Աշխարհը Պէտք Է Ձերբազատել Գինով «Ղեկավարներ»-Է

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Եթէ պահ մը պաղարեամբ դատենք աշխարհի ու ժողովուրդներու ճակատագիրին տիրապետող հզօր երկիրներու իշխանաւորները` նախագահներէ սկսեալ մինչեւ բարձրաստիճան պաշտօնատարներ, դժուար չէ հետեւցնել, որ անոնք կա՛մ իրենց պաշտօնավարութեան օրերուն մեծ մասը գինով վիճակի մէջ են, կա՛մ ունին ցանցառ, տարտղնուած ուղեղներ, կը զարթնին կամ խելքի կու գան պաշտօնի աւարտէն ետք (ոմանք ալ երբեք չեն արթննար, եւ չարթնցողները բացառութիւն չեն…):

Փաստօրէն, դատելով Միացեալ Նահանգներու, Ֆրանսայի ու տակաւին շարք մը նման երկիրներու իշխանութեանց պատասխանատուներուն վարմունքէն, կարելի չէ տարբեր հետեւութեան հասնիլ: Թուենք քանի մը օրինակ-պարագայ, որպէսզի ընթերցողը մեզ զրպարտող-բամբասող չորակէ, օրինակները մեծ մասամբ վերցնելով Ուաշինկթընի գործադիր, օրէնսդիր եւ արդարադատութեան իշխանութիւններէն (անշուշտ կան նաեւ թաքուն «իշխանութիւններ», որոնց քողարկուած սայթաքումները մերթ ընդ մերթ կը բացայայտուին «դաւաճաններ»-ու կողմէ):

Ուաշինկթըն բարձրացուցած է ժողովրդավարութեան, մարդկային իրաւունքներու եւ չափաւորականութիւն քաջալերողի դրօշները, սակայն գործնականին մէջ կը գործէ առնուազն 175 աստիճան տարբեր ուղղութեամբ: Այսպէս`

Օր մը կենաց-մահու պայքար կը հռչակէ ծայրայեղականներու դէմ, յաջորդ օրը բանակցութեան ձեռք կ՛երկարէ երէկ ծայրայեղական հռչակուած եւ անհաշտ հակառակորդ նկատուած խմբաւորումներու: Աֆղանիստանի Թալեպանները իշխանութենէ հեռացնելէ ու երկրին Քարզայ մը պարտադրելէ քանի մը տարի ետք, ահա կ՛ընտրէ Թալեպաններուն հետ բանակցելու ուղին եւ… մերժումի կը բախի առերեւոյթ:

Ոճրային ահաբեկիչ-ի պատմուճանը կը հագցնէ Քայիտայի եւ նմանօրինակ խմբաւորումներու (հոգ չէ թէ Հիլըրի Քլինթըն մը կը հաստատէ, թէ Քայիտան ստեղծուեցաւ Միացեալ Նահանգներու կողմէ), սակայն նաեւ կը յայտարարէ, որ անոնց օժանդակութիւն պիտի տրամադրէ, եթէ անոնք աշխարհին ներկայանան Սուրիոյ այժմու իշխանութեան ընդդիմադիրի տարազով: Սուրիոյ իշխանութիւնները կը դատապարտուին իբրեւ բռնատէրի, իսկ մենատիրական ու բռնատիրական հարուստ երկիրներ կը հարկադրուին նիւթական ու քաղաքական աջակցութիւն տրամադրելու Սուրիոյ իշխանութեանց ընդդիմադիրի կոչումով ներկայացողներուն (որոնցմէ մաս մը արդէն հազար անգամ զղջացած է երկրին քանդումին մասնակից դառնալուն համար…):

Այս երգիծանկարի խորագիրը կը յիշեցնէ, որ «Հայրենիքի անվտանգութեան նախարարութիւն»ը մեծագումար պայմանագիր ստորագրած է «Պոյինկ»ի հետ` ամերիկեւմեքսիքական սահմանագիծի ելեկտրոնային հսկողութեան ծրագիրը իրականացնելու համար: Նկարին մէջ ներհոսքը կը շարունակուի, եւ կը յայտարարուի, որ այս ծրագիրը կրնայ անկարող ըլլալ կասեցնելու միլիոնաւոր օտարահպատակներու ապօրինի մուտքը, բայց հաստատ է, որ պիտի յաջողի պետական գանձարկղի միլիառաւոր տոլարներ փոխանցել սեփական մարզի մէկ հաստատութեան:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Սեփական երկրին տնտեսական-ընկերային տագնապի դարմանման միջոցառումներու հետամտութիւն կը յայտարարէ, անդին, հսկայական պիւտճէներ կը տրամադրուին Մեքսիքայի հետ սահմանին վրայ ապահովութեան-հսկողութեան միջոցներու համար, իսկ ասդին, դպրոցական համակարգն ու տարեցներու հանգստեան թոշակները կը քշուին երկրորդական հարթակ:

Կը յայտարարուի, թէ երկրի ճարտարարուեստին ու առեւտրական մարզին քաջալերանք պիտի տրամադրուի, մինչեռ գործնապէս կ՛որդեգրուին օրէնքներ, որոնք գործարարները կը մղեն դրամագլուխները փոխադրելու ասիական կամ ափրիկեան երկիրներ, որպէսզի աժան աշխատավարձի «պատեհութիւնները» առաւելագոյնս շահագործուին, չարաշահուի՛ն, ի հեճուկս տեղացի արտադրող զանգուածներու բարօրութեան, ապրուստի տարրական պայմաններուն, դրամատէր դասակարգը հետզհետէ կը նուազեցնէ շահատուրքի իր պարտականութիւնները…

Օր մը դէմ է Եգիպտոսի կամ այլ երկիրներու «Իսլամ եղբայրներ»-ուն, յաջորդ օրը անոնց կողքին կը կանգնի, ինչպէս որ Թուրքիոյ իսլամական իշխանաւոր հոսանքը կը հռչակէ ժողովրդավար ու սերտ դաշնակից` հակառակ վերջին շաբաթներու ծանօթ բռնարարքներուն:

Իսրայէլի կողմէ պաղեստինցիներու դէմ անարդար քայլերը` գրաւեալ հողերու վրայ բնակեցման վայրերու «խաղաղութեան ճիգերուն դէմ արարք» կ՛որակէ, սակայն նաեւ Իսրայէլի ամէնէն ջերմ պաշտպանը կը հանդիսանայ բանիւ եւ գործով:

Մէկ կողմէ` ընտանիք հասկացողութեան ու անոր արժէքներուն պաշտպանութիւնը կը դաւանի, յաջորդ օրը կը հռչակէ օրէնքեր, որոնք ընտանիքի հիմերը կը քանդեն, կը քայքայեն` ապագայի հորիզոնները աւելի եւս մթագնելով: Մարդկութեան կ՛ըսուի, որ կրօններու, ընկերութեանց եւ բնական մարդոց կողմէ ընտանիք հասկացողութեան դարաւոր ու անվիճելի ըմբռնումը սխալ է եղեր, որովհետեւ քանի մը շահամոլ ու ծուռ հաշիւներով առաջնորդուող իմաստակներ ճամբայ ելած են արդի աշխարհը կերտելու նոր տարազումներով, հինը աղբանոց կը նետեն, որպէսզի այլանդակ «արդիականութիւն» մը համաշխարհայնացում ապրի:

Մարդկային կեանքը կը հռչակուի թանկարժէք. օտար հողի վրայ ամերիկացիի մը քիթին արիւնիլը (արդարօրէն) ահագին աղմուկ կը բարձրացնէ, սակայն այս երկրին մէջ զէնքի անհակակշիռ վաճառքի եւ գործածութեան դէմ խորհրդարան հասնող օրինագիծերը կը սպաննուին մէկ առ մէկ, զէնքի առեւտուրը կը մնայ ազատօրէն յաղթական:

Քաղաքացիի ազատութեանց եւ տարրական իրաւունքներուն անձեռնմխելիութեան դիմաց, գաղտնօրէն կը կիրարկուի զանոնք լրտեսելու վարք, որմէ զերծ չեն պահուիր անգա՛մ վստահելի հռչակուած դաշնակիցներ: Այս փոթորիկին ստեղծած աղմուկը կը խլացնէ… Կուանթանամոյի արգելարան կոչուած խարանը (բայց որո՞ւ հոգը…):

Կարելի է թուարկումը շարունակել, «այցելել» Լիպիա, Ծոցի երկիրներ, հասնիլ Լատին Ամերիկա ու Ծայրագոյն Արեւելք` վերադառնալու համար Միացեալ Նահանգներ ու անոր դաշնակիցներու դաշտերը, սակայն ի՜նչ կարիք կայ: Մարդիկ ամէն օր ականատես են իրողական գինովութիւն մատնող նման պատկերներու:

Դժբախտութեան երկրորդ արարն ալ կը սկսի ա՛յն օրը, երբ նախագահ մը կամ այլ բարձրաստիճան պաշտօնատար մը ի վերջոյ կը դադրի պաշտօնէն եւ… լոյս կ՛ընծայէ գիրք մը, հատորներ, որոնք կը բացայայտեն ի՛ր իսկ մեղսակցութեամբ գործուած անարդարութիւնները, մինչեւ իսկ` ոճրային բնոյթով անարդարութիւնները, քողարկուած խաղքութիւնները, ներկայի իշխանութիւններուն շեղումները: Եգիպտոս-Իսրայէլ «պատմական հաշտութեան» կնքահայրը` Ճիմի Քարթըր դեռ ողջ է…

***

Մատնանշուած եւ դեռ բազմաթիւ այլ պարագաներու ի տես` պարզ մահկանացուներ թէ պատասխանատու դիրքերու վրայ գտնուողներ երբեմն կը համարձակին խարանել նման վարմունք, սակայն «ջորին իր ընթացքէն չի շեղիր», բարեմիտներուն, արդարամիտներուն եւ աշխարհը կարգի հրաւիրելու ճիգ ընողներուն փորձերը կը կորսուին կիզիչ արեւուն տակ ձգուած քանի մը կաթիլ ջուրի պէս:

Այս խաղքութիւնները, սակայն, ունին իրե՛նց իւրովի տրամաբանական բացատրութիւնը, խորքին մէջ` բացարձակապէս նիւթական շահերով գործելո՛ւ տրամաբանութիւնը: Փորձենք քանի մը օրինակով տեսնել, թէ ինչպէ՛ս:

Մեքսիքայի սահմանէն լատինամերիկացիներու դէպի Միացեալ Նահագներ «ներխուժումը» արգիլելու համար վերջերս որդեգրուեցաւ 40 միլիառ տոլարի պիւտճէ մը, որ պիտի ծախսուի շուրջ տասը տարուան մէջ. սահմանապահներու թիւը պիտի կրկնապատկուի, պիտի օգտագործուին արդի արհեստագիտութեան բարիքները, բոլորն ալ` «սուղ ապրանքներ», որոնց փոխարժէքը կը վճարէ ամերիկացին` իր տուրքերուն ճամբով. պիտի երկարաձգուի սահմանին վրայ արդէն իսկ կանգնած արդիական պատնէշը, օժտուած` լուսանկարելու եւ լրտեսելու հմայի՜չ սարքերով: (Թող ոչ ոք նման պիւտճէներ արդարացնէ «անգործութեան դէմ կը պայքարինք» չքմեղանքով): Նման իրականութեանց դիմաց, պէ՞տք է զարմանալ, թէ Ուաշինթըն ինչո՛ւ միայն կէս-բերան կը քննադատէ պաղեստինեան հողերու շուրջ պատնէշ կառուցելու Իսրայէլի քայլերը, որոնց աշխարհը ականատես եղաւ այնքա՜ն քննադատուած` Պերլինի Պատին բարձրաղաղակ փուլ բերուելէն շուրջ մէկ ու կէս տասնամեակ ետք: Եւ, իսկապէ՛ս, այսօր ո՞վ կը յիշէ Ռիկընը, եւ իր հռչակաւոր` Mr. Gorbachev, bring down this wall կոչը, մինչդեռ Ռիկընը կը փառաբանուի շատ մը այլ թողոններու պատճառով…

Երգիծանկարին առաջին մասը սահմանային ցանկապատն է, որ «Դուրս մնա՛ց» ազդագիրով, իսկ միւսը` Պերլինի պատը, «Ներսը մնա՛ց» ազդագիրով: «Ճիշդ նոյնն են, բացի չնչին մանրամասնութիւններէ», կ՛եզրակացուի հոն:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Նման պատնէշի կառուցում, զէնքի առեւտուրը միայն շպարային հակակշիռի տակ բերելը եւ իբրեւ ծայրայեղական ճանչցուած խմբաւորումներու գաղտագողի կամ հրապարակաւ օժանդակութիւն տրամադրելը (ու բազմաթիւ հակոտնեայ թուացող արարքներ) իրենց ջուրը կը խմեն նոյն աղբիւրէն` ՆԻՒԹԱԿԱՆ ՇԱՀԻ ԱՂԲԻՒՐէն, եւ «գինովներուն» հոգն անգամ չէ, թէ նման արարքներ քանի՞ կեանքի գնով «կ՛արդարանան», Սուրիոյ, Եմէնի, Իրաքի, Աֆղանիստանի ու Փաքիստանի մէջ մարդկային զոհերուն թիւը քանի՛երորդ երկինքները կը նուաճէ:

Հարց տանք. Սուրիոյ մէջ աւելի քան երկու տարիէ ի վեր տեղի ունեցող հակամարտութիւնը իսկապէս նպատակի մը կը ծառայէ՞, իսկ ի՞նչ արդարացում կրնայ ունենալ ամէնէն արդարամիտ նպատակն անգամ, երբ բազմատասնեակ հազարաւորներ իրենց կեանքով վճարած են այս տագնապին գինը, երկիրը կը քանդուի օր աւուր, հակադրութիւնները դէպի յաւելեալ բեւեռացում կ՛երթան, իսկ պարոնայք Օպամա եւ Փութին իրենք իրենց կու տան «չկրցանք համաձայնիլ»-ի պէս յայտարարութեան մը պերճանքը. տակաւին, յաջորդ օրը, Օպամա կը յայտարարէ, թէ «սահմանափակ քանակութեամբ-տարողութեամբ զէնք պիտի տրամադրէ» Սուրիոյ ընդդիմադիրներուն, անմիջապէս կը ծափահարուի Ֆրանսայի, Անգլիոյ ու նման դաշնակիցներու «գինովներ»-ուն կողմէ, հակառակ անոր որ աշխարհով մէկ մարդիկ կ՛աղաղակեն, թէ այդ զէնքները պիտի հասնին նա՛եւ «ծայրայեղական կրօնամոլներու», որոնց անասելի արարքները կը ցուցադրուին պատկերասփիւռի պաստառներէն: Կարեւորը զէնքի վաճառքը (եւ նմանօրինակ շահադիտական ծրագիրներ) յառաջ տանիլն է, եւ` որո՞ւ դրամով. քիչ մը տուրք վճարող ամերիկացիին, շատ մըն ալ քարիւղով հարուստ արաբական երկիրներու գանձանակներէն, ա՛յն արաբներուն, որոնք քանի մը տասնամեակ առաջ Իսրայէլը հռչակած էին իրենց սրբավայրերը պղծող թշնամի (քանի մը օր առաջ Երուսաղէմի Աքսա մզկիթին վրայ նոր յարձակում մը անտես մնաց արաբական ռատարներէն):

Տակաւին, ո՞վ պիտի բարձրաղաղակէ, թէ Սուրիոյ ընդդիմադիրներուն պաշտպան-հոգատար հռչակուած Թուրքիան օր ցերեկով կը կողոպտէ Սուրիան, գաղտնիք չէ, որ Հալէպի ու շրջակայքի բազմաթիւ գործարաններ ու գործատուներ, մթերանոցներ կողոտուած են, գործակիցներու ձեռքով Թուրքիա տեղափոխուած են, կը վաճառուին ջնջին գումարներովով, բազմաթիւ ընտանիքներ` արաբ, հայ թէ այլ հատուածներէ, կարճ ժամանակի մէջ բարեկեցութենէ «հրաժարած»` մոխիրի վրայ կը նստին «ժողովրդավարութիւն եւ արդարութիւն պիտի հաստատենք» նշանախօսքերուն պատճառով, գաղթականներու եւ տնանկներու թիւը կը հասնի միլիոններու. հանելուկի կը վերածուի, թէ երկրէն մազապուրծ հեռացողը ինքզինք բախտաւոր պէ՞տք է զգայ, երբ անօգնական կ՛իյնայ մօտակայ կամ հեռաւոր երկիր մը: Մօտիկ անցեալին Իրաքն ալ անցաւ նման նշանախօսքերու «հոգատարութենէն» ու այսօր կը շարունակէ ճենճերիլ միջյարանուանական անուան տակ մղուող «ներքին հակամարտութեանց» պատճառով, իսկ աշխարհը «սովորութեան» վերածած է ամէն օր լսել, թէ Իրաքի մէջ ռումբ մը կամ ռումբեր տասնեակ մը կամ հարիւրամեակ մը զոհեր խլած են, վիրաւորներուն եւ անդամահատուածներուն թիւը կը մնայ լուսարձակէ հեռու (նման «բարիքներ» կը բաշխուին նաեւ Փաքիստանի, Աֆղանիստանի եւ ափրիկեան այլ երկիրներու, մինչ Եգիպտոս կը թեւակոխէ նոր յեղաշրջումի մը սեմը…):

Ի դէպ, չենք ուզեր թողուլ այն տպաւորութիւնը, որ սկզբունքով դէմ ենք այս կամ այն երկրի վարչաձեւին. իւրաքանչիւր երկիր, ժողովուրդ ունի ինքնորոշման իրաւունքը, չհաւնած վարչաձեւը փոխելու, հաւնածը պահելու կամ բարելաւելու իրաւասութիւնը. պէ՛տք է ունենայ այս իրաւունքը, եւ ոչ թէ իրեն պարտադրուի ըմբոստանալ այսինչ դրութեան դէմ, կամ ենթարկուիլ այնինչ դրութեան: Այսուամենայնիւ, բացարձակապէս դէմ ենք սին ու սուտ նշանախօսքերով առաջնորդուելու, կրօնական զգացումներն ու հաւատալիքները խեղաթիւրելու եւ շահագործելու խաղերուն:

***

Ինչպէ՞ս եւ ե՞րբ պիտի դարմանուի այս ոլորապտոյտը:

Այն ատեն, երբ վարձկանութեան սահման դրուի, մարդկային ու բարոյական արժէքներ քայլ առ քայլ վերագտնեն իրենց տեղը, յայտարարուած նշանախօսքերը հետապնդուին ոչ գինով, այլ իմաստակութենէ հեռու իմաստուններով:

Այն ատեն, երբ մարդկային եւ էական արժէքնե՛ր համաշխարհայնացուին:

30 յունիս 2013

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )