Արուեստի Թշնամիները…

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ

ԱՐՈՒԵՍՏԸ ԹՇՆԱՄԻ ՈՒՆԻ՛, ԱՆՈՐ ԱՆՈՒՆԸ ՏԳԻՏՈՒԹԻՒՆ Է
ՊԻՍՄԱՐՔ

Խորքին մէջ արուեստը թշնամի չունի, աւելի ճի՛շդը` պէտք չէ ունենայ: Արուեստը նախամարդը մարդկայնացնող ու արժեւորող այն ազդակն է, ուր մարդ բոլոր ժամանակներու մէջ, աշխարհագրական բոլոր տարածքներու վրայ եւ մարդկային ցեղի բոլոր տեսակներու մէջ, վայելած է ու կը շարունակէ վայելել խոր սէր, բացառիկ ակնածանք ու չափազանց բարձր գնահատանք, նոյնիսկ` մրցակից, իրերամերժ եւ կամ թշնամի հաւաքականութիւններու պարագային:

Արուեստի գերխնդիրն ու միաժամանակ հիմնախնդիրը եղած է ու կը մնայ բացայայտել ու գեղեցկօրէն դրսեւորել մարդկային ԵՍ-ի անուրանալի եւ անձեռնմխելի այն արժէքները,  որոնք հազարամեակներու ընթացքին անթեղուած կը մնան մարդու էութեան մէջ ու մարդը կը տարբերեն անասուններէ` առանց որակը, տեսակը, մորթին գոյնը եւ կամ ցեղային պատկանելիութիւնը նկատի ունենալու:

Այս իսկ պատճառով արուեստի ճամբով մարդը, իբրեւ բանական ու ստեղծագործ էակ, մէկ կողմէ շարժման մէջ կը դնէ մարդու հոգեմտաւոր աշխարհը եւ միւս կողմէ` յառաջ կը մղէ կեանքը ու կ՛արժեւորէ զայն ժամանակի ընթացքին` տարածութեան մէջ:

Այս բոլորէն ետք շատ բնական է, որ արուեստը թշնամի չունենայ:

Սակայն վերջին հարիւրամեակներու արուեստի պատմութիւնն ու յատկապէս վերջին տասնամեակներուն մեր ձեռք բերած միջազգային փորձառութիւնները ցոյց կու տան, թէ արուեստը ո՛չ միայն թշնամիներ ունի, այլ նաեւ անոնք հետզհետէ կը բազմանան ու կը տարբաղադրուին տարբեր տեսակներու…

Սկսեալ նախնադարէն, արուեստը նախ ծառայած է կրօնին, եւ որովհետեւ ժամանակի ընթացքին կրօնը քաղաքականացուած է, ապա արուեստը ստանալով աւելի կարեւորութիւն` ծառայած է նաեւ քաղաքականութեան: Այսօր ժամանակները փոխուած են: Այսօր արուեստը խիստ տնտեսականանալով` ոչ միայն կը ծառայէ նաեւ քաղաքականութեան, այլ նաեւ կը բարձրացնէ մակարդակն ու վարկը` յաչս այլ ժողովուրդներու:

Եղած են ժամանակներ ու տարածաշրջաններ, ուր կրօնն ու քաղաքականութիւնը ոչ միայն մրցակցած են իրարու հետ, այլ նաեւ` թշնամացած ու զիրար կործանած: Սակայն անոնց հենքը կապող օղակը` ԱՐՈՒԵՍՏԸ (այս պարագային` ողջ մշակոյթը) մնացած է պատմութեան մէջ թէ՛ իբրեւ յուշ եւ թէ՛ իբրեւ իրեղէն ներկայութիւն: Մշակոյթի միջոցով է, որ արժեւորուած ու գնահատուած են նոյնիսկ ոչնչացուած ու տապալած ազգերն ու գերպետութիւնները:

Վերջին բիւր տարուան մարդկային պատմութիւնը ցոյց տուած է, թէ ի վերջոյ մնայունը արուեստն է, լայն հասկացողութեամբ` մշակոյթը:

Այնուամենայնիւ, որքան որ կրօնն ու քաղաքականութիւնը նպաստած են արուեստի զարգացման ու տարածման, նոյն ուժգնութեամբ ալ անոնք խոչընդոտած են արուեստի զարգացումն ու տարածումը:

Եթէ ժամանակին կրօնի ու քաղաքականութեան կողմէ սահմանուած խոչընդոտներ կային ստեղծագործ արուեստագէտներու դիմաց, ապա այսօր ժամանակները փոխուած են ի նպաստ մարդու ստեղծագործ մտքին, ու արուեստը բացարձակապէս ազատ է իր արտայայտչաձեւերուն եւ կամ օգտագործած միջոցներուն մէջ:

Պիսմարք կը պնդէ, թէ` «Արուեստը թշնամի ունի եւ անոր անունը տգիտութիւն է»: Ճի՛շդ է, որ տգիտութիւնը մեծապէս վնասած է արուեստի ըմբռնման, զարգացման ու տարածման, սակայն կրօնաւորներն ու քաղաքական դէմքերը ոչ միայն տգէտ չէին, այլ անոնք խելացի էին ու բանիմաց (մինչեւ հիմա չեն պակսիր նմանօրինակ կրօնաւորներն ու քաղաքական դէմքերը) եւ անոնք արուեստը ի սպաս կը դնէին իրենց վարդապետութիւնն ու գաղափարախօսութիւնը զարգացնելու եւ տարածելու:

Որովհետեւ արուեստը խիստ տնտեսականացած է այսօր, արուեստի թշնամիները առաւել եւս բազմապատկուած են ու` տարբաղադրուած: Իսկ այս մէկը ոչ թէ տգիտութեան մը հետեւանքն է, այլ` զարգացման ու բանիմաստութեան հետեւանք: Անոնք` այս «խելացի» գործարարները, չունենալով ո՛չ ակնածանք եւ ո՛չ ալ պարտաւորութիւն արուեստի ու արուեստագէտի հանդէպ, սակայն ունենալով ընչաքաղց նկարագիր ու անբարեխիղճ վարմունք` յանուն նիւթականի կուտակման կը մասնագիտանան կեղծարարութեան ու խաբէութեան մէջ, մեծապէս վնասելով արուեստի զարգացման, առանց խնայելու նոյնի՛սկ արուեստի գեղագիտական արժէքն ու` անոր ներազդեցիկ ուժականութիւնը:

Ընդհակառա՛կը:

Որովհետեւ այսօր արուեստի գեղագիտական վայելքն ու յատկապէս անոր ներդրումային վստահելիութիւնը բազմապատկուած ու բարձրացած է իսկական ու իրաւ արուեստի նիւթական արժէքը, ապա անոնք` կեղծարարները, հետզհետէ աւելի կ՛աշխուժանան, կ՛օգտագործեն ժամանակակից բարձրագոյն արհեստագիտութիւնը, կը մասնագիտանան կեղծարարութեան մէջ, ու թէեւ իրենք կոկիկ գումարներ կը դիզեն, սակայն, միւս կողմէ, արուեստագէտներն ու ներդրում կատարող հաւաքորդները իրենց վստահութիւնը կը կորսնցնեն արուեստի նկատմամբ, կը դժուարանան կեղծը իրաւէն զանազանելու, եւ բնականաբար կը նուազի նաեւ արուեստի առեւտրական աշխուժութիւնը: Եւ այսպիսով, արուեստագէտներն ու արուեստասէրները կը տուժեն միաժամանակ:

Հետեւաբար արուեստի մերօրեայ բուն թշնամիները ապիկար տգէտները չեն, այլ` արուեստի պատմութեան ու գեղագիտութեան գիտակ, երփնագրելու արհեստագիտութեան լաւապէս տիրապետած անբարեխիղճ մասնագէտներ, որոնք, սակայն, նկարագրով ընչաքաղց են ու անբարեխիղճ:

Պէտք է ընդունինք սակայն, որ կեղծարարներուն զուգահեռ ու անոնցմէ ետք, արուեստը ունի նաեւ այլ կարգի թշնամիներ: Թէեւ տգիտութիւնը առաջին գիծի վրայ կրնայ գալ, սակայն կան արուեստի առեւտրականներ, որոնք գիտակցաբար վատորակ արուեստը կը գովաբանեն ու բարձրորակը կը մղեն լուսանցքի վրայ` միշտ մղուելով իրենց սեփական շահերէն: Կան նաեւ ուրիշներ (երբեմն հասարակութեան մէջ, արուեստի գծով եւ որոշ չափով հեղինակութիւնը վայելող անձեր), որոնք նոյնիսկ կը ստեն ու կը փորձեն վարկաբեկել բարձրորակ արուեստն ու իսկական ու պարկեշտ մասնագէտները: Դժբախտաբար կան նոյնիսկ կեղծ կենսագրութիւն սարքող արուեստագէտներ եւ կամ կեղծ գնացուցակներ դասաւորող արուեստի առեւտրականներ: Երկուքին պարագային ալ նախանձն ու մախանքը մղիչ ուժ կը հանդիսանան իրենց չարագործութիւններուն:

Այս բոլորէն վեր, սակայն, ամենախոցելի արուեստի թշնամիները արուեստագէտի այն ընտանիքներն են, որոնք արուեստագէտի մահէն ետք ոչ միայն կը կեղծեն իրենց հարազատին գործերը, այլեւ նոյնիսկ երբեմն իրենք իրենց իրաւունք կը վերապահեն կեղծ վկայականներ ստորագրելու:

Դժբախտաբար որոշ երկիրներու (ինչպէս Լիբանանի եւ կամ Հայաստանի մէջ) կեղծարարութեան համար յատուկ օրէնքներ  չեն մշակուած, եւ այս իսկ պատճառով այսօր արուեստի շուկան ողողուած է կեղծ գործերով, ու չափազանց դժուարացած է կեղծը իրականէն զանազանելն ու ճիշդ կողմնորոշուիլը: Արուեստասէր հաւաքողներուն կը մնայ զգուշ ըլլալ ու վստահիլ միայն խղճամիտ, պարկեշտ, անշահախնդիր մասնագէտներուն, եւ կամ` գնումը կատարել վստահելի ու հեղինակաւոր ցուցասրահներէն եւ կամ ուղղակի արուեստագէտներէն:

Արուեստը ոչ թէ թշնամի, այլ թշնամիներ ունի, եւ անոր անունը միայն տգիտութիւն չէ:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )