Տեսակէտ. Ղեկավարութեան Սահմանագիծը` Բարոյական Հեղինակութեան Եւ Քաղաքական Իշխանութեան Միջեւ

ՆԱԶԱՐԷԹ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ

Շատոնց մատնանշուած է եւ ճշմարտութենէ այնքան ալ հեռու չէ, որ հայը նկարագիրով ինքնակեդրոն է ու կեդրոնախոյս:

Պատմական ամբողջ ժառանգութիւն մը ունինք` համոզուելու եւ զիրար համոզելու համար, որ հայրենի մեր հողին բնական ու կլիմայական սուր տարբերութեանց եւ առանձնայատկութեանց իբրեւ հետեւանք, մեր ժողովուրդի բազմադարեան կենսափորձին մէջ շեշտուած են կեդրոնախոյս հակումները:

Մէկէ աւելի թագաւորութեանց, կաթողիկոսութեանց, յարանուանութեանց եւ լեզուամտածողութեանց ծնունդ տալու հայկական կենսափորձը խօսուն վկայութիւնն է հայուն բնորոշ այս վարքագծին:

Անշուշտ արտաքին ազդակներ եւս վճռորոշ դեր ունեցան հայկական այս մտածելակերպին ու հոգեկերտուածքին խորացման մէջ: Հակամարտ կայսրութեանց միջեւ բաժան-բաժան եղած եւ անոնց քաղաքակրթական ու մշակութային տիրապետութեանց համակերպած` մեր ժողովուրդը ինքնապահպանման եւ ինքնադրսեւորման ապակեդրոն զարգացում մը ապրեցաւ հազարամեակներու ընթացքին:

Արդի ժամանակներ մուտք գործեցինք ահա այդ ժառանգութեամբ եւ զարմանալի չէ, որ օտար բռնատէրներու կամայականութեամբ բաժան-բաժան եղած Հայաստանէն ու հայութենէն մէկ ու անհատանելի ազգ, հայրենիք եւ պետականութիւն կերտելու հայ յեղափոխական զարթօնքը, իր կարգին, հեռու մնաց քաղաքական կեդրոնաձիգ ուժի վերածուելու գաղափարական մշակոյթէն:

Այն աստիճան, որ ազգային յանկերգի վերածուեցաւ այն ընդհանրացումը, թէ երբ երկու հայեր իրարու քով գան` անպայման երկու կուսակցութիւն կը հիմնեն:

Անշուշտ թիւրիմացութիւն է եզրակացնել, որ հայուն անյարիր են ազգային միասնական մտածողութիւնն ու միաձոյլ կազմակերպուածութիւնը: Ոչ ալ անիշխանական է հայը` հեղինակութիւններ մերժելու եւ յանձնապաստան ապրելու իմաստով:

Ընդհակառակն` նոյն այդ կեդրոնախոյս մեր ժողովուրդը, երբ իր տենչերուն եւ պահանջներուն, իրաւունքներուն ու շահերուն անձնուրացաբար նուիրեալներ տեսած է եւ հոգեհարազատ գտած է անոնց մարմնաւորած ազգային-քաղաքական վարքագիծը` յաճախ տուած է ապացոյցը մէկ մարդու պէս ոտքի կանգնելու եւ, երկաթեայ կարգապահութեամբ, ընդհանուր գործին հաւատարմագրուելու իր ազգային խանդավառութեան, միասնական զօրաշարժին:

Պատմական ընդհանրացումներու այբուբենը վերաթարմացնելու չեն ծառայեր այս ընդգծումները: Կը թելադրուին ազգովին մեր ապրած ղեկավարութեան տագնապը հասկնալու եւ յաղթահարելու այժմէական մտահոգութենէն:

Ղեկավարութեան տագնապ կ՛ապրինք, առաջին հերթին, վերանկախացեալ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, որ արդէն 1990-ականներու մանուկ ժողովրդավարութիւնը կամ նորաստեղծ ազգային պետականութիւնը չէ այլեւս: Արդէն քսանամեայ երիտասարդ է, որ սակայն դեռ ի վիճակի չէ պետական իր վերականգնումին երթը վստահելու ղեկավարութեան մը, որ քաղաքական իշխանութեան լծակներուն տիրապետելէ անդին` բարոյական հեղինակութեամբ ոչ միայն կառավարէ հայրենիքը, այլեւ անոր շուրջ համախմբէ աշխարհասփիւռ հայութիւնը:

Ղեկավարութեան տագնապ կ՛ապրինք նաեւ սփիւռքի տարածքին, ուր յետեղեռնեան «աւանդական» գաղթօճախներն ու անոնց միացած նորաստեղծ հայկական համայնքները, ինչպէս եւ նախկին խորհրդային թէ յետխորհրդային «ներքին» սփիւռքի հայկական կեդրոնացումները հայապահպանման եւ ազգային-քաղաքական ինքնահաստատման մեծ մարտահրաւէրներ կը դիմագրաւեն նորովի՛:

Անշուշտ նոյն դրսեւորումները չունի սփիւռքի տարածքին, ըստ աշխարհաքաղաքական գօտիներու եւ համայնքներու կազմախօսութեան, աշխարհացրիւ հայութեան ապրած ղեկավարութեան տագնապը:

– «Աւանդական» սփիւռքը կը դիմագրաւէ նախորդ սերունդներու տասնամեակներու աշխատանքով եւ նուիրումով նուաճուած ազգային ղեկավարութեան անցեալի վարկն ու վստահութեան դրամագլուխը վերանորոգելու մարտահրաւէրը: Իսկ «աւանդական»-ին հետ կողք-կողքի կամ ընդելուզուած ապրող «նոր սփիւռք»-ը պէտք է սերնդափոխութիւն ապրի, որպէսզի նախ կարենայ թօթափել քաղաքական իշխանութեամբ յատկորոշուող ղեկավարութեան խորհրդային բնորդի ներքին կաշկանդումները, ապա` հաւատք ու վստահութիւն սնուցանէ ազգային ինքնակազմակերպման հրաշագործ զօրութեան հանդէպ:

– «Ներքին» սփիւռքը խորհրդային ժամանակաշրջանին անտեսած էր ազգային ինքնակազմակերպման հրամայականը, իսկ այսօր` հայրենիքէն թափ առած արտագաղթի քսանամեայ ալիքէն ետք` կորսուած ժամանակը եւ պատեհութիւնները արագ քայլերով վերականգնելու «սիզիֆեան մագլցում»-ի դժուարին ժամանակը կ՛ապրի: Անշուշտ մեծահարուստ հայերը անպակաս են սփիւռքեան այս գօտիին մէջ, բայց մէկ օրէն միւսը անոր աւելի քան երկու միլիոն հայերուն վստահութիւնը շարժելու համար, անհրաժեշտ է բարոյական հեղինակութիւն հաստատող ղեկավարութեան մը առաջացումը, որ իսկապէս վիթխարի գործ ու զոհաբերութեան ոգի կը պահանջէ:

Խորքին մէջ ամէնուրեք, ի Հայաստան թէ սփիւռս աշխարհի, ղեկավարութեան տագնապը ընդհանրական նոյն ցաւէն կը տառապի, որ բարոյական հեղինակութիւն հաստատելու դժուարութիւնն է մեր ժողովուրդի պետական թէ ազգային կեանքը ղեկավարելու կոչուած նորօրեայ ղեկավարութեանց մօտ:

Փաստօրէն գլխիվայր շրջուած է հայուն հոգեհարազատ ղեկավարութեան կազմաւորման հոլովոյթը: Փոխանակ բարոյական հեղինակութիւն ներշնչող անձնական նուիրաբերման ճամբով իշխանութեան ղեկին հասնելու, նոյնինքն իշխանաւորի դիրքերէն բարոյական հեղինակութիւն պարտադրելու փորձութեան անձնատուր եղած են Ազգի ու հայրենիքի 21-րդ դարու ղեկավարները:

Բացառութիւնները չեն պակսիր, անկասկա՛ծ:

Բայց խօսքը կը վերաբերի ընդհանուր հոսանքին, որ պետական մտածողութեան շիլ ընկալումով` քաղաքական իշխանութեան եւ բացարձակ իշխանութեան կեդրոնացումը հռչակած է ինքնանպատակ եւ գերագոյն արժէք հայոց պետականութեան հզօրացման համար:

Մինչդեռ հայը, որ այնքան դժուարութեամբ կ՛ընդունի ղեկավար ունենալը, իր անձնական եւ հաւաքական վաղուան օրը նուաճելու ղեկավարութիւնը պատրաստ է վստահելու միայն անոր, որ ամէն բանէ առաջ եւ վեր կ՛ամբողջացնէ բարոյական հեղինակութիւն ներշնչելու նախապայմանը:

Իսկ բարոյական հեղինակութեան հայեցի ընկալումը ծայր աստիճան խստապահանջ է եւ միայն անձնական անդուլ ու անսակարկ անձնազոհութեամբ ղեկավարութիւն մը կրնայ նուաճել հայուն վստահութիւնը:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )