Հանդիպում Տոքթ. Ճոզըֆ Մալիքեանի Հետ

Երէկ «Ազդակ»-ի խմբագրատուն այցելեց ամերիկահայ հոգեբուժ տոքթ. Ճոզըֆ Ի. Մալիքեան եւ հանդիպում ունեցաւ «Ազդակ»-ի խմբագրակազմին հետ: Տոքթ. Մալիքեան օսմանեան ժամանակաշրջանի հայկական լուսանկարներու հաւաքման եւ պահպանման աշխատանքի մը ձեռնարկած է եւ արդէն այս նիւթով լուսանկարներու շարք մը ցուցադրող գիրքի մը հեղինակն է:

Տոքթ. Մալիքեանի` օսմանեան լուսանկարներու նկատմամբ հետաքրքրութիւնը ծնունդ առած է իր ընտանիքին հին լուսանկարներէն, իսկ գիրքի հրատարակման նպատակը եղած է լուսանկարներու ճամբով Օսմանեան կայսրութեան հայերուն պատմութիւնը պատմել, ինչպէս նաեւ օսմանեան վարչակազմը ներկայացնել, 1895-ի ջարդերուն մասին խօսիլ, ինչպէս նաեւ Հայոց ցեղասպանութեան եւ անկէ վերապրողներուն անդրադառնալ: Գիրքին մէջ ներառուած են 1890-ական թուականներու վերջաւորութենէն մինչեւ 1920-ական թուականներու սկիզբը երկարող ժամանակաշրջանի լուսանկարներ, որոնք ձեռք ձգուած են բազմաթիւ արխիւներէ: Զինք մասնաւորաբար տպաւորած է Կեթի հետազօտութեան հիմնարկի «Փիեռ տը Ժիկոր օսմանեան հաւաքածոյ»-ն: Լուսանկարներու հաւաքման համար օգտագործած է նաեւ օտարներու կողմէ գրուած գիրքերը` զգուշանալով կողմնակալութեան ամբաստանութենէն:

Գիրքի հրատարակութենէն ետք կը շարունակուի արխիւային լուսանկարներու հաւաքման իր հետաքրքրութիւնը, որովհետեւ «այդ լուսանկարները պատմութիւն մը կը պատմեն»: Իր ուշադրութիւնը սկսած է կեդրոնացնել Միջին Արեւելքի մէջ հայ լուսանկարիչներու կողմէ լուսանկարուած նկարներուն վրայ, սակայն նաեւ հետաքրքրուած է օտարազգի լուսանկարիչներու արխիւային լուսանկարներով` զանոնք բաղդատելու նպատակով: Արխիւային լուսանկարներու իր հետաքրքրութիւնը ծնունդ տուած է մէկ այլ հետաքրքրութեան` 1865-1940 ժամանակաշրջանի լուսանկարիչները: «Երբ քննենք Օսմանեան կայսրութեան տարբեր շրջանները, կը տեսնենք, որ հայերը այդ ասպարէզին գերիշխած են», նշեց ան` աւելցնելով, որ ներկայիս այդ լուսանկարիչներուն գործերը կը հետազօտէ, սակայն աշխատանքի սահմանը ընդլայնելով կը ներառէ նաեւ Պուլկարիոյ եւ ռուսական կայսրութեան շրջանները, ուր եւս հայ ականաւոր լուսանկարիչներ գոյութիւն ունէին:

Տոքթ. Մալիքեան յայտնեց, որ այժմ աշխատանք կը տանի իր հաւաքած լուսանկարները կրթական հաստատութեան մը մէջ պահ դնելու եւ այդ նպատակով ալ ընտրած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանը` իր ունեցած արխիւային նիւթերու պահպանման ժամանակակից յարմարութիւններուն պատճառով:

Նախքան Պէյրութի ամերիկեան համալսարանը, ան իր հաւաքած շուրջ 1500 լուսանկարները ցոյց տուած է Հարվըրտ համալսարանի պաշտօնատարներուն, որոնք մեծ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած են, սակայն ան նախընտրած է այդ լուսանկարները Պէյրութ բերել` մեկնելով այն համոզումէն, որ այդ նիւթերը իրենց «ծննդավայրին» մէջ պէտք է մնան: Ան կ՛ընդգծէ, որ ասիկա հայկական ծրագիր մը եղած է եւ պիտի մնայ, սակայն Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ պիտի պահուի, որովհետեւ նշեալ համալսարանը այդ մէկը կատարելու կարողութիւնը ունի` աւելցնելով, որ այդ լուսանկարներու արխիւը հասանելի պիտի ըլլայ:

Տոքթ. Մալիքեան այժմ Լիբանան կը գտնուի լիբանանահայ անհատներու մօտ գտնուող ընտանեկան հին լուսանկարներ հաւաքածոյին միացնելու աշխատանքով` նկատի ունենալով, որ անոնք ընդհանրապէս բնակարաններուն մէջ պահ դրուած են վատ վիճակի մէջ եւ այդ պատճառով վտանգուած են, իսկ համալսարանին մէջ ոչ միայն լաւապէս պիտի պահպանուին, այլ նաեւ թուայնանան:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )