Կիպրոսը` Հանգստանալու Ամէնէն Մօտիկ Եւ Բացառիկ Վայրը

Պատրաստեց՝ ԱՐՇՕ ՊԱԼԵԱՆ

Կիպրոսը Լիբանանի ամէնէն մօտիկ երկիրն է, կղզի մը, ուր կարելի է ուղղուիլ հանգստանալու եւ վերաթարմանալու` վայելելով ամրան բոլոր բարիքները` ծովագնացութիւնը, կարեւոր կենսանիւթերով հարուստ արեւուն ճարագայթները վայելելու կարելիութիւնը, գիւղագնացութիւնը, դաշտագնացութիւնն ու յաւելեալ այլ յատկութիւններ, ինչպէս` խաղաղութիւնն ու խոկումի յարմար միջավայր մը ունենալու կարելիութիւնը:

Անցնող ամսուան ընթացքին «Ազդակ» առիթը ունեցաւ անգամ մը եւս ուղղուելու Կիպրոս եւ բացայայտելու անոր զբօսաշրջական տարբեր շրջանները:

Կիպրոս ուղեւորուած լիբանանցի լրագրողներու խումբը:

Լառնաքայի «Մըքքենզի» ծովափը:

 

 

 

 

 

 

 

Կիպրոսի զբօսաշրջութեան նախարարութեան կողմէ «Ազդակ»-ին յատկացուած հրաւէրով, լիբանանեան մամուլին մէջ գործող այլ լրագրողներուն հետ  կարելի եղաւ չորսօրեայ ուղեւորութեան մը ընթացքին այցելել Կիպրոսի հիմնական շրջաններէն չորսը` Լառնաքա, Լիմասոլ, Փաֆոս եւ մայրաքաղաք Նիկոսիա:

Նուազ քան կէս ժամ տեւողութեամբ ճամբորդութենէ մը ետք Պէյրութի միջազգային օդակայանէն ելած «Սայփրըս էյրուէյզ» օդանաւային ընկերութեան յատուկ օդանաւը էջք կատարեց Լառնաքա: Լառնաքայի միջազգային օդակայանէն անմիջապէս ետք լրագրողներու խումբը, ընկերակցութեամբ Կիպրոսի զբօսաշրջական կազմակերպութեան շուկայադրումի տնօրէն Հրաչ Գալսահակեանի եւ սուրիական ծագումով կիպրացի զբօսավար  Տիմա Սամատի, ուղղուեցաւ օդակայանին մօտակայ «Հալա Սուլթան»-ի անուան մզկիթը, ուր ընդհանուր ներկայացում մը կատարուեցաւ մզկիթին հիմնադրութեան եւ անոր ներկայացուցած կարեւորութեան մասին:

Այցելելէ ետք մզկիթը, ուր կը գտնուին նաեւ Հալա Սուլթանի (ծանօթ նաեւ իբրեւ Ում Հարամ) դամբարանը, լրագրողներու խումբը ուղղուեցաւ Ս. Ղազարոս եկեղեցին, որ հակառակ պատարագի յատուկ օր մը չըլլալուն` լեցուն էր հաւատացեալներով, որոնց մեծ մասը ռուսեր էին:

Ս. Ղազարի մասունքները ընդգրկող այս եկեղեցին եւ անոր կից գտնուող վանական համալիրը մնայուն կերպով աշխուժ աղօթատեղի մըն են յոյն ուղղափառ համայնքի զաւակներուն համար, ինչպէս նաեւ` շրջանը այցելող բոլոր եւրոպացի զբօսաշրջիկներուն համար:

Ս. Ղազարոս եկեղեցւոյ տրուած այցելութենէն ետք ուղղուեցանք Լառնաքայի բերդը, ուր վկայեցինք անոր ծովեզերեայ դիրքը, պատմական տուեալները եւ անառիկ պարիսպներուն ու ընդհանուր կառոյցին ընդմէջէն եկող հզօրութիւնը:

Լառնաքայի քաղաքապետութեան մէջ հետաքրքրական էր նաեւ ծանօթանալ քաղաքացիական ամուսնութեան արարողութեան մը:

Նկատի ունենալով վերջին հանգրուանին յաճախակի դարձած քաղաքացիական ամուսնութիւնները եւ յատուկ այդ նպատակով Կիպրոս կատարուած այցելութիւնները, կղզին բացայայտելու ծրագիրը ընդգրկած էր նաեւ քաղաքացիական ամուսնութեան մասին յատուկ լսարան մը, որ կատարուեցաւ քաղաքապետարանին այն դահլիճին մէջ, ուր կը կատարուին այդ ամուսնութիւնները:

Լառնաքայի մէջ շրջելու կամ անոր ծովը վայելելու յատուկ քանի մը ժամուան ընթացքին ուղղուեցայ տեղւոյն Հայ առաքելական Ս. Ստեփանոս եկեղեցին, որ գործող եկեղեցի մըն է, եւ ուր  շաբաթական դրութեամբ պատարագ կը մատուցուի Լառնաքայի բնակչութեան համար:

Թէեւ եկեղեցին փակ էր, սակայն հետաքրքրական էր տեսնել անոր կից զետեղուած խաչքար մը` ի յիշատակ Ատանայի կոտորածի զոհերուն:

Եկեղեցիէն տակաւին չհեռացած` կարելի էր նշմարել նաեւ անոր կից հայկական վարժարան մը, որ արդէն ամառնային արձակուրդի մէջ կը գտնուէր, սակայն անոր մանկամսուրի բաժինը կը գործէր եւ անոր մօտենալը բաւական քաջալերական էր` հոն գտնուող երեխաներուն խօսած հայերէնին պատճառով:

Առատ աղանդերներով հարուստ կիպրական համեղ ճաշկերոյթէն եւ աւանդական սուֆլաքիէն ետք, Լառնաքայէն ուղղուեցանք Փաֆոս, որ ամէն իմաստով Կիպրոսի հիմնական քաղաքներէն մէկն է:

Փաֆոս նման է Լիբանանի` իր կլիմայով, բնութեամբ, լեռնային բայց միաժամանակ ծովեզերեայ դիրքով, ինչպէս նաեւ բնակիչներուն հիւրասիրութեամբ:

Հակառակ Կիպրոսի դիմագրաւած տնտեսական տագնապին` Փաֆոսի մէջ աշխատանքը, յատկապէս ճարտարարուեստը զարգացում կ՛ապրի, ինչպէս նաեւ զբօսաշրջութեան մարզը աւելի եւս կը զարգանայ, յատկապէս` զբօսաշրջիկներուն արձանագրած թիւի աճով:

Փաֆոսի մէջ զբօսաշրջութեան մարզին բարգաւաճումին կը ծառայեն շրջանին օդակայանը, նաւահանգիստը, խճանկարներու յատուկ թանգարանը, հնութիւնները, ինչպէս նաեւ սիրոյ Աստուած Աֆրոտիթէի ծննդավայրը` Փեթրա Թու Ռոմիու, որ զբօսաշրջիկներուն համար վերածուած է ուխտատեղիի մը:

Այս բոլորին կողքին, տակաւին կան Փաֆոսի մէջ գտնուող միջազգային չափանիշներով կառուցուած կոլֆի յատուկ դաշտերը, որոնք կը քաջալերեն յատկապէս եւրոպացի զբօսաշրջիկները` իրենց ամառը անցընելու եւ հանգստանալու մաքուր միջավայրի մը եւ խաղաղ շրջանի մը մէջ:

Փաֆոսի մէջ գտնուող «Քոնսթանթինու եղբայրք»-ի պատկանող չորս պանդոկները` «Աթինա պիչ», «Աթինա ռոյըլ պիչ», «Փայոնիր» եւ «Ասիմինա» արդէն իսկ այս ամրան ընթացքին լեցուն են իրենց բոլոր բաժիններով, ըլլան անոնք ընտանեկան, թէ անհատական, թէ տարեցներու յատուկ:

Նէոֆիթոս վանքը եւ ճգնարանը Փաֆոս:

Փաֆոսի նաւահանգիստը:

 

 

 

 

 

 

 

 

Անկարելի է մոռնալ նաեւ Փաֆոսի նաւահանգիստը, որ հանգստանալու եւ ձկնեղէնի համեղ տեսականի մը համտեսելու իսկական վայրն է:

Փաֆոսի նաւահանգիստը հաճելի վայր մըն է նաեւ անոր համար, որ անիկա նաւով պտոյտի կարելիութիւններ կ՛ընձեռէ, իսկ այս տարուան նորութիւնը այն էր, որ նաւահանգիստէն կարելի էր ուղղաթիռով պտոյտ մը կատարել  Կիպրոսի վերեւ: Նաւահանգիստին կից այժմ կը գործէ նաեւ թանգարան մը, որ հարուստ է խճանկարներու ընտիր հաւաքածոյով մը:

Աւելի՛ն. Փաֆոսի մէջ սկսած է նաեւ գիշերային կեանքը եւ նկատառելի է, որ Կեդրոնական Փաֆոսի եւ պանդոկներուն մօտակայ շրջաններուն մէջ սկսած են երեւիլ գիշերային զբօսավայրեր:

Անկախ այս բոլորէն, Փաֆոսի արուարձանները նաեւ ունին իրենց յատուկ գեղեցկութիւնը: Թէեւ անոնք գիւղաքաղաքներ են, բայց եւ այնպէս օժտուած են գեղեցիկ բնութեամբ եւ բացառիկ մաքրութեամբ:

Փաֆոսի հրաշալիքներէն է նաեւ Նէոֆիթոս վանքը, որ 12-րդ դարու վանք մըն է եւ այդպէս կոչուած է կիպրացի ճգնաւոր եւ գրող Նէոֆիթոսի անունով:

Վանքը ունի ժայռափոր կառոյց մը, որ բարձր դիրքի վրայ է: Այդ կառոյցին մէջ կը գտնուի  Նէոֆիթոսի բնակած սենեակը, ինչպէս նաեւ` այլ հոգեւորականներու եւ ճգնաւորներու յատուկ սենեակներ, որոնց պատերը կը կրեն 12-րդ, 15-րդ եւ 16-րդ դարու բիւզանդական սրբանկարներ: Որմնանկարները լաւապէս պահպանուած են:

Վանքը ունի հսկայ ու խորհրդաւոր եկեղեցի մը:

Վանքին դիրքը տեսնելով` ոեւէ լիբանանցի  ինքզինք Քաննուպինի հովիտին մէջ կը զգայ, հարազատ ու խորհրդաւոր:

Փաֆոսի մասին երբ խօսինք, անկարելի է նաեւ չյիշել ընտիր հանգստապատառի եւ պաստեղի պատրաստութիւնը, որուն մէջ նշանաւոր է Աֆրոտիթէի անուան հանգստապատառի գործարանը, որ կը գտնուի Փաֆոսի մէջ:

Նշենք նաեւ, որ Փաֆոս ունի իր յատուկ օդակայանը եւ Լիբանանի հետ ունի ուղղակի թռիչքներու դրութիւն մը: Պէյրութ-Փաֆոս ուղղակի թռիչքները տակաւին կը գործեն:

«Սենթ Ռաֆայէլ» պանդոկ:

Լիմասոլի զբօսաշրջական համալիրներէն:

 

 

 

 

 

 

Լիմասոլը իր կարգին ունի գեղեցիկ գիւղաքաղաքներ, որոնցմէ մէկն է Օմոտոս գիւղաքաղաքը, որ իւրայատուկ էր իր դիրքով, կլիմայով, կիպրական աւանդական ուտեստեղէնի պատրաստութեամբ, մաքրութեամբ, ինչպէս նաեւ` քումանտարիայով, որ կիպրական ազգային խմիչքն է եւ գրեթէ ամբողջ գիւղին մէջ կը պատրաստուի ու կը վաճառուի:

Կիպրական հանգստապատառ եւ այլ անուշեղէններ:

 

Ուտեստեղէնի շրջագիծին մէջ պէտք է աւելցնել նաեւ, որ Կիպրոսի գիւղաքաղաքներուն մէջ կը պատրաստուին նաեւ հալլումի եւ ֆեթթա պանիրի տեսակները, ինչպէս նաեւ անարի (արիշէի` դալի մէկ տարբերակը) եւ մեղրն ու տարբեր տեսակի անուշներ, յատկապէս` ընկոյզի անուշը:

Կիպրոսի անկախութեան յուշարձանը – Նիկոսիա:

Օմոտոսի շուկան եւ նեղ փողոցները:

 

 

 

 

 

 

 

 

Օմոտոս հարուստ է նաեւ այգիներով եւ հետեւաբար` գինեգործութեամբ: Ըստ աւանդութեան, օգոստոս ամսուան ընթացքին Օմոտոսի մէջ տեղի կ՛ունենայ գինիի տարեկան փառատօնը:

Լիմասոլի (ծանօթ նաեւ Լեմեսոս անունով) պարագային, անկարելի է չանդրադառնալ անոր ծովեզերեայ դիրքին, մաքուր ու խնամուած ծովափին եւ բոլորին համար գրեթէ ձրիօրէն ծովը վայելելու դրութեան:

Լիմասոլի մէջ կեցութիւնը անմոռանալի կը դառնայ, երբ կ՛այցելես «Սենթ Ռաֆայէլ» պանդոկ, որ զբօսաշրջական հսկայ համալիր մըն է` օժտուած ամէն տեսակի դիւրութիւններով ու ծառայութիւններով:

«Սենթ Ռաֆայէլ»-ի մէջ աւելի հանգիստ կը զգաս, երբ կ՛իմանաս, թէ անիկա լիբանանցիի մը կը պատկանի:

Սակայն այդ պանդոկը աւելի հարազատ վայր մը կը դառնայ, երբ կը բացայայտես հայ մը, որ տասը տարիէ ի վեր կը գործէ այդ պանդոկին մէջ:

Յակոբ Տոնոյեան

Այսպէս, գիշեր մը, պանդոկին հիւրասրահներէն մէկուն մէջ հանդիպեցայ Յակոբ Տոնոյեանին, ազնիւ լիբանանահայու մը, որ «Սենթ Ռաֆայէլ»-ի ելեկտրական սարքերու բաժնի պատասխանատուն է եւ տասնամեակէ մը ի վեր կը գործէ այդ պանդոկին մէջ:

Յ. Տոնոյեան, որ 23 տարիէ ի վեր հաստատուած է Կիպրոս կարօտով կը խօսի Լիբանանի եւ Պուրճ Համուտի մասին, ուր տակաւին ան ունի հարազատներ: Յ. Տոնոյեանի համար իրագործելի հիմնական երազներէն է Հայաստան այցելութիւնը:

Լառնաքայի, Լիմասոլի եւ Փաֆոսի կողքին, Նիկոսիա այցելութիւնը նաեւ ունէր իր յատկանշական բնոյթը, որովհետեւ անիկա առիթ մըն էր աւելի մօտէն ծանօթանալու Կիպրոսի անկախութեան կերտումին, անդրադառնալու Թուրքիա-Կիպրոս հարցին, ինչպէս նաեւ` այցելելու ՄԱԿ-ի վերահսկողութեան տակ գտնուող արգիլեալ գօտին:

Հակառակ իբրեւ մայրաքաղաք խճողուած ըլլալուն` ո՛չ Նիկոսիոյ եւ ո՛չ ալ այլ շրջաններու մէջ մեր չորս օրուան կեցութեան ընթացքին, չորս անգամուան համար ինքնաշարժի ճչակի ձայն չլսեցինք: Յատկանշական էր այս իրականութիւնը, յատկապէս` Լիմասոլէն Նիկոսիա ուղղեւորութեան պարագային:

Մայրաքաղաքին մէջ երթեւեկի խճողումը զգալի էր, սակայն ճչակներուն չգոյութիւնը եւ երթեւեկը ճշդող ճամբու լոյսերուն կարգապահ ու լուռ հետեւելու ընթացքը կը դիւրացնէր նաեւ այդ խճողումը շրջանցելու կարելիութիւնը` առանց որեւէ ջղագրգռութեան եւ ընդվզումի:

Լիբանանի եւ լիբանանցիին համար ամրան այս եղանակին Կիպրոսը կը մնայ հանգստանալու ամէնէն մօտիկ եւ բացառիկ վայրը:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )