «Լքեալ գոյքի» մասին օրէնքներում» թեմայով…

Հարց է առաջանում. մի՞թէ «Սապանճը»-ն եւ «Քոչ»-ը փորձում են այդ կերպ իրենց հարստութեան աղբիւրի հետքերը կորցնել…

«Ակունք»