Լիզպոնի 30-ամեակ. Լիզպոնի Պտուղները

ԵՂԻԿ ԹԱՇՃԵԱՆ

Ինչո՞ւ այս տղաքը, ինչո՞ւ այսպիսի գործողութիւն, ի՞նչ էր արդիւնքը եւ ի՞նչ պէտք է սորվինք այս գործողութենէն:

Արա Քըրճըլեան փոքր տարիքին գործի ասպարէզ նետուեցաւ, երբ կորսնցուց իր հայրը, սակայն դրամը կամ նիւթական որեւէ երեւոյթ ոչ մէկ կարեւորութիւն ունէր իրեն համար, անոր նպատակը ա՛լ աւելի խորքային էր: Հետաքրքրական էր, որ Արան իր ուսման շրջանին հայոց լեզուի մէջ միշտ ձախող նիշ կը բերէր, հակառակ իր հայրենասիրական ոգիին: Արային տիպար անձ մը ըլլալը մեզի ցոյց կու տայ, որ հայրենասիրութիւնը ուսման կամ նիշերու հետ կապ չունի, այլ` զգացումի եւ գերագոյն նպատակի:

Վաչէ Տաղլեան. անձ մը, որ իր խօսքին տէրը եղաւ. արդարեւ, նահատակութենէն առաջ ան կրկնած էր այս նախադասութիւնը` «Ես բնական մահով պիտի չմեռնիմ, զոհը պիտի չըլլամ ճակատագիրի խաղերուն: Ես Հայ դատի զինուոր եմ, կեանքս պիտի զոհեմ այդ ճաբուն վրայ»: Ա՛յս էր Վաչէն, երբ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը կը պայթի, Վաչէն կը պահանջէ պաշտպանել հայկական թաղերը այլ դաշնակցականներու նման, սակայն իր փոքր տարիքին պատճառով կը մերժուի: Այո՛, այդ կատակասէր, զուարթ եւ խանդավառ Վաչէն տարիներ ետք կ՛անմահանար: Վաչէն խօսքը գործի վերածողն էր:

Սիմոն Եահնէեան` ազգասէր ընտանիքի մը զաւակը, ծառայասէր, համեստ եւ ընկերային: Սիմոնին քոյրը` Մարալ կը պատմէ, որ պատերազմի դաժան օրերուն ան միշտ կը բարկանար, երբ իր ծնողքը նոյնիսկ ծրար մը հաց բերէին ոչ հայ խանութպանէն եւ միշտ կը մերժէր թրքական արտադրութիւն գնելը: Սիմոն միշտ ալ եղած է զուարթ երիտասարդ մը, կը սիրէր հաճոյքը եւ ապրիլը: Սիմոն իր ծնողքին ուղղած վերջին նամակը կը փակէր հետեւեալ խօսքով. «Նորէն կը կրկնեմ, երբեք չմտահոգուիք». այո, երբեք չմտահոգուիք, Սիմոնը տակաւին կ՛ապրի, ան չմեռաւ եւ մեր կողքին է:

Սեդրակ Աճեմեան կամ` «բարի խենթը». միշտ մտիկ կ՛ընէր յեղափոխական երգեր եւ ներշնչուելով երգերէն` միշտ կը շեշտէր հայ երիտասարդին պարտաւորութիւնը Հայ դատին նկատմամբ: Իր խօսքին մէջ յաջողութիւն կը մաղթէ գալիք պայքարին եւ խօսքը ուղղելով ապագայ սերունդին` կ՛ըսէ. «Ազատութիւն կ՛ըլլայ, երբ որ մեր ուզածները տան: Մեր արդար իրաւունքները, մեր հողերը»: Սեդրակին պատգամը յստակ է. Հայ դատի ճիգերը պէտք է ուղղուին դէպի հողային պահանջ, այն ատեն միայն հայ ժողովուրդը իր ազատութիւնը կը կերտէ:

Սարգիս Աբրահամեան ուսումը կիսատ կը ձգէ, երբ հայրը կը մահանայ եւ տան ապրուստի հոգը կը մնայ իր վրայ: Սարգիս միշտ ալ կ՛ըսէր, որ «Օտարը մեզի ֆայտա չունի» եւ խօսքը ուղղելով երիտասարդութեան` «Հայրենիքը չի տրուիր, այլ դուն կ՛առնես… հայու սուրբ արիւնով, հայու աշխատանքով, հայու ճամբով միա՛յն հայրենիքը ետ կու գայ», կը հաստատէր: Սարգիս իր աշխատանքով եւ արիւնով բացաւ այդ ճամբան, իսկ մեզի կը մնայ շարունակել այս ճամբան եւ վստահիլ միմիայն մեր ուժին:

Եւ այսպէս, այս հինգ եղբայրները նշանակուած էին իրենց կամքով այս գործողութիւնը կատարելու:

Գործողութիւն մը, որուն արձագանգը պիտի տարածուէր ամբողջ աշխարհին մէջ: Իսկ ի՞նչ էին Լիզպոնի գործողութեան արդիւնքները: Լիզպոնի գործողութիւնը երկու արդիւնք արձանագրեց. մէկը` համաշխարհային քաղաքական գետնի վրայ, իսկ միւսը` լիբանանահայ ազգային կեանքին մէջ: Համաշխարհային գետնի վրայ արեւմտեան երկիրներուն մէջ դարձեալ բարձրացաւ Հայ դատի պահանջատիրութեան ջահը, հակառակ անոր որ թրքական իշխանութիւնը ամէն ջանք կը թափէր Հայ դատը ահաբեկչութեան հետ կապելու, սակայն ապարդիւն, եւրոպական շարք մը երկիրներ յաջորդող հանգրուանին ճանչցան Հայոց ցեղասպանութիւնը: Իսկ ներլիբանանեան ազգային կեանքին մէջ Լիզպոնի դէպքը ազգային ներշնչման առիթ դարձաւ երիտասարդ սերունդին, եւ այս մէկը արդէն իսկ փաստուեցաւ արցախեան ազատագրական պայքարին մէջ եւս:

Սակայն այսօր ինչպէ՞ս քաղել Լիզպոնի պտուղները, արդեօք ճիշդ ճամբայէն կը քալե՞նք, արդեօք հաւատարիմ կը մնա՞նք մեր նահատակներուն: Լիզպոնի եղբայրներուն զոհողութիւնը դարձեալ կը փաստէ, ինչ որ Ռոստոմ ըսաւ. «Դաշնակցութիւնը զգացում մը չէ, ինչպէս մարդիկ կը զգան Աստուած, սակայն չեն տեսներ զայն, նոյնն ալ` Դաշնակցութեան գաղափարախօսութիւնը եւ անոր նպատակները:

30 տարի առաջ այս տղաքը իրենց կեանքը զոհեցին այդ նպատակին համար, որպէսզի յաջորդ սերունդը շարունակէ զայն. անէ՛ծք, եթէ ճամբան կիսատ ձգենք, անէ՛ծք, եթէ նահանջենք, անէ՛ծք, եթէ օտարէն «ֆայտա» մը սպասենք, եւ դարձեալ անէ՛ծք, եթէ գերադասենք մեր անձնական շահերը` մեր Դատի շահերէն:

Յիշենք Լիզպոնի եղբայրներուն պատգամը ամէն օր եւ ոչ թէ տարին անգամ մը, եւ մտածենք այդ մասին ոչ թէ միայն երգելով, այլ` գործելով:

«Կ՛երդնունք անբիծ պատուովը ձեր, ընդարձակել պայքարը մեր»:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )