Բնախօսական Եւ Մտային Հարցեր. Բնական Աղբիւրներու Պակաս, Յաւելեալ Լարուածութիւն, Աւելի Մեծ Թիւով Աղէտներ

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

ԿԼԻՄԱՅԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆԸ Կ՛ԱՌՆՉՈՒԻ ԲՐՏՈՒԹԵԱՆ` ՄԱՐԴՈՑ ԵՒ ԸՆԿԵՐԱՅԻՆ ՀԱՒԱՔԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՄԻՋԵՒ: 61 ՏԵՂԵԿԱԳԻՐՆԵՐՈՒ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹԻՒՆԸ ՑՈՅՑ ԿՈՒ ՏԱՅ, ԹԷ ԱՆՁՆԱԿԱՆ ՎԷՃԵՐԸ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԲԱԽՈՒՄՆԵՐԸ ՆԿԱՏԱՌԵԼԻ ԿԵՐՊՈՎ ԿԸ ԲԱԶՄԱՆԱՆ ԿԼԻՄԱՅԱԿԱՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՊԱՏՃԱՌՈՎ: «ՏԻ ԻՆՏԻՓԵՆՏԸՆԹ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ՈՉ ՇԱՏ ՀԵՌՈՒ ԱՊԱԳԱՅԻ ՔԱՈՍԱՅԻՆ ՎԻՃԱԿԻ ՄԸ ՀԱՒԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Եթէ աշխարհը ջերմանայ, երաշտները եւ կլիմայի առնչուած աղէտները բազմանան, ապա հաւանական է, որ այս բոլորը առաջնորդեն բիրտ հակամարտութեան` անձերու եւ մարդկային ամբողջ հաւաքականութիւններու միջեւ, ինչպէս ցոյց կու տայ լայնածաւալ ուսումնասիրութեան մը արդիւնքը:

Նոյնիսկ չափաւոր փոփոխութիւններ կրնան պատճառ դառնալ, որ բրտութիւնը աւելնայ, ինչպէս կ՛եզրակացնէ ուսումնասիրութիւն մը, որ կը նախատեսէ, թէ ներկայ դարուն երկրագունդի միջին հաշուով 2 աստիճանի ջերմացում մը կրնայ պատճառ դառնալ, որ բիրտ բախումները, ինչպէս` քաղաքացիական պատերազմները, բազմանան 50 առ հարիւր համեմատութեամբ:

Ուսումնասիրողներ կը մտածեն, թէ կլիմայական փոփոխութիւնները պիտի առաջնորդեն աւելի յաճախակի բախումներու` հետզհետէ նօսրացող բնական աղբիւրներու տիրելու համար, մինչ ջերմ կլիմային ներգործութիւնը բնախօսական յաւելեալ լարուածութիւն պիտի պատճառէ մարդոց:

«Կ՛ուզենք զգուշ ըլլալ: Ըսել չենք ուզեր, թէ ապագային կլիմայի ջերմացումը անխուսափելիօրէն պիտի առաջնորդէ յաւելեալ բախումներու, այլ ըսել կ՛ուզենք, թէ կլիմայի անցեալի փոփոխութիւնները, մասնաւորաբար ջերմաստիճանի բարձրացումը պատճառ դարձած են անձնական եւ խմբային յաւելեալ բախումներու», կ՛ըսէ Քալիֆորնիոյ Պըրքլի համալսարանէն Մարշըլ Պըրք:

«Հաւանական է, որ ապագային մարդկային հաւաքականութիւններ մեզմէ աւելի ատակ ըլլան դիմագրաւելու ջերմաստիճանի ծայրայեղ փոփոխութիւնները, սակայն կը կարծենք, թէ վտանգաւոր է ենթադրել, որ անպայման այսպէս պիտի ըլլայ», կ՛ըսէ Պըրք, որ հեղինակներէն մէկն է «Սայընս» թերթին մէջ լոյս տեսած ուսումնասիրութեան:

Ուսումնասիրութիւնը հիմնուած է բիրտ բախումներու վերաբերող պատմական տուեալներու ակադեմական գրականութեան վրայ: Անիկա կ՛ընդգրկէ անձի մը կողմէ ի գործ դրուած բիրտ արարքներ, ինչպէս` սպանութիւն եւ յարձակում, ինչպէս նաեւ` աւելի լայնատարած բախումներ, օրինակ` խռովութիւններ, ազգամիջեան լարուածութիւններ, քաղաքացիական պատերազմներ, նոյնիսկ` քաղաքակրթութիւններու քայքայում, որոնք տեղի ունեցած են հազարաւոր տարիներ առաջ:

Անհատներու միջեւ բախումէն աւելի` խումբերու միջեւ բախումը կ՛առնչուի կլիմայական փոփոխութիւններու, ինչպէս կ՛ըսեն գիտնականները: Ամէնէն աւելի վտանգաւոր է ջերմաստիճանի բարձրացումը: Օրինակ, արդի ժամանակներու հաւաքականութիւններու վրայ կատարուած 27 ուսումնասիրութիւններ ցոյց տուած են կապ մը` հետզհետէ աւելի ջերմացած օդին եւ բրտութեան սաստկացումին միջեւ:

«Ի յայտ բերինք, թէ կլիմայական աւելի ջերմ պայմաններու պատճառով անձերու կողմէ ի գործ դրուած բիրտ արարքները աւելցած են 4 առ հարիւր համեմատութեամբ, իսկ միջցեղային բախումները` 14 առ հարիւր համեմատութեամբ», կը բացատրէ Պըրք:

«Պարզապէս տարողութեան մասին գաղափար մը տալու համար` այս տեսակի ջերմաստիճանի փոփոխութիւնը համազօր է ափրիկեան երկրի մը ամբողջ տարուան մը ընթացքին 0.4 աստիճանի ջերմացումին, իսկ Միացեալ Նահանգներու մէկ քաղաքին մէջ` ամբողջ ամսուան մը ընթացքին 3 աստիճանի ջերմացումին: Ասոնք չափաւոր փոփոխութիւններ են, սակայն նկատառելի ներգործութիւն կ՛ունենան հաւաքականութիւններու վրայ»:

«Մեր արդիւնքները կ՛ակնարկեն երկու ազդակներու, որոնք կապ մը կը ստեղծեն կլիմայի եւ բախումներու միջեւ: Առաջինը տնտեսական աղբիւրներու նօսրացումն է: Տարիներ շարունակ բարձր ջերմաստիճանը եւ հեղեղային անձրեւները կրնան վատթարացնել տնտեսական պայմանները, մասնաւորաբար` աղքատ երկիրներու մէջ, իսկ երբ իրերը իրապէս շատ վատ ընթացք կ՛ունենան, ապա անոնք, որոնք այլընտրանք չունին, կրնան զէնքի ուժին դիմել: Կը թուի, թէ ասիկա կլիմայի եւ հաւաքականութիւններու միջեւ բախումի գլխաւոր պատճառն է երկրագործական ընկերութիւններու մէջ», կ՛աւելցնէ ան:

«Միաժամանակ` իրապէ՛ս ջերմ կլիմայի մէջ ապրիլը յայտնաբար կը ստեղծէ բնախօսական հակազդեցութիւն մը, որ իր ներգործութիւնը կ՛ունենայ մարդկային յարաբերութիւններու բնոյթին վրայ: Մարդիկ նուազ կը վստահին իրարու, աւելի նախայարձակ կը դառնան եւ` աւելի վայրագ: Հաւանական է, որ այս երկու ազդակները գործեն միատեղ, եւ կը յուսանք, որ ապագայի ուսումնասիրութիւններ ի յայտ բերեն, թէ ո՛ր ազդակը աւելի գործօն կը դառնայ տուեալ պայմաններուն մէջ»:

Փրինսթընի համալսարանէն Սոլոմոն Շենկ, որ մէկն է ուսումնասիրութեան հեղինակներէն, կ՛ըսէ, որ թէեւ կլիմայական փոփոխութեան եւ վայրագ բախումներու միջեւ կապը յստակ է, սակայն յստակ բացատրութիւն մը գոյութիւն չունի: Ասիկա քիչ մը կը յիշեցնէ 1950-ական տարիները, երբ կը խօսուէր քաղցկեղի եւ ծխելու միջեւ կապի մը մասին, սակայն միայն տարիներ ետք կարելի պիտի ըլլար բացատրել կապը:

«Ներկայիս բազմաթիւ վարկածներ կը բացատրեն, թէ ինչո՛ւ կլիմայական փոփոխութիւնը իր ներգործութիւնը կրնայ ունենալ բախումներու վրայ: Օրինակ, գիտենք, թէ կլիմայական փոփոխութիւնները կը ձեւաւորեն տիրող տնտեսական պայմանները, մասնաւորաբար` երկրագործական տնտեսութիւններու մէջ: Ուսումնասիրութիւններ ցոյց կու տան, թէ մարդիկ աւելի հաւանական է, որ զէնքի դիմեն, երբ տնտեսական վիճակը կը սկսի վատթարանալ, մասամբ որովհետեւ անոնք իրենց ապրուստը ապահովելու միջոցներ կը փնտռեն», կ՛ըսէ Շենկ:

Ընկերային Կապեր Հաստատող Կայքերը
Կը Խթանեն Արձակուրդներու Մարմաջը

Այլ ուսումնասիրութիւն մը ցոյց կու տայ, թէ ընկերային կապեր հաստատող եւ իբրեւ լրատուամիջոց ծառայող գործիքներու գոյութիւնը ծնողները կը դնէ իրենց զաւակներուն ամառնային արձակուրդի օրերը լեցնելու յաւելեալ պարտաւորութեան տակ:

Կարծիքներ հաւաքող եւ հրապարակող «Ֆիւչըր ֆաունտէյշըն» հաստատութեան համաձայն, արձակուրդի օրերու եւ այլ փորձառութիւններու լուսանկարներ համացանցի վրայ հրապարակելու կարելիութիւնը ծնողներն ու զաւակները կը դնէ այլոց հետ չափուելու ճնշումին տակ:

Մէկտեղուած տեղեկութիւնները վերլուծող մասնագէտները կ՛ըսեն, թէ վերջին 5 տասնամեակներուն մարդիկ հետզհետէ սկսած են աւելի ժամանակ յատկացնել ժամանցի, տունէն դուրս ընկերային կապեր հաստատելու, ինչպէս նաեւ` շարք մը հետաքրքրութիւններու:

Ուսումնասիրողները կը նկատեն ուղղութիւն մը, զոր կը կոչեն «փորձառութիւններու տնտեսութիւն», ուր փորձառութիւններու կուտակումը շատ աւելի կարեւորութիւն կը ներկայացնէ, քան` ինչքերու կուտակումը: Այս երեւոյթը մասամբ կարելի է վերագրել բջիջային հեռաձայնի գործածութեան: 2010-էն ի վեր համացանցի կապուած «խելացի հեռաձայններ» գործածողներուն թիւը աւելցած է 20 առ հարիւր համեմատութեամբ:

«Ամառնային 50 տարիներ» վերնագիրով ուսումնասիրութիւնը, որ կը վայելէ հովանաւորութիւնը քրետիթ քարտերու «Նեքթըր» ընկերութեան, կ՛ըսէ, թէ ամրան եղանակին մարդոց ընկերային կապեր հաստատելու ձեւը եւս փոխուած է: Անոնց 66 առ հարիւրը կ՛ըսէ, թէ խորովածը բարեկամներով ճաշելու ամէնէն ընդհանրացած սովորութիւնն է: Համեմատութիւնը 6 առ հարիւրով աւելցած է 1960-ական տարիներէն ի վեր:

Ուսումնասիրողները նաեւ նկատած են, թէ պատանիներն ու երիտասարդները յաւելեալ ճնշումի տակ կը զգան` ամրան եղանակի ծրագիրներ պատրաստելու: Շատ աւելի մեծ թիւով երիտասարդներ կը գնեն արեւու լոգանքի յատուկ անկողիններ, արեւու ճառագայթով իրենց մորթին գոյնը գեղեցկացնելու յատուկ արտադրութիւններ, ինչպէս նաեւ շատ աւելի կը ծախսեն մարմնակրթանքի հետեւելու եւ իրենց մարմինը ամրան ջերմ եղանակին պատրաստելու համար:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )